GIMNASTIK SAKRASH MASHQLARI TEXNIKASINI O‘ZLASHTIRILISHI

Аннотация

This research focuses on studying the process of mastering the technique of gymnastic jumping exercises. The study involved first-year students (n=30) of the physical education department. During the research, the stages of mastering the technique of basic gymnastic jumping exercises such as vault, long jump, and high jump, and the factors influencing them were analyzed. The results showed that the complexity of the exercises, the individual preparedness level of the students, and the effectiveness of the teaching methodology significantly affect the speed of mastering the technique. At the end of the research, practical recommendations were developed to optimize the process of teaching gymnastic jumping exercises. Keywords : gymnastics, jumping exercises, technique, mastering, physical education, students, methodology, vault, long jump, high jump. 1. KIRISH https://scientific-jl.com 1 1 8 62-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Gimnastika jismoniy tarbiyaning asosiy turlaridan biri bo‘lib, harakat koordinatsiyasi, kuch, chaqqonlik, moslashuvchanlik va jasurlik kabi muhim jismoniy sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan [1]. Gimnastika mashqlarining tarkibiy qismi bo‘lgan sakrashlar esa alohida ahamiyatga ega bo‘lib, sportchining umumiy tayyorgarlik darajasini oshirish, harakatlarni boshqarish qobiliyatini takomillashtirish va murakkab elementlarni bajarish uchun poydevor yaratadi [2]. Ayniqsa, bo‘lajak jismoniy tarbiya o‘qituvchilari uchun gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini mukammal o‘zlashtirish ularning kasbiy faoliyatida muhim rol o‘ynaydi [3]. Gimnastika sakrash mashqlarining texnikasi murakkab harakatlar majmuasidan iborat bo‘lib, uni to‘g‘ri o‘zlashtirish uzoq vaqt va sistemali mashg‘ulotlarni talab etadi [4]. Mashqlarning noto‘g‘ri bajarilishi esa nafaqat natijalarning pasayishiga, balki turli jarohatlarning kelib chiqishiga ham sabab bo‘lishi mumkin [5]. Shu bois, gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish jarayonini ilmiy asosda o‘rganish, uni optimallashtirish yo‘llarini aniqlash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu tadqiqotning maqsadi jismoniy tarbiya yo‘nalishi talabalarida gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, texnikani o‘zlashtirishga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish va o‘quv jarayonini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. 2. METODOLOGIYA 2.1. Tadqiqot ishtirokchilari Tadqiqotda Denov tadbirkorlik va pedagogika institutining jismoniy madaniyat yo‘nalishi 1-bosqichida tahsil olayotgan 30 nafar talaba (15 nafar o‘g‘il bola, 15 nafar qiz bola) ishtirok etdi. Talabalarning o‘rtacha yoshi 18,5 ± 0,7 yil. Barcha ishtirokchilar gimnastika bo‘yicha boshlang‘ich tayyorgarlik darajasiga ega edi. 2.2. Tadqiqot dizayni Tadqiqot davomida talabalar uchta asosiy gimnastika sakrash mashqining texnikasini o‘zlashtirish jarayonini o‘rgandilar: 1. Tayanch sakrash: Gimnastika ulovi orqali sakrash texnikasi. 2. Uzunlikka sakrash: Joyidan va yugurib kelib uzunlikka sakrash texnikasi. 3. Balandlikka sakrash: “Qaychi” usulida balandlikka sakrash texnikasi. O‘quv jarayoni haftada ikki marta 90 daqiqadan iborat gimnastika mashg‘ulotlari davomida 8 hafta davomida olib borildi. Mashg‘ulotlar davomida har bir sakrash mashqining texnik elementlari bosqichma-bosqich o‘rgatildi va talabalarning bajarish texnikasi muntazam ravishda baholab borildi. 2.3. Ma’lumot to‘plash usullari Tadqiqotda quyidagi ma’lumot to‘plash usullaridan foydalanildi: https://scientific-jl.com 1 1 9 62-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 1. Pedagogik kuzatuv: Mashg‘ulotlar davomida talabalarning sakrash mashqlarini bajarish texnikasi bevosita kuzatildi va maxsus kuzatuv varaqalarida qayd etildi. Kuzatuv mezonlari har bir sakrash mashqining asosiy texnik elementlarini o‘z ichiga oldi. 2. Video tahlil: Talabalarning sakrash mashqlarini bajarish jarayoni video kameraga tasvirga olindi va keyinchalik harakatlarning kinematik xususiyatlarini (uchish burchagi, tana holati, qo‘l va oyoq harakatlari koordinatsiyasi) aniqlash uchun tahlil qilindi. 3. Baholash testlari: Har bir sakrash mashqining texnikasini o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun maxsus baholash testlari o‘tkazildi. Baholash mezonlari har bir texnik elementning to‘g‘ri bajarilish darajasiga asoslandi (5 ballik tizimda). 4. Suhbat: Mashg‘ulotlar davomida va yakunida talabalar bilan sakrash texnikasini o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklar, o‘qitish metodikasining samaradorligi va o‘zlarining progresslari bo‘yicha suhbatlar o‘tkazildi. 2.4. Statistik tahlil usullari Olingan ma’lumotlar SPSS 22.0 dasturi yordamida tahlil qilindi. Talabalarning texnikani o‘zlashtirish darajasidagi o‘zgarishlarni aniqlash uchun takroriy o‘lchovlar uchun dispersiya tahlili (ANOVA) va juftlashtirilgan t-testidan foydalanildi. Statistik ahamiyatlilikning chegarasi p<0.05 deb b