УРОГЕНИТАЛ ГЕРПЕС, ХЛАМИДИОЗ ВА ТРИХОМОНИАЗ КОИНФЕКЦИЯСИНИНГ КЛИНИК ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ДАВОЛАШ ТАМОЙИЛЛАРИ

Аннотация

Ушбу илмий мақолада урогенитал герпес вирусли инфекциясининг хламидиоз ва трихомониаз билан биргаликда кечиши ҳолатлари, уларнинг клиник кўринишлари, ташхислаш ва самарали даволаш усуллари батафсил таҳлил қилинган. Кўп қўзғатувчили жинсий инфекциялар муаммоси замонавий венерологиянинг долзарб масалаларидан бири бўлиб, бундай коинфекциялар диагностикаси мураккаблашиши ва даволаш самарадорлигининг пасайиши билан характерланади. Адабиётлар таҳлили ва клиник тадқиқотлар асосида коинфекцияларни комплекс даволаш протоколлари ишлаб чиқилган ва баҳоланган. Калит сўзлар. Жинсий йўл билан юқувчи инфекциялар,хламидиоз, урогенитал герпес, тrichomonas Кириш. Жинсий йўл билан юқувчи инфекциялар (ЖЙЮИ) глобал соғлиқни сақлаш муаммоси бўлиб қолмоқда. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар йили дунё бўйича 376 миллиондан ортиқ янги ЖЙЮИ ҳолатлари қайд этилади [1]. Шу билан бирга, клиник амалиётда тобора кўпроқ биргаликда кечувчи инфекциялар — коинфекциялар кузатилмоқда, буларнинг орасида герпес вируси, хламидиоз ва трихомониаз биргаликда учраши алоҳида аҳамиятга эга [2].Урогенитал герпес (УГГ) оддий герпес вируси (ОГВ) 1 ва 2 типлари қўзғатадиган инфекция бўлиб, жинсий аъзолар, сийдик чиқариш йўллари ва перианал соҳаларнинг яллиғланиши билан кечади. Хламидиоз эса Chlamydia trachomatis қўзғатадиган бактериал инфекция бўлиб, кўпинча симптомсиз кечади, бироқ даволанмаса жиддий асоратларга олиб келиши мумкин. Трихомониаз Trichomonas vaginalis қўзғатадиган протозой инфекция бўлиб, аёлларда вагинит, эркакларда эса уретрит шаклида намоён бўлади [3].Ушбу инфекцияларнинг биргаликда кечиши ташхис қўйиш, даволаш стратегиясини танлаш ва касалликнинг клиник кечиши нуқтаи назаридан долзарб муаммо ҳисобланади [4]. Эпидемиология ва патогенез. Тадқиқотлар кўрсатишича, ОГВ инфекцияси дунё бўйича тарқалган бўлиб, тахминан 3,7 миллиард киши (15-49 ёш оралиғида) https://scientific-jl.com 6 6 61-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali ОГВ-1 ва 491 миллион киши ОГВ-2 инфекциясига эга [5]. Хламидиоз эса глобал миқёсда энг кенг тарқалган бактериал ЖЙЮИ ҳисобланади, йиллик 127 миллиондан ортиқ янги ҳолатлар қайд этилади. Трихомониаз ҳам кенг тарқалган бўлиб, йилига 156 миллион янги ҳолатлар аниқланади [6].Илмий адабиётларга кўра, бир пациентда бирданига икки ёки ундан ортиқ ЖЙЮИ аниқланиш ҳоллари 30-45% ни ташкил этади [7]. Хламидиоз ва трихомониаз билан инфекцияланган беморларда ОГВ инфекцияси юқиш хавфи 2-3 баробар ошади. Бу коинфекциялар патогенезининг ўзаро таъсири билан боғлиқ [8]. Патогенез ва иммунопатология. Коинфекцияларнинг патогенези мураккаб жараёнлар мажмуи бўлиб, унда қўзғатувчилар орасидаги синергик таъсир, иммун жавобнинг ўзгариши ва тўқималарнинг шикастланиши асосий ўрин тутади [9]. ОГВ инфекцияси маҳаллий иммунитетни сусайтиради, шиллиқ қаватлар бутунлигининг бузилишига олиб келади, бу эса бошқа қўзғатувчиларнинг кириши ва кўпайиши учун қулай шароит яратади [10]. Жумладан, Zhu ва ҳаммуаллифларнинг тадқиқотлари кўрсатишича, ОГВ-2 инфекцияси CD4+ Т- ҳужайраларининг фаоллигини пасайтиради, бу эса хламидиоз инфекциясига иммун жавобни сусайтиради [11].Хламидиоз инфекцияси эса ўз навбатида эпителий ҳужайралари орасидаги алоқаларни бузади ва яллиғланишга қарши цитокинлар ишлаб чиқарилишини кучайтиради. Бу жараёнлар ОГВ инфекциясининг реактивациясига ёрдам беради [12].Trichomonas vaginalis бактериал биопленкаларни ҳосил қилишни таъминлайди, бу эса антибиотикларга чидамлиликни оширади ва хламидия ҳамда бошқа бактериал қўзғатувчиларнинг сақланиб қолишига имкон беради [13]. Клиник кўринишлар. Урогенитал герпес, хламидиоз ва трихомониаз коинфекцияси клиник кўринишларининг ўзига хос хусусиятлари мавжуд бўлиб, бу алоҳида инфекциялар белгиларидан фарқ қилади [14]. Типик клиник белгилар. Коинфекцияларда қуйидаги клиник белгилар кузатилади:Кучайган яллиғланиш симптомлари: Гениталий соҳасида кучли оғриқ, ачишиш, қичишиш. Чивитзода ва ҳаммуаллифлари (2018) таъкидлашича, коинфекция ҳолатларида оғриқ синдроми монофекцияларга нисбатан 1,8 баробар кўпроқ учрайди [15].Герпетик тошмаларнинг ўзгарган кўриниши: Коинфекцияларда герпетик тошмалар кўпинча кенгроқ тарқалади, эрозияларнинг битиш муддати чўзилади (ўртача 14-18 кунгача, монофекцияда 7- 10 кун), иккиламчи инфекцияланиш хавфи юқори [16].Ажралмаларнинг хусусиятлари: Аёлларда кўпинча аралаш характердаги вагинал ажралмалар (сероз-йирингли, кўпикли) кузатилади. Эркакларда уретрадан ажралмалар кўпроқ йирингли хусусиятга эга бўлади [17].Уретра ва цервикал каналнинг зарарланиши: Коинфекцияларда бу соҳаларнинг яллиғланиш даражаси юқори https://scientific-jl.com 6 7 61-son_5-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali бўлиб, шишиш, қизариш ва эрозиялар билан намоён бўлади [18].Атипик кўринишлар ва диагностик қийинчиликла.Коинфекцияларнинг 40-45% ҳолатларида атипик клиник кўринишлар кузатилади, бу ташхислашни қийинлаштиради [19]:Симптомларнинг ниқобланиши: Масалан, трихомониаз ва хламидиоз инфекц