MEKTEPKE SHEKEMGI JASTAǴI BALALARDIŃ FIZIKALIQ TÁRBIYASINIŃ WAZIYPALARI

Аннотация

Dene tárbiya balalardıń aqılıy ósiwine járdem beredi, sebebi nerv sisteması hám basqa organ hám de sistemalardıń normal jumısı ushın qolay shárayat jaratıladı, bul bolsa jaqsı rawajlanıwına hám eslep qalıw qábiletin rawajlandıradı. Balalarda bárshe psixikalıq protsessler (gúzetiw, es, oy), sonıń menen birge bir qansha operatsiyalar (analiz, sintez, ulıwmalastırıw, salıstırıw) rawajlanadı. Balalarda jaqsı emotsiyalar, tetik, kewilxoshlıq keypiyatın tárbiyalaw júdá zárúr, sebebi bul emotsiyalar bárshe organlar hám organizm sistemalarınıń jumısına jaqsı tásir etedi. Tayanish so`zleri: Tárbiya beriw wazıypası. Bilimlendiriw baladan dıqqattı bir jayǵa toplawdı, Salamatlandırıw wazıypası. Bilim beriw wazıypası. Bilimlendiriw shaxstı hár tárepleme (aqılıy, fizikalıq) rawajlandırıwǵa qaratılǵan pedagogikalıq protsesstin bir bólimi bolıp esaplanadı. Dene tárbiyada háreketlerge úyretiw tárbiyashınıń basshılıǵında hám onıń baqlawı astındaǵı balalardıń erkin jumısında ámelge asırıladı. Háreketke úyretiwde balanıń ańlaw, shıdamlılıq kúshleri rawajlanadı hám onıń ámeliy háreket kónlikpeleri payda boladı. Háreketke úyretiw balanıń ishki dúnyası, dúnya qarası, salamatlıq hám ulıwma fizikalıq rawajlanıw ushın paydalı bolǵan háreketine maqsetke baǵdarlanǵan halda tásir etedi. Bilimlendiriw mazmunın dene shınıqtırıwları, sonıń menen birge dástúrge tán tańlanǵan háreketli oyınlar shólkemlestiredi. Mektepke shekemgi jastaǵı balalar menen isleskende olardıń jas ózgeshelikleri esapqa alıw júdá zárúr, balanıń ańlı háreketinde kerek ayırım bilimler, balanı háreketke úyretiwshi usılları, jumısı hám olardı ámelge asırıwdıń bilim hám kónlikpeleri haqqındaǵı bilimler birligi shólkemlestiriledi [30]. Jańa nárseni ózlestiriw baladan fizikalıq hám psixikalıq kúshti, qıyınshılıqlardı jeńip ótiwdi talap etedi. Balanıń shınıǵıwlardı islewde jańa háreket wazıypaların hal etip barıwı sonıń menen baylanıslı ráwishte payda bolatuǵın úlken imkaniyatlar háreketler xarakteri hám sıpatın ózgertedi. Qıyınshılıqlardı jeńiw hám jańa wazıypalardı sheshiw ushın balada jaman keypiyat payda etedi. Bul qıyın protsess bárqulla tárbiyashı baqlawı astında bolıwı kerek. Bir tárepten balanıń jańa háreket wazıypasın túsinip alıwdı támiyinlew lazım, ekinshi tárepten balada ǵárezsizlik, qızıǵıwshılıq, ǵayrattı oyatıw zárúr [32]. Bilimlendiriw baladan dıqqattı bir jayǵa toplawdı, jaqsı pikirlewdi, yadtı rawajlandırıwdı talap etedi, bilimlendiriw protsessi emotsional, háreket namunasi tárbiyashı tárepinen kórsetilse hám balalar tárepinen orınlansa obrazlı, sonıń menen awızeki, shınıǵıwlar balalardıń ózleri tárepinen ámelde orınlanıw menen baylanıslı bolsa motor háreket, bilimlendiriw protsessi erkin bolıwı kerek. Dene tárbiyası sistemasınıń bárshe buwınlarındaǵı bir maqset: balalardı ómirge, miynet hám Watandı qorǵawǵa tayarlaw jumısın ámelge asırıw bolıp tabıladı. Mektepke shekemgi 1523 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 tárbiya jasındaǵı balalardı fizikalıq tárbiyalawdıń wazıypaları, olardı jas ózgesheliklerin esapqa alǵan halda beriledi. Mektepke shekemgi tárbiya orınlarında fizikalıq tárbiyanıń tómendegi wazıypaları bar. 1. Salamatlandırıw wazıypası. 2. Bilim beriw wazıypası. 3. Tárbiya beriw wazıypası. Salamatlandırıw wazıypası - Ómirdi saqlaw hám den sawlıqtı bekkemlew, fizikalıq rawajlanıwdı jaqsılaw, organizm funktsiyaların rawajlandırıw, shınıǵıw jolı menen onıń túrli keselliklerge qarsı turıw hám shıdamlılıǵın, sırtqı ortalıqtıń jaman shárayatlarına (suw hám hawanıń pás hám joqarı temperaturası, quyash nurınıń tásiri) bolǵan qarsılıǵın asırıw. Bunnan tısqarı ulıwma jumıs qábiletin asırıw da zárúr. Bala organizminiń rawajlanıwın esapqa alǵan halda den sawlıǵın bekkemlew wazıypaları tómendegishe: - súyeklerdiń durıs hám óz waqtında qatıwı, omırtqanıń durıs ósiwi, tabannıń rawajlanıwı, buwın apparatınıń bekkemleniwine járdem beriw; - dene bólimleriniń (proportsiyalar) durıs rawajlanıwına, súyeklerdiń ósiwi hám massasın bir tártipke salıwǵa járdem beriw; - bárshe organizmniń rawajlanıwı (dene, ayaq, qol hám jelke, pánje, barmaqlar, taban, boyın, kóz, ishki organlar, júrek qan tamırları, dem alıw hám basqa organlar) Bilim beriw wazıypası - Mektepke shekemgi jastaǵı balalardı fizikalıq tárbiyalaw protsessinde tómendegi bilim beriw wazıypaları orınlanadı: - háreket kónlikpesi hám bilim asırıw; - fizikalıq sıpatlardı (shaqqanlıq, tezlik, iyiliwsheńlik, teńsalmaqlılıq, kóz benen shamalaw, kúshlilik, shıdamlılıqtı) ósiriw; - durıs qáddi-qáwmet, gigiena kónlikpelerin tárbiyalaw; - dene tárbiya haqqındaǵı bilimlerdi ózlestiriw. Balalar nerv sistemasınıń plastikligi sebepli olarda háreket kónlikpelerine qaraǵanda jeńil rawajlanadı. Olardıń kópshiliginen (enbeklew, júriw, juwırıw, shana ushıw, velosipette qıdırıw) kúndelik háreket sıpatında paydalanıladı. Háreket kónlikpeleri sırtqı átirap penen baylanıstı ańsatlastırıw hám onı biliwge járdem beredi; bala eńbeklep ózin qızıqtırǵan nárselerge jaqınlasadı, olar menen tanısadı; shanada júre alatuǵın;