Привлечение иностранных инвестиций – как залог повышения экспортного потенциала регионов

Аннотация

Attracting foreign direct investment - as a guarantee for the development of regional exports. There is discussed in the article importance of the role and the influence of factors on the development of the regional economy and export as a result of attracting foreign direct investment and analyze the involvement of foreign direct investment during the years of independence. Also considered ways to attract foreign direct investment in the economy of Uzbekistan. Калит сўзлар: тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар, модернизация, экспорт, минтақа, диверсификацион рақобатбардош ишлаб чиқариш, инновацион технологиялар, рақабатбардош маҳсулотлар, инвестицион муҳит. Кириш Бугунги кунда Ўзбекистон хорижий мамлакатлар билан иқтисодий сиёсий, маданий жиҳатдан алоқалари тобора чуқурлашиб бормоқда. Айтиш мумкинки, мамлакатимиз жаҳон ҳамжамиятининг ажралмас бир қисмига айланмоқда. Хозирги кунда Россия, Япония ва бир қатор Жанубий Шарқий Осиё мамлакатлари каби етакчи давлатлар билан ҳамкорликда иқтисодиётимизнинг етакчи тармоқларини модернизация қилиш, техник ва технологик қайта жиҳозлаш, ишлаб чиқаришга инновацион технологияларни кенг жорий қилиш ишлари олиб борилмоқда. Маълумки, мамлакатимиз Президенти томонидан 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича ҳаракатлар стратегияси қабул қилинган бўлиб, унда минтақаларнинг мавжуд минерал-хомашё, қишлоқ хўжалиги ва кўплаб иқтисодий имкониятларидан самарали фойдаланган ҳолда мамлакат экспорт салоҳиятини юқори даражага кўтариш асосий 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил вазифалардан бири сифатида белгиланган. Айтиш жоизки, ишлаб чиқаришни модернизациялаш, махаллийлаштириш, импорт ўрнини босувчи товарларни ишлаб чиқариш ва албатта, энг асосийси экспортни, пировард маҳсулотлар экспорти географиясини кенгайтириш, ривожлантириш ислоҳотларнинг локомотиви ҳисобланади. Табиий ресурслар, қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари, ишчи кучининг асосий қисми минтақаларда жойлашганлиги, ҳудудларга хорижий инвестицияларнинг жалб қилиш орқали саноатни, экспортни ривожлантириш, ишсизликни бартараф этишдаги асосий восита бўлиб хизмат қилмоқда. Охирги икки йилда хорижий инвесторлар учун барча имтиёзларни тақдим этувчи эркин иқтисодий ҳудуд (ЭИҲ)ларнинг минтақаларда ташкил этилишини фикримизнинг исботи сифатида келтиришимиз мумкин. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Хорижий инвестицияларни минтақаларга жалб қилиш борасида чет эллик олимлардан Sushama Deshmukh[5], Davies S., Hallett M., [6] кабилар бир қатор тадқиқотлар олиб борган. Минтақаларнинг истиқболли тараққиётида маданий алоқалар ва ахлоқий омиллар ўрнининг беқиёслиги тадқиқотчилар назаридан четда қолмаган. Л.Делюсин1 ва Л.Переломовларнинг2 таҳлилларида Сингапур ва Хитой иқтисодиётидаги ислоҳотларнинг ижобий ва салбий жиҳатларига, Конфуций таълимоти ва Ден Сяопин ислоҳотлари натижаларига миллий минтақавий қадриятлар нуқтаи назаридан баҳо берилган. МДҲдан Тумусов Ф.С., [7] Бутов В.И., Игнатов В.Г., Керова Н.П., [8] Гранберг А.Г., [9] ўзларининг илмий тадқиқотларида асосан минтақаларга инвестициялар жалб қилиш орқали самарали, илғор ишлаб чиқаришни ташкил қилишнинг назарий асослари тўғрисида сўз юритган. Маҳаллий тадқиқотчи олимлардан мамлакатимизда илк бор проф. А.С.Солиев рахбарлигида тайёрланган “Минтақавий иқтисодиёт” ўқув қўлланмасида давлатнинг минтақавий сиёсатини амалга оширишда асосий субъектлар сифатида ҳудуд, яъни вилоятлар олиниши таъкидланади3. Мамлакатимизда бозор ислоҳотлари сусткашликларига ҳамда муаммоли минтақаларни ноқулай вазиятдан чиқаришга бағишланган тадқиқотларнинг бирида4 минтақавий омилларни қуйидагича гуруҳлаштириш таклиф этилган: иқтисодий географик ўрни; агроиқлим шароит; табиий-ресурс имконияти; иқтисодий салоҳият; демографик тузилиш ва меҳнат бозори; меҳнат тақсимоти ва тармоқ тузилиши; мулкий тузилиш; иқтисодий ва ижтимоий тараққиёт даражаси; транспорт ва транспорт-иқтисодий алоқалар; аҳоли жойлашуви ва шаҳар ҳосил этувчи шароит; экологик аҳвол. Инвестицияларни, айниқса хорижий инвестицияларни жалб қилишда минтақалар бўйича нотекис тақсимланиш юз бераётганини кўриш мумкин. Шунга мос 1 Делюсин Л. Модернизация и учение Конфуция //Азия и Африка сегодня. 2001, №7, с.8 2 Переломов Л. Конфуцианский пласт в мировоззрений китайских реформаторов // Проблемы Дальнего Востока. 2000, №1, с.114 3Солиев А., Ахмедов Э. ва б. Минтақавий иқтисодиёт. – Т.: Университет, 2003. 4Чжен В.А. Бозор шароитида минтақанинг тармоқ тараққиёти. 5-китоб. – Т.: “Бизнес каталог” компанияси нашри, 1997, 66- 67-бетлар. 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил равишда минтақаларда ишлаб чиқариш, экспорт ва аҳолини иш билан бандлиги кўрсаткичлари паст даражада қолмоқда(1,2-расмлар). Бу эса, минтақаларнинг мавжуд имкониятлари тўлиқ ўрганилмаяпди деган хулосага асос бўлмоқда. Тадқиқот методологияси Тадқиқот методологияси сифатида муаммога бағ