O‘ZBEKISTONDA KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHNING HUDUDIY XUSUSIYATLARI (ANDIJON VILOYATI MISOLIDA)

Аннотация

Ushbu maqola ishsizlikni kamaytirish jarayonida ta’lim va qayta tayyorlashning ahamiyatini o‘rganadi. Ishsizlik, iqtisodiy rivojlanishning eng muhim to‘siqlaridan biri bo‘lib, ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada ta’lim tizimining, xususan, kasb-hunar ta’limining ishsizlikni kamaytirishga qanday hissa qo‘shishi, shuningdek, yangi iqtisodiy sharoitlarga moslashish uchun qayta tayyorlash dasturlarining roli batafsil tahlil qilinadi. Mualliflar, ta’lim va malaka oshirish orqali ishchilarni zamonaviy mehnat bozorining talablariga moslashtirish, ularning malakasini oshirish va yangi ko‘nikmalarni egallashlarini ta’minlash muhimligini ta’kidlaydilar. Shuningdek, maqolada davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik, ta’lim dasturlarining sifatini oshirish va ish beruvchilarning talablariga javob beradigan malakali kadrlar tayyorlash zarurligi haqida fikrlar bildiriladi. Natijada, ta’lim va qayta tayyorlash orqali ishsizlikni kamaytirishning samarali strategiyalarini ishlab chiqish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Kalit so‘zlar: ishsizlik, iqtisodiy rivojlanish, ta’lim, malaka oshirish, mehnat bozori, kadrlar, ish beruvchilar, kasb-hunar. Kirish. Ishsizlik - bu iqtisodiy rivojlanishning eng muhim to‘siqlaridan biri bo‘lib, ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadi. U nafaqat iqtisodiy ko‘rsatkichlarni pasaytiradi, balki jamiyatda ijtimoiy muammolarni keltirib chiqaradi, Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 371 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT shu jumladan, jinoyatchilik darajasining oshishi, sog‘liqni saqlash muammolari va ruhiy salomatlikka ta’sirlar. Ishsizlikning sabablari ko‘p, jumladan iqtisodiy inqirozlar, texnologik o‘zgarishlar va mehnat bozoridagi talab va taklifning mos kelmasligi [1]. Iqtisodiyotning turli sohalarida ish o‘rinlari kamayishi, ishchilarni ishsiz qoldirishi mumkin. Masalan, avtomatlashtirish va raqamli texnologiyalar rivojlanishi bilan birga, ko‘plab an’anaviy ish o‘rinlari yo‘qolmoqda. Bu jarayonlar, ayniqsa, malakasiz ishchilarga ta’sir qiladi, chunki ular yangi texnologiyalarni o‘zlashtirishda qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shunday qilib, ishsizlik darajasi oshadi va bu iqtisodiyotning umumiy salohiyatini pasaytiradi. Ishsizlikning ijtimoiy oqibatlari ham juda jiddiydir. Ishsiz odamlar ko‘pincha iqtisodiy jihatdan qiyin ahvolga tushadilar. Ular o‘z oilalarini boqish, qarzlarini to‘lash va kundalik ehtiyojlarini qondirishda muammolarga duch kelishadi. Bu esa ularning ruhiy holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, depressiya va boshqa ruhiy kasalliklar rivojlanishiga olib kelishi mumkin. Ishsizlar orasida jinoyatchilik darajasi ham oshishi mumkin, chunki ba’zi odamlar moliyaviy qiyinchiliklarni yengib o‘tish uchun noqonuniy faoliyatlarga murojaat qilishga majbur bo‘lishadi. Iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun ishsizlikni kamaytirish zarur. Buning uchun ta’lim tizimining roli juda muhimdir. Ta’lim va malaka oshirish dasturlari orqali ishchilarni zamonaviy mehnat bozorining talablariga moslashtirish mumkin. Kasb-hunar ta’limi va qayta tayyorlash dasturlari orqali odamlar yangi ko‘nikmalarni egallab, ishga joylashish imkoniyatlarini oshirishlari mumkin. Bu jarayonlar nafaqat shaxsiy darajada, balki jamiyatning umumiy farovonligini oshirishda ham muhim ahamiyatga ega. Davlat va xususiy sektor o‘rtasida hamkorlik ishsizlikni kamaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Ish beruvchilar bilan yaqin aloqalar o‘rnatish orqali ta’lim dasturlari ish beruvchilarning real ehtiyojlariga javob beradigan malakali kadrlarni tayyorlashga yordam beradi. Bunday hamkorlik, shuningdek, yangi ish o‘rinlarini yaratishga ham hissa qo‘shadi. Shuningdek, davlat tomonidan ish o‘rinlarini yaratishga qaratilgan dasturlar, subsidiyalar va investitsiyalar ishsizlikni kamaytirishga yordam beradi. Выпуск журнала №-23 Часть–4_ Апрель –2025 372 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash ham muhimdir. Bu sektorda yangi ish o‘rinlari yaratilishi mumkin, bu esa ishsizlik darajasini pasaytiradi. Natijada, ishsizlik iqtisodiy rivojlanish va ijtimoiy barqarorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatadigan muhim omil hisoblanadi. Ta’lim va qayta tayyorlash orqali ishsizlikni kamaytirishning samarali strategiyalarini ishlab chiqish zarur. Iqtisodiyotda barqarorlikni ta’minlash va ijtimoiy farovonlikni oshirishda ta’limning ahamiyatini kuchaytirish lozim. Faqatgina bunday yondashuvlar bilan biz ijtimoiy muammolarni hal qilishimiz va iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashimiz mumkin. 2023-yil 30-aprelda o‘tkazilgan referendumda umumxalq ovoz berish orqali O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi qabul qilinganligi Yangi O‘zbekistonda ta’lim sohasiga yanada katta sharoitlar yaratishi haqida konstitutsiyaviy asoslarini mustahkamlashga xizmat qildi. Yangi tahrirdagi Konstitutsiyaga muvofiq o‘tkazilgan prezidentlik saylovi yana bir bor jamiyatimizning siyosiy yetukligi, Yangi O‘zbekistonni barpo etish yo‘lida amalga oshirilayotgan isloho