BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA QIZIQARLI O'YINLAR ORQALI CHAQQONLIKNI RIVOJLANTIRISH

Аннотация

Ushbu tezisda boshlang'ich sinf o'quvchilarida chaqqonlik jismoniy sifatini rivojlantirishda qiziqarli milliy va harakatli o'yinlarning ta'siri tahlil qilingan. 3-sinf o'quvchilari o'rtasida o'tkazilgan tajribaviy tadqiqot natijalariga ko'ra, tanlangan qiziqarli o'yinlar majmuasi o'quvchilarning chaqqonlik ko'rsatkichlarini (30 metrga yugurish, uzunlikka sakrash, bukilib-to'g'rilaniш) sezilarli darajada yaxshilagan. Qiziqarli o'yinlar o'quvchilarda hamkorlik, kommunikativ ko'nikmalar, muammolarni hal qilish va liderlik qobiliyatlarini ham rivojlantirgan. Tadqiqot natijalariga asoslanib, boshlang'ich sinf jismoniy tarbiya mashg'ulotlarida qiziqarli o'yinlardan samarali foydalanish uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan. Kalit so'zlar: chaqqonlik, jismoniy sifat, qiziqarli o'yinlar, boshlang'ich sinf, jismoniy tarbiya, o'yin texnologiyalari, eksperimental tadqiqot. 1. KIRISH Boshlang'ich ta'lim davri (6-10 yosh) bolalarning jismoniy va psixologik rivojlanishida muhim bosqich hisoblanadi. Bu davrda jismoniy sifatlarni, ayniqsa chaqqonlikni rivojlantirish bolalarning kelgusi hayotiy va sport faoliyatlari uchun poydevor yaratadi. Chaqqonlik - bu murakkab jismoniy sifat bo'lib, qisqa vaqt ichida harakat yo'nalishini tez va aniq o'zgartira olish qobiliyatidir (Karimova, 2001). Tadqiqotlar ko'rsatishicha, boshlang'ich sinf yoshida chaqqonlikni rivojlantirish bolalarning asab-muskul tizimiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi, ularning jarohatlanishdan himoyalanishiga yordam beradi va kundalik hayotda harakatlanish faolligini oshiradi (Qodirov, 2005).Zamonaviy pedagogikada o'yin texnologiyalari ta'lim jarayonining muhim qismi sifatida tan olingan. Qiziqarli o'yinlar o'zining emotsionalligi, qiziqarli syujeti va jamoaviylik ruhini shakllantirishi bilan boshlang'ich sinf o'quvchilari uchun ayniqsa mos keladi (G'afforov, 2010). Xalqaro tadqiqotlar ko'rsatishicha, o'yinga asoslangan jismoniy tarbiya mashg'ulotlari an'anaviy mashg'ulotlarga qaraganda https://scientific-jl.com 2 2 1 62-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali bolalarning motivatsiyasini va mashg'ulotlarda ishtirok etish faolligini sezilarli darajada oshiradi (Almond, 2012; Koç va b., 2018). O'zbekistonda boshlang'ich sinflarda qiziqarli o'yinlardan foydalanish mavzusida bir qator tadqiqotlar o'tkazilgan (Abdullayeva, 2015; Azizxo'jayeva, 2019) bo'lsa-da, aynan chaqqonlik jismoniy sifatini rivojlantirishdagi ta'siri yetarlicha o'rganilmagan. Shuningdek, boshlang'ich sinf o'quvchilarining yosh xususiyatlarini hisobga olgan holda, chaqqonlikni rivojlantiruvchi qiziqarli o'yinlarning samarali majmuasini yaratish va ularni jismoniy tarbiya mashg'ulotlariga joriy etish metodikasi to'liq ishlab chiqilmagan. 2. TADQIQOT METODOLOGIYASI 2.1. Tadqiqot dizayni Tadqiqot eksperimental xarakterga ega bo'lib, tajriba va nazorat guruhlari bilan o'tkazildi. Tadqiqot 12 hafta davom etdi va 2024-2025 o'quv yilining birinchi yarim yilligida amalga oshirildi. 2.2. Tadqiqot ob'ekti va sub'ekti Tadqiqot Denov shahridagi 5-umumta'lim maktabining 3-sinf o'quvchilari o'rtasida o'tkazildi. Jami 60 nafar o'quvchi (30 nafar tajriba guruhi, 30 nafar nazorat guruhi) tadqiqotda ishtirok etdi. O'quvchilarning o'rtacha yoshi 9,2±0,3 yilni tashkil etdi. Guruhlarga taqsimlash tasodifiy usulda amalga oshirildi. 2.3. Tadqiqot metodlari 1. Ilmiy-pedagogik adabiyotlar tahlili: Chaqqonlik jismoniy sifati, uni rivojlantirish metodlari va qiziqarli o'yinlar bo'yicha ilmiy adabiyotlar o'rganildi. 2. Pedagogik eksperiment: Tajriba guruhi o'quvchilari bilan 12 hafta davomida har haftada 2 marotaba maxsus o'yinlar majmuasi orqali mashg'ulotlar o'tkazildi. Nazorat guruhi an'anaviy jismoniy tarbiya dasturi asosida shug'ullandi. 3. Jismoniy tayyorgarlik testlari: Chaqqonlik ko'rsatkichlarini aniqlash uchun quyidagi testlar qo'llanildi: o 30 metrga yugurish (soniya) o Uzunlikka sakrash (santimetr) o 30 soniya davomida bukilib-to'g'rilanish (marta) 4. So'rovnoma: O'quvchilarning ijtimoiy ko'nikmalarini aniqlash uchun maxsus so'rovnoma o'tkazildi. 5. Statistik tahlil: Olingan natijalarni qayta ishlash uchun SPSS 25.0 dasturi yordamida Student t-test va boshqa statistik metodlar qo'llanildi. Statistik ahamiyatlilik darajasi p<0.05 sifatida belgilandi. 3. QIZIQARLI O'YINLAR MAJMUASI Tadqiqotda quyidagi qiziqarli o'yinlardan foydalanildi: 3.1. "Sirli xarita" o'yini https://scientific-jl.com 2 2 2 62-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Qoidalar: O'quvchilar kichik guruhlarga bo'linadilar. Har bir guruhga "sirli xarita" beriladi, unda yo'nalishlar va vazifalar ko'rsatilgan bo'ladi. O'quvchilar xaritadagi yo'nalishlar bo'yicha harakatlanib, belgilangan vazifalarni bajarishlari kerak. Vazifalar turli harakat elementlarini o'z ichiga oladi (sakrash, emaklab o'tish, to'siqlarni aylanib o'tish va h.k.). Barcha vazifalarni birinchi bo'lib bajargan guruh g'olib hisoblanadi. Rivojlantiriladigan chaqqonlik elementlari: F