MAKTABGACHA TAʻLIM TAʻLIM TASHKILOTLARIDA RAHBARNING ZAMONAVIY BOSHQARUV USULLARI

Аннотация

In this article, management and planning of pre-school education organizations is considered one of the urgent tasks of today. The article expresses opinions on new innovative methods of leadership and management in preschool educational organizations. Kalit so‘zlar: rahbar, maktabgacha ta’lim tashkilotlari, boshqaruv, ta’lim tizimi, metodik boshqarish,innavatsion faoliyat, pedagogik jarayon. Ключевые слова: лидер, дошкольные образовательные организatsiи, менеджмент, образовательная система, методическое руководство, инновatsiонная деятельность, педагогический процесс. Key words: leader, preschool educational organizations, management, educational system, methodical management, innovative activity, pedagogical process. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida maktabgacha ta’lim tashkilotlari (MTT) rahbarlaridan nafaqat an’anaviy boshqaruv ko‘nikmalari, balki zamonaviy yondashuvlar, innovatsion tafakkur va yuqori darajadagi kommunikatsion mahorat talab etiladi. Zamon talabiga mos ravishda rahbarlar bolalarning sifatli ta’lim olishini ta’minlash, pedagoglarning kasbiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash va ota- onalar bilan samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishda zamonaviy boshqaruv usullarini qo‘llashlari lozim. Oʻzbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan ijtimoiy- iqtisodiy, maʻnaviy-maʻrifiy oʻzgarishlar, ilmfan, texnika, texnologiyalar sohasidagi taraqqiyot va axborotlar globallashuvi jarayonida uzluksiz taʻlim tizimini, xususan, maktabgacha taʻlim tizimini boshqarishda izchil faoliyat koʻrsatayotgan rahbarlarning ilmiy-metodik tayyorgarligini rivojlantirish masalasi dolzarb muammolardir. Maktabgacha taʻlim taʻlim tizimi oldiga qoʻyilgan ijtimoiy buyurtmani hisobga olgan https://scientific-jl.com 3 6 62-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali holda rahbar kadrlarning ilmiy-metodik tayyorgarligidagi mavjud kamchiliklarni ularni qayta tayyorlash va malakasini oshirish hamda oʻz ustlarida mustaqil ishlashlarini tashkil etish orqali bartaraf qilish mumkin. Ularni zamonaviy pedagogik nazariyalar, taʻlim texnologiyalari bilan qurollantirish zaruriyati mavjudligi soha vakillari oldida turgan ulkan vazifalardan biridir. Boshqaruvning uch xil vositalari boʻlib, brinchisi, tashkilot, boshqaruv ierarxiyasidir, Bu yerda asosiy vosita - bu odamga yuqoridan taʻsir qilish (faoliyatni ragʻbatlantirish, rejalashtirish, tashkil etish va nazorat qilish, shuningdek taqsimlashning asosiy funksiyalaridan foydalanish) boylik va boshqalar.). Ikkinchisi - boshqaruv madaniyati, bularga jamiyat, tashkilot, odamlar guruhi tomonidan ishlab chiqilgan va tan olingan qadriyatlar, ijtimoiy normalar, munosabatlar, xattiharakatlar majmuyi. Uchinchisi esa – bozor, bozor munosabatlari, bular. mahsulot va xizmatlarni sotish va sotib olishga, sotuvchi va xaridor manfaatlari balansiga asoslangan boshqaruvdir. Kuzatishlarimiz bugungi kunda maktabgacha taʻlim taʻlim tashkilotlarini ilmiy- metodik asosda boshqarishda:  uzluksiz taʻlim bosqichlari orasida uzviylikning toʻla taʻminlanmaganligi;  rahbar kadrlarning kasbiy, ilmiy-metodik tayyorgarligi taʻlim mazmuni va uning metodik taʻminotidan orqada qolishi;  aksariyat MTT direktorlari ijodiy va ijtimoiy faollik, gʻoyaviy-siyosiy yetuklik talab darajasida emasligi;  MTT direktorlari tayyorlash tizimining ilmiy-nazariy hamda metodik jihatdan yetarlicha asoslanmaganligi,  bu jarayonda zamonaviy pedagogik, axborot va innovatsion texnologiyalardan foydalanish uchun zarur boʻlgan metodik bilim, koʻnikma va malakalarni egallashga eʻtibor berilmaslik kabi nuqsonlar mavjud ekanligi tasdiqdanmoqda. Taʻlim tashkilotlari direktorlarining kasbiy-pedagogik tayyorgarligi bu ularning ilmiy-nazariy, psixologik-pedagogik, ilmiymetodik tayyorgarligi, gʻoyaviy-siyosiy va maʻnaviy-axloqiy yetukligidan iborat. Kasbiy-pedagogik tayyorgarlikning tarkibiy kismlari bir-birini toʻldiradi, oʻzaro uzviy ravishda shakllanib, rivojlanadi, rahbarning mazkur tarkibiy qismlar boʻyicha egallagan bilim, koʻnikma va malakalari pedagogik faoliyatda qoʻllaniladi. Shu sababli MTT direktorlirining ilmiy-metodik tayyorgarligi kasbiy-pedagogik tayyorgarlikning tarkibiy qismlari ichida asosiy oʻrinni egallaydi. Amaldagi meʻyoriy hujjatlarda belgilangan taʻlim sohasidagi davlat siyosatining tamoyillaridan kelib chiqqan holda taʻlim muassasalarida oʻquv-tarbiya jarayonini tashkil etish va uni takomillashtirish hamda rahbarlik faoliyatini rivojlantirish asosiy vazifalardan biri hisoblanadi. Hozigi tez oʻzgarayotgan bir davrda MTT boshqaruv kadrlari har tomonlama intelektual salohiyatli, oʻz faoliyatiga jiddiy qaraydigan, har bir bajarayotgan vazifasiga ijodiy yondashadigan rahbar sifatida faoliyat olib borishini https://scientific-jl.com 3 7 62-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali davrning oʻzi taqozo etmoqda. Chunki, rahbarning teran tafakkuri va keng dunyoqarashi, zamon talabiga javob beradigan, pedagogika, psix