BOLALAR VA O’SMIRLARNING NAFAS OLISH TIZIMI:RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI VA EKOLOGIK OMILLAR TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada bolalar va o'smirlarning nafas olish tizimining rivojlanish bosqichlari, uning anatomik va fiziologik xususiyatlari, shuningdek, atrof- muhitning ifloslanishi, allergiya va yuqumli kasalliklar kabi ekologik omillar ta'siri batafsil tahlil qilinadi. Maqolada nafas olish tizimining yoshga bog'liq o'zgarishlari, turli yosh guruhlarida uchraydigan nafas olish kasalliklari, ularning oldini olish va davolash usullari muhokama qilinadi. Maqola pediatriya va pulmonologiya sohalarida faoliyat yurituvchi mutaxassislar, talabalar va ota-onalar uchun foydali bo'ladi. Kalit so'zlar: nafas olish tizimi, bolalar, o'smirlar, rivojlanish, ekologik omillar, havo ifloslanishi, allergiya, infektsiya, nafas olish kasalliklari, profilaktika, davolash. Nafas olish tizimi inson hayoti uchun zarur bo'lgan kislorodni qabul qilish va karbonat angidridni chiqarish jarayonlarini ta'minlaydi. Bolalar va o'smirlik davri esa nafas olish tizimining jadal rivojlanishi bilan tavsiflanadi. Shu bilan birga, bu davrda tizim turli xil infektsiyalar, allergik reaksiyalar va atrof-muhitning salbiy ta'siriga nisbatan ancha zaif bo'ladi. Ushbu maqolada bolalar va o'smirlarning nafas olish tizimining rivojlanish xususiyatlari, yoshga bog'liq o'zgarishlar, shuningdek, havo ifloslanishi, allergiya va infektsiyalar kabi ekologik omillar ta'siri batafsil ko'rib chiqiladi. Maqolada shuningdek, nafas olish kasalliklarining oldini olish va davolashning zamonaviy usullari ham muhokama qilinadi. Nafas olish - odam organizmi bilan uni o'rab turuvchi tashqi muhit orasidagi havot uchun zarur bo'lgan doimiy gazlar almashinuvi jarayonidir.Organizmdagi moddalarning oksidlanishi va qaytarilishi bo'yicha barcha murakkab reaksiyalar. albatta, kislorod ishtirokida kechadi.Oksidlanish jaravonlari paytida parchalanish mahsulotlari hosil bo'ladi. shu jumladan. karbonat angidrid gazi ham organizmdan ajratib chiqariladi. Nafas olish va chiqarish paytida organizm bilan uni o ’rab turuvchi tashqi muhit orasida gazlar almashinuvi kechadi. ya'ni organizmga doimiy ravishda kislorodning tushishini va undan karbonat angidridning chiqarilishini ta'm in etadi. Bu jarayon o'pkalarda kechadi. O 'pkadan to'qim alarga kislorodni va to'qim alardan o'pkaga karbonat angidridni tashuvchi bo'lib qon hisoblanadi. Nafas a’zolarning tuzilishi. Burun https://scientific-jl.com 1 1 0 62-son_4-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali bo‘shlig‘i. Nafas a’zola-rida nafas olinayotgan va chiqarilayotgan havolar o ‘tuvchi havo yo'llari hamda atmosfera havosi bilan qon orasida gazlar almashi nuvi bajariladigan - o'pka farqlanadi. Nafas yo'li og'iz bo'shlig'idan to'siqlar bilan ajralib turuvchi burun bo'shlig'idan boshlanadi: oldindan - qattiq tanglav. ortdan esa vumshoq tanglay bilan ajralib turadi. Burun bo'shlig‘iga havo burun teshiklari orqali di, uning tashqi chekkalarida burunni chang zarrachalari kirishidan himoya qiluvchi tukchalar joylashgan. Burun bo'shlig'i to'siqlar bilan o'ng va chap boiim larga bo'lingan, ularning har biri burun supralari bilan quyi, o'rta va yuqorigi burun yo'llariga bo'linadi. Bolalar hayotining birinchi kunlarida burun bilan nafas olishi biroz qiyinroq. Bolalarning burun yo'llari voyaga yetgan odamlarniki singari holatga 14-15 yoshga kelib to'liq shakllanib bo'ladi. Burun bo'shlig'ining shilliq qavati qalin qon tomirlari bilan ta’minlangan va ko'p qavatli hilpildoq epiteliy bilan qoplangan. Epiteliylarda esa shilliq ajratuvchi bezchalar joylashgan. Shilliqwww.ziyouz.com kutubxonasi esa nafasga olinayotgan havo bilan kirgan chang zarrachalari bilan birgalikda kiprikchalarning hilpillovchi harakatlari bilan chiqarib tashlanadi.Burun bo'shlig'ida nafas olinayotgan havo isitiladi, qisman chang zarrachalaridan tozalanadi va namlanadi. Burun bo'shlig'i orqa tomondan teshik orqali - xaonlar - hiqildoq bilan tutashgan bo‘ladi.Burun-halqum. Burun-halqum yutqinning yuqorigi qismidir. Burun-halqum muskulli naycha holida bo'lib, burun bo'shlig'i, og‘iz bo'shlig' i va kekirdakka ochiladi. Halqumga xaonlardan tashqari yutqin bo'shlig'ini o 'rta quloq bo'shlig'i bilan bog'lab turuvchi eshitish nay lari ochiladi. Halqumdan havo yutqinning og'iz qismiga va undan kekirdakka o'tadi.Bolalarda yutqin keng va kalta bo'lib. eshitish nayi ancha past joylashgandir. Yuqorigi nafas yo'llarining kasallanishi ko'pchilik holatlarda o'rta quloqning yallig'lanishining asoratlari kuzatiladi,qaysiki infeksiya keng va kalta eshitish nayi orqali osongina o'rta quloqqa tushadi. Hiqildoq. Hiqildoq skeleti bo'g'inlar, naylar va muskullar orqali bir-biri bilan tutushgan qator tog'aylardan hosil bo'ladi. Bular orasida eng yirigi - qalqonsimon tog'aydir. Hiqildoqqa kirish joyining ustki qismida tog'ay, hiqildoq usti plastinkasi joylashgan.Bu plastinka yutinish paytida hiqildoqning kirish qismini yopib turuvchi klapan rolini bajaradi. Hiqildoq bo'shlig'i shilliq qavat bilan qoplangan, ya'ni ikki juft qat hosil qiladi, bular ham o 'z nabvatida yutinish p