YOSHLAR ORASIDA EKSTREMIZM TARQALISHIDA IJTIMOIY TAQMOQLARNING ROLI

Аннотация

This article discusses the spread of religious extremist ideas among youth in modern society. It focuses on the causes and factors contributing to the exposure of the younger generation to religious extremist movements in the information space. The article also analyzes the legal, informational, and psychological aspects of this process, highlighting the importance of ensuring social security, the proper use of information and cyberspace tools, and the positive potential of social media in combating extremist ideologies. Kalit so‘zlar: ekstremizm, yoshlar va ekstremizm, ijtimoiy tarmoqlar, axborot maydoni, kibermakon, radikallashuv, oqimlar, axborot xavfsizligi, kiberxavfsizlik, psixologik ta’sir, huquqiy va profilaktik choralar, ijtimoiy xavfsizlik, media savodxonligi, diniy savodxonlik, zamonaviy texnologiyalar. Ключевые слова: религиозный экстремизм, молодежь и экстремизм, социальные сети, информационное пространство, киберпространство, радикализация, религиозные течения, информационная безопасность, кибербезопасность, психологическое воздействие, правовые и https://scientific-jl.com 1 1 0 62-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali профилактические меры, общественная безопасность, медиаграмотность, религиозная грамотность, современные технологии. Keywords: religious extremism, youth and extremism, social media, information space, cyberspace, radicalization, religious movements, information security, cybersecurity, psychological impact, legal and preventive measures, social security, media literacy, religious literacy, modern technologies. Globallashuv jarayoni va axborot texnologiyalari rivojlanishi natijasida insoniyat hayotining barcha jabhalariga internet va ijtimoiy tarmoqlar chuqur kirib keldi. Xususan, yoshlar orasida ushbu vositalar asosiy muloqot va axborot manbaiga aylangan. Biroq bu qulayliklar bilan bir qatorda, muayyan xavf-xatarlar ham yuzaga chiqmoqda. Shulardan biri –ekstremistik g‘oyalarni ijtimoiy tarmoqlar orqali yoshlar ongiga singdirish holatlaridir. Ushbu maqolada ekstremizm tushunchasi, ijtimoiy tarmoqlarning bu boradagi o‘rni va mavjud muammolarga qarshi kurashish yo‘llari tahlil qilinadi. Hozirgi davrda fan, texnika va asosan kompyuter taraqqiyoti mahsuli bo‘lgan kibermakon va uning boshqaruvchi qiyofasi “superkorporatsiya” texnologiyalarning insoniylikdan begonalashuvi natijasida din niqobidagi ijtimoiy va madaniy buzg‘unchilikni sodir etishga bo‘lgan urinishlar tobora kuchayib bormoqda. Jumladan, bugungi kunda kiberterrorchilik tuzilmalari o‘z g‘arazli maqsadlari yo‘lida foydalanishga urinmoqda va e’tibor qaratish muhim bo’lgan jihat shuki, bu kabi hujumlarning aksariyati yoshlarga qaratilgani bois bu mavzu dolzarb va unga qarshi choralarni ko‘rish juda ham zarurdir. Ijtimoiy tarmoqlar orqali tarqatilayotgan ekstremistik g‘oyalar, yoshlarning hali shakllanmagan dunyoqarashi va e’tiqodiy savodsizligi sababli, tezda ularni o‘z domiga tortmoqda. Bu esa nafaqat jamiyat xavfsizligiga, balki yurt istiqboliga ham jiddiy tahdid soladi. Bu mavzuga chuqur kirishdan oldin ekstremizm haqida qisqa ma’lumotga ega bo’lish kerak. Ekstremizm – bu diniy e’tiqodlar niqobi ostida zo‘ravonlik, radikal qarashlar va jamiyatdagi mavjud tartibga qarshi harakatlarni targ‘ib qiluvchi ideologik yo‘nalishdir. Bunday harakatlar odatda mo‘’tadil e’tiqodlardan farqli o‘laroq, boshqa din vakillarini, dunyoviy hukumatni yoki jamiyatning ma’naviy asoslarini rad etishga asoslanadi. Ekstremizm nafaqat jismoniy zo‘ravonlik, balki axborot xurujlari, virtual radikalizm shaklida ham namoyon bo‘lmoqda. “Kibermakon”da din niqobidagi “kiberhujum”lar tahdidi: din niqobi ostidagi ekstremistik saytlarda asosan davlat to‘ntarilishi va xunrezlik urushlari haqida gap boradi. Jumladan, bugungi kunda dunyoda eng katta xavf solib turgan IShID guruhining internet kibermakonidagi axborot hujumi va tahdidini keltirib o‘tish mumkin. Ularda IShID go‘yo Islom yo‘lida “qurbon” bo‘layotgani aks etgan videolavhalar va fotosuratlar joylashtirilgan. https://scientific-jl.com 1 1 1 62-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Bu borada O‘zbekiston Respublikasi Birinchi Prezidenti I.A.Karimovning “Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch” asarida quyidagicha ta’kidlangan: “Taassufki, ba’zan islom dini va aqidaparastlik tushunchalarini bir-biridan farqlay olmaslik yoki g‘arazli maqsadda ularni teng qo‘yish kabi holatlar ham ko‘zga tashlanmoqda. Shu bilan birga, islom dinini niqob qilib, manfur ishlarni amalga oshirayotgan mutaassib kuchlar hali ongi shakllanib ulgurmagan, tajribasiz, g‘o‘r yoshlarni o‘z tuzog‘iga ilintirib, bosh-ko‘zini aylantirib, ulardan o‘zining nopok maqsadlari yo‘lida foydalanmoqda. Bunday nojo‘ya harakatlar avvalo muqaddas dinimizning sha’niga dog‘ bo‘lishini, oxir-oqibatda esa ma’naviy hayotimizga salbiy ta’sir ko‘rsatishini barchamiz chuqur anglab olishimiz va shundan xulosa chiqarishimiz zarur”. Bugungi kunda ekstremistik