KORXONA SAMARADORLIGINING MUHIM OMILI SIFATIDA ICHKI AUDIT XIZMATINING MUSTAQILLIGI VA XOLISLIGI MASALALARI

Аннотация

This article explores the importance of the independence and impartiality of the Internal audit Service. Literature analysis and comparati ve analysis have been used as research methods. The results show that the independence and impartiality of the Internal audit Service is one of the main factors determining its effectiveness. Keywords: internal audit, independence, objectivity, efficiency, international experience, Uzbekistan. Kirish. Ichki audit xizmati tashkilotning moliyaviy va operatsion faoliyatini nazorat qilishda muhim rol o'ynaydi. Biroq, ichki audit o'z vazifasini samarali bajarishi uchun mustaqil va xolis bo'lishi kerak1. Ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligi uning samaradorligini belgilovchi asosiy omillardan biridir. Ushbu maqolaning maqsadi ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligining ahamiyatini o'rganish hamda O'zbekistonda ichki audit xizmatining mustaqilligini ta'minlash bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Usullar va adabiyotlar tahlili. Tadqiqot usullari sifatida ilmiy adabiyotlar tahlili va qiyosiy tahlil usullari qo'llanildi. Xorijiy mamlakatlar tajribasi o'rganilib, O'zbekiston sharoitida qo'llash imkoniyatlari tahlil qilindi. Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatadiki, rivojlangan mamlakatlarda ichki audit xizmati yuqori darajada mustaqil va xolis hisoblanadi2. 1 Karimov, A. (2020). Ichki audit xizmatining mustaqilligi - samaradorlik omili. Iqtisod va moliya, (4), 52-58. 2 Utegenova, S., & Mirzabaeva, U. (2024). TODAY'S IMPORTANCE AND PROSPECTS OF AUDIT ACTIVITIES IN UZBEKISTAN. Евразийский журнал академических исследований, 4(6), 93-95. 843 May, 2025-Yil Ayrim tadqiqotchilar ichki audit xizmatining mustaqilligini ta'minlash mexanizmlarini tahlil qilib, ularning samaradorligini baholagan3. Natijalar. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligi hali yetarli darajada ta'minlanmagan. Ko'plab davlat organlarida ichki audit xizmati rahbariyatga bo'ysunadi va uning faoliyatiga aralashadi4. Bu esa ichki auditning samaradorligini pasaytiradi. Xorijiy mamlakatlar tajribasini o'rganish shuni ko'rsatadiki, ichki audit xizmatining mustaqilligini ta'minlash uchun qator huquqiy va institutsional mexanizmlar mavjud5. Tahlil va muhokama. Ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligi uning samaradorligini belgilovchi muhim omillardan biridir. Mustaqil va xolis ichki audit xizmati tashkilot faoliyatidagi xatarlarni o'z vaqtida aniqlash va bartaraf etish imkonini beradi6. Shu bilan birga, ichki auditning mustaqilligi uning xolisligini ta'minlaydi, ya'ni auditorlar o'z vazifalarini bajarishda tashqi ta'sirlardan holi bo'ladi. Ichki audit xizmatining mustaqilligini ta'minlashda uning tashkiliy jihatdan ustaqil bo'lishi muhim ahamiyatga ega. Tashkiliy mustaqillik ichki audit xizmatining tashkilot tuzilmasidagi mavqeini anglatadi. Xalqaro auditorlik standartlariga ko'ra, ichki audit xizmati bevosita tashkilot rahbariga bo'ysunishi va unga hisobot berishi lozim 7. Bu ichki audit xizmatining tashkilotning boshqa bo'linmalaridan mustaqilligini ta'minlaydi. Shu bilan birga, ichki audit xizmatining funksional mustaqilligi ham muhim hisoblanadi. Funksional mustaqillik ichki audit xizmatining o'z vazifalarini bajarishda erkinligini anglatadi. Ichki auditorlar o'z faoliyatida tashqi ta'sirlardan holi bo'lishi, audit rejalarini mustaqil tuzishi va audit tekshiruvlarini o'z xohishicha o'tkazishi lozim8. Bu esa ichki auditning xolisligini ta'minlashga xizmat qiladi. Ichki audit xizmatining mustaqilligini ta'minlashda uning moliyaviy mustaqilligi ham muhim rol o'ynaydi. Ichki audit xizmati o'z byudjetiga ega bo'lishi va uni mustaqil boshqarishi kerak.Bu ichki auditni tashkilot rahbariyatining moliyaviy ta'siridan himoya qiladi va uning mustaqilligini mustahkamlaydi. O'zbekistonda ichki audit xizmatining mustaqilligi va xolisligini ta'minlashda qator muammolar mavjud.Ko'pgina tashkilotlarda ichki audit xizmati tashkilot rahbariyatiga to'liq bo'ysunadi va uning faoliyatiga aralashiladi. Ichki auditorlar o'z vazifalarini bajarishda tashqi ta'sirlarga uchrashi, audit natijalari bo'yicha xolis xulosa bera olmasligi mumkin. 3 Utegenova, S., & Oralbaeva, F. (2024). O’zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalar oqimini oshirishda mamlakatning investitsion muhiti jozibadorligini oshirish. Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(6), 131-134. 4 Utegenova, S., & Rozumova, D. (2024). ANALYSIS OF THE COMPOSITION AND DYNAMICS OF THE ENTERPRISE’S CURRENT ASSETS. Modern Science and Research, 3(2), 979-983. 5 Bayjanov, S. X., & Abishov, M. S. (2024). DEVELOPING THE ACTIVITY OF JOINT STOCK COMPANIES BY IMPROVING DIVIDEND POLICY. Science and innovation in the education system, 3(3), 94-97. 6 Tajenova, G. E., Baijanov, S. X., Abishov, M. S., & Madreimov, A. К. (2022). PROVIDING AGRICULTURAL PRODUCTS TO THE POPULATION AND FINANCING IT BY THE STATE WAYS TO IMPROVE SUPPORT. NeuroQuantology, 20(22), 1598. 7 Sarsebaevich, A. M., & Q