Наука и технология в современном миреМирзаева Ширин Нодировна, Тахиров Чингиз Аъзамович +22026
O’ZBEK TILINING LUG’AT TARKIBI
Hayitmurodova O’g’iloy Hayitmurod qizi · Rustamova Madina To’lqin qizi
Наука и технология в современном мире · 2026
Аннотация
This article talks about the vocabulary of the Uzbek language, its main layers and sources. It is argued that the lexical richness of the Uzbek language is closely related to the historical development, cultural relations and social needs of the nation. In the article, the role of national lexicon, borrowed words, dialectal units, archaisms, neologisms and terms in the dictionary is scientifically explained. Also, the internal and external factors affecting the enrichment and updating of the vocabulary of the Uzbek language are separately analyzed. Methodological features of lexical units, areas of application are also considered. Their importance in the development of the literary language is revealed. Clarifying students' vocabulary and transferring words not used in literary language from students' active vocabulary to inactive vocabulary, enriching students' vocabulary, that is, learning new words, as well as new meanings of some words in children's vocabulary, and similar issues are considered . Абстрактный. В данной статье рассматривается словарный состав узбекского языка, его основные пласты и источники. Подчеркивается, что лексическое богатство узбекского языка тесно связано с историческим развитием, культурными связями и социальными потребностями народа. В статье научно рассматривается роль национальной лексики, заимствованных слов, диалектных единиц, архаизмов, неологизмов и терминов в словаре. Также отдельно анализируются внутренние и внешние факторы, влияющие на обогащение и обновление словарного состава узбекского языка. Рассматриваются также стилистические характеристики и сферы применения лексических единиц. Раскрывается их значение в развитии литературного языка. Рассматриваются такие вопросы, как уточнение словарного запаса учащихся и перенос слов, не употребляемых в литературном языке, из активного в неактивный словарный запас учащихся, обогащение словарного запаса учащихся, то есть изучение новых слов, а также новых значений некоторых слов в детском словаре и т. д. 86 ` Kalit so‘zlar: lug‘at, taraqqiyot, madaniy aloqa, milliy leksika, o‘zlashma so‘zlar, dialektal birliklar, arxaizmlar, neologizmlar, terminlar, tilshunoslik, leksikologiya, ichki omillar, tashqi omillar, uslubiy xususiyatlar. Keywords: vocabulary, development, cultural contact, national lexicon, loanwords, dialectal units, archaisms, neologisms, terms, linguistics, lexicology, internal factors, external factors, stylistic features. Ключевые слова: лексика, развитие, культурные контакты, национальный лексикон, заимствованные слова, диалектные единицы, архаизмы, неологизмы, термины, лингвистика, лексикология, внутренние факторы, внешние факторы, стилистические особенности. Hozirgi o‘zbek tilining lug‘at tarkibi o‘zbek tilining butun tarkibiy taraqqiyoti davomida shakllangan. O‘zbek tili turkiy tillar oilasiga mansub bo'lib, uning lug‘at tarkibi ming yillar davomida shakllanib, boyib kelmoqda. Tilning lug‘aviy boyligi-bu har bir tildagi so‘zlarning umumiy yig‘indisi, ya'ni so‘z boyligi hisoblanadi. Opzbek tili ham o‘zining milliy ildiz so‘zlari, boshqa tillardan kirib kelgan so‘zlar va yangicha yaratilgan so‘zlar orqali keng lug‘at tarkibiga ega. O‘zbek tilining lug‘at tarkibi ( leksikasi) juda boy va rang-barang bo‘lib, u asosan uchta asosiy qatlamdan iborat: 1. Asosiy qatlam(milliy til asosidagi qatlam). Bu qatlam o‘zbek tilining tub lug'atini tashkil etadi. 2. Qarindosh tillardan kirgan so‘zlar. Bu qatlamda o‘zbek tiliga yaqin bo‘lgan boshqa turkiy tillardan (qirg'iz, qozoq, uyg‘ur va h.k.) olingan so‘zlar mavjud. Masalan:jala(yomg‘ir), qishloq, to‘y, o'lan. 3. Begona tillardan kirgan so‘zlar. Bu qatlamda o‘zbek tiliga boshqa til oilalardan kirib kelgan so'zlar bo‘ladi. Ular quyidagilardan iborat: ● Arab tili-diniy, ilmiy va falsafiy terminlar: ilm, adab, ma'rifat, kitob, sabr, haqiqat. ● Fors-tojik tili-madaniy va maishiy so‘zlar: bahor, gul, do‘st, shirin, rang, zanjir. ● Rus tili-texnika, fan, siyosatga oid so‘zlar: traktor, televizor, maktab, muallim, direktor, stul. ● Yangi zamonaviy manbalar: kompyuter, internet, marketing, biznes, dizayn kabi so‘zlar. O‘zbek tilining lug‘at tarkibi tarixiy taraqqiyot jarayonida turli manbalar orqali boyigan. Unda asosiy o'rinni turkiy ildizli so‘zlar egallagan bo‘lsa-da, boshqa tillardan olingan so‘zlar ham tildagi boylik va xilma-xillikni ta'minlab kelmoqda Milliy leksika, o‘zlashma so‘zlar, dialektal birliklar, arxaizmlar, neologizmlar va terminlarning lug‘at tarkibidagi o‘rni Til leksik tizimi — bu nafaqat aloqa vositasi, balki xalq tarixining, madaniyatining, tafakkurining mazmunini ifoda etuvchi boy qatlamli tizimdir. Tilning lug‘at boyligi tarixiy taraqqiyot, ijtimoiy-madaniy muhit, xalqaro aloqalar, ilm-fan rivoji bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, uni tashkil etuvchi qatlamlar – milliy leksika, o‘zlashma so‘zlar, dialektal birliklar, arxaizmlar, neologizmlar va terminlar – har biri til taraqqiyotining ma’lum bosqichlarini aks ettiradi. Ushbu qatlamlarning har biri lug‘atshunoslik
Доказательный фрагмент
«This article talks about the vocabulary of the Uzbek language, its main layers and sources.»
Образец извлечения
Демо-превьюThis article talks about the vocabulary of the Uzbek language, its main layers and sources. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- vocabulary, development, cultural contact, national lexicon, loanwords, uslubiy xususiyatlar., ichki omillar, dialektal birliklar, milliy leksika, tilshunoslik, terminlar, neologizmlar, tashqi omillar, o‘zlashma so‘zlar, lug‘at, arxaizmlar, leksikologiya, madaniy aloqa, taraqqiyot
Смежные источники
Магистерские диссертацииРахмонов Сардорбек Рахимжон ўғли2016
Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025