4-SINF “O‘QISH SAVODXONLIGI” DARSLIGIDAGI HIKOYALARNI 4K MODELI YORDAMIDA O‘QITISH

Аннотация

This article discusses the organization of storytelling lessons in primary school reading literacy based on the 4K model. These modern textbooks for primary school are aimed at the comprehensive development of students, not only knowledge, but also the formation of skills necessary for easy adaptation to modern society. The use of modern teaching methods leads to high efficiency in the teaching process. Keywords: “4K model”, creativity, critical thinking, cooperation, communication Ta’lim sifatini oshirish tushunchasi bu ko‘proq o`rganib, ma`lumotga ega bo‘lishgina emas, balki tafakkurni oshirish, katta axborot oqimidan muhimlarini tezda tanlay olish, yo‘nalishni belgilash, vaziyatni to`g`ri baholash, nostandart muammolarni yechish ko‘nikma va malakasini shakllantirishdan iboratdir. Zamonaviy o`qituvchi bugungi kunda raqobatbardosh ta`lim bozorida o‘z mavqeyiga ega bo`lishi topishi yangicha yondashuv asosida ta`lim jarayonini tashkillashi lozim. Ta’lim sifati, birinchi navbatda, ta’lim jarayonining asosiy bo‘g‘ini, uning ham ob’yekti, ham sub’yekti sifatida o‘quv materialini egallash darajasiga bog‘liqdir. Aynan, 4K modeli bugungi kunda ta`lim sifatini oshirishda juda muhim katolizatorlik vazifasini bajaradi. 4K tushunchasi odatda kognitiv, metakognitiv, ijtimoiy va hissiy sohalardagi kompetensiyalarni tasvirlashda qo`llaniladi. “4K” modeli, ya’ni tanqidiy fikrlash (critical thinking), hamkorlik (collaboration), kommunikatsiya (communication) va ijodkorlik (creativity) modelidir. Ushbu model o‘quvchilarning faolligini va qiziqishini oshirish, ularning muammolarni hal qilish, har tomonlama fiklash qobiliyatini rivojlantirish va haqiqiy hayotdagi voqea-hodisalarga tayyorlashga qaratilgan. “4K” modeliga asoslangan ta’limda muammoni yechish usullari https://scientific-jl.com/new 11 99 44 Volume–77_Issue-2_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS o‘quvchilarning ushbu ko‘nikmalarni amaliyotda qo‘llashlariga yaqindan yordam beradi. Hikoya kichik hajmli badiiy asar bo‘lib, unda kishi hayotidagi ma’lum bir voqea, hayotning muhim tomonlari umumlashtirib tasvirlanadi. „Hikoya ko`pincha kishi hayotida bo‘lgan bir epizodni tasvir etadi. Uning mazmuni ertakdagidan ortiqroq hayotiydir". Hikoya ma`no jihatidan boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun juda ham mos janr sanaladi. Boshlang`ich sinf yoshidagi o‘quvchilarni asosan qahramonlarning harakteri, tashqi ko‘rinishi, portret tasviri, voqea-hodisalar haqidagi hikoyalar qiziqtiradi. Shuning uchun hikoya bilan tanishtirish bilan o`quvchilarga uning sujetini tushuntirish bog‘lab olib boriladi. To`rtinchi sinf “O`qish savodxonligi” darsligidagi hikoyani o‘qishga bag‘ishlangan izohli o‘qish darslarida 4K modeli asosida o‘qilgan hikoya mazmunini ochish, salbiy va ijobiy holatlar haqida kritik fikrlashga o`rgatish, lug‘at ustida ishlash, o‘qilgan matnni qayta hikoyalash kabilar asosiy ish turlaridan hisoblanadi. Hikoya mazmuni ochish uchun odatda savollar yordamida tahlil qilinadi. So‘roqlardan ikki maqsadda: - hikoya mazmunini tushuntirish va tahlil qilish ; - dalillar, mulohazalar, voqealarni taqqoslash, hodisalar, xatti- harakat o‘rtasidagi bog‘lanishlarni aniqlash va xulosalarni umumlashtirish uchun foydalaniladi. Hikoyani 4K modeli asosida o‘qitishda uning mazmunini tahlil qilish va shu asosda o‘quvchilar nutqini o‘stirish, oʼz fikrlarini aniq va ravshan ifodalashga, suhbatdoshini tinglashga va tushunishga, maʼlumotni yetkazishda til vositalaridan unumli foydalanishga o`rgatish asosiy o`rinda turadi. Hikoya o‘qib bo‘lingach, o‘quvchilar o‘ylashi, fikrlashi va o 'z mulohazalarini aytishi uchun tayyorlanishga vaqt beriladi. O`rganilgan asar yuzasidan beriladigan birinchi savollardan ko`zlangan maqsad hikoya bolalarga maqul kelgan yoki maqul emasligi, undagi qaysi qahramonning xatti-harakati bolaga ta’sir qilganini bilishdan iborat. Shundan so`ng hikoya sujeti, voqeaning rivojini ochishga, personajlar xarakterini o`rganishga, nihoyat, asarning yetakchi g‘oyasini tushunish uchun kreativ fikrlashga yordam beradigan savollardan foydalaniladi. Masalan, 4-sinf „O'qish savodxonligi“ da “Sayroqi qushcha” (Zamira Ibrohimova) “Marvarid” (Meri Joslin), “Toshbag`ir” (Jabbor Razzoqov), “Qanot qoqqan orzular” (Hilola Hamdomova), “Yetti hazinaning biri” (Hilola Hamdomova), “Hunarli mingni yengar” (Obiddin Mahmudov) va boshqa qiziqarli hikoyalar berilgan. Ushbu hikoyalar mavzu jihatdan xilma-xil bo 'lib, qahramonlarining xarakter-xususiyatlari va umumiy xulosalari bilan ham farq qiladi. Masalan, “Marvarid” hikoyasida Joshning sadoqatli, sahiy do`stligiga havas hissi uyg`otilsa, Rubenninng xatti-harakati, boshdan kechirganlari misolida ona Vatanga mehr- muhabbat uyg‘otiladi, uning taqdiri misolida o‘z Vatanini qadrlash https://scientific-jl.com/new 11 99 55 Volume–77_Issue-2_May-2025 JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS tuyg‘usi paydo bo‘ladi. Boshlang‘ich sinflarda hikoya sujeti, kompozitsiyasi, qahramonlarini o‘rganish bo‘yicha turli tahlillar matn ustida ishlash asosida olib boriladi. Bund