Корейский опыт развития системы распространения знаний в сельском хозяйстве

Аннотация

This article describes Korea's experience in the activities of agricultural technology centers and the dissemination of agricultural knowledge. The article describes the organizational structure, goals, objectives and main functions of the centers of agricultural technologies for the extension of agricultural knowledge. Proceeding from Korea's foreign experience, the author offered recommendations on the further development of information and consulting services in the agricultural sector of Uzbekistan. Калит сўзлар: қишлоқ хўжалиги, деҳқон хўжаликлари, фермер хўжаликлари, инновацион технологиялар, агротехнологиялар, янги навлар, ўсимликларни ҳимоя килиш, деҳқончилик, чорвачилик, қишлоқ хўжалиги билимлари, билимларни тарқатиш, қишлоқ консультатив хизматлар, семинар, тренинг, дала кунлари. Кириш Ҳозирги замон шароитида жаҳон фани ва инновация фаолиятнинг ютуқларидан кенг фойдаланиш жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳаларини изчил ва барқарор ривожлантириш, мамлакатнинг муносиб келажагини барпо этишнинг муҳим омили ҳисобланади [2]. Иқтисодиётда бошқарув тизимининг эскирганлиги, инновацион ғояларни қўллаб-қувватлаш бўйича самарали механизмлар ўз вақтида жорий қилинмаганлиги ҳам жиддий муаммо бўлиб қолмоқда. Шунингдек, технологик қолоқлик, ресурс ва энергияни тежайдиган технологияларни, муқобил энергия манбаларини татбиқ этишнинг сустлиги ҳам иқтисодий тараққиёт йўлида тўсиқ бўлмоқда [1]. Ўзбекистонда қишлоқ хўжалиги фани ишлаб чиқаришга қишлоқ хўжалиги экинларининг кўпгина янги навларини етиштириш агротехнологияларини, ўсимликларни касалликлар ва зараркунандалардан ҳимоя қилишнинг биологик усулларини таклиф этмоқда. Аммо бевосита ишлаб чиқарувчиларда, яъни фермер ва деҳқонларда мамлакатимизнинг қишлоқ хўжалиги соҳасидаги инновацион илмий 3/2018 (№ 00035) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 3, май-июнь, 2018 йил ишланмалар тўғрисида билим ҳамда ахборотларга талаб мавжудлигини кўрсатмоқда. Шуни инобатга олган ҳолда, агросаноат мажмуи (АСМ) субъектларига илғор технологияларни жорий этиш амалиётини ўргатиш ва технологик масалалар бўйича қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиларига маслаҳат бериш тармоқнинг рақобатбардошлигини оширади ва АСМда модернизация қилишни жадаллаштириш имконини беради. Бу борада хориж тажрибасини ўрганиш муҳим аҳамият касб этади. Аграр тармоқни ривожлантиришда Корея давлати қишлоқ хўжалигининг инновациялардан фойдаланиш тажрибасини қўриб чиқамиз. Кореянинг эгаллаган майдони 101148 кв.километрни ташкил этади, шундан 18,1 % қишлоқ хўжалиги мақсадлари учун ажратилган, аҳолиси 51,4 млн киши, ялпи ички маҳсулоти 1,411 триллион АҚШ долларига тенг, улардан қишлоқ хўжалиги маҳсулотининг улуши 2,2 %ни, саноатники 32,9%ни, хизматлар 59,2 %ни ташкил қилади. XX асргача қишлоқ хўжалигининг асосий маҳсулоти гуруч бўлган, аммо ҳозир маҳсулот турлари аҳамиятли даражада кенгайган бўлиб, кўплаб мева, сабзавот, чорвачилик маҳсулотини ва ўрмон хўжалиги маҳсулотини ўз ичига олади. Ўсимликчилик қишлоқ хўжалигининг асоси ҳисобланади, унда гуруч устунлик қилади. Гуруч экиладиган асосий туманлар денгиз бўйи пасттекисликлари яқинида жойлашган. Ўртача йиллик ҳосил 6,3 млн тонна бўлиб, ички эҳтиёжларни деярли тўлиқ қондиради. Донли экинлар орасида иккинчи ўрин арпага тегишли, буғдой ва маккажўхори унча катта бўлмаган ҳажмларда етиштирилади, Соянинг ҳосили йилдан- йилга ошиб бормоқда. Техник экинлар: каноп, тамаки ва мойли экинларни етиштириш аҳамиятли даражада ўсган. Муҳим йўналишлардан бири сабзавотчилик бўлиб, хитой карами, туруп, саримсоқ, пиёз ва бошқалар етиштирилмоқда. Қўзикорин ва цитрус мевалар етиштириладиган хўжаликлар ривожланмоқда. Мамлакатда олма, нок, шафтоли, узум, апельсин, япон хурмоси ва бошқалар ўстирилади. Сабзавотларнинг каттагина қисми йирик шаҳарлар яқинидаги иссиқхона хўжаликларида етиштирилади. Чорвачилик Жанубий Кореяда узоқ йиллик тарихга эга, мамлакатда йирик шохли қорамол, чўчка, товук, эчки, куён ва ўрдаклар боқилади. Маҳаллий зотли йирик шохли қорамолларнинг бош сони мамлакат ғарбида аҳоли энг зич жойлашган туманларда тўпланган. Кореяда ипакчилик узоқ йиллик анъаналарга эга. Унинг асосий ареали ярим оролнинг Жанубидаги тоғлиқ ҳудудлардир. Балиқчилик денгиз қирғоғи атрофидаги сувларда ривожланган. Уларда анчоуслар, ставрида, қайиш балиқ, барракуда, минтай, қилич балик, креветкалар, саккизоёқ ва бошқа турдаги моллюскалар, истеъмолга яроқли сув ўтлари ўстирилади. Корея қишлоқ хўжалигини ривожлантиришда инновацион технологиялар муҳим аҳамиятга эгадир. Кореяда инновациялардан фойдаланишда қишлоқ хўжалиги билимларини тарқатиш (extension) тизими самарали йўлга қўйилган. Мавзуга оид адабиётлар таҳлили Илм – муайян бир соҳа бўйича эгалланган билимларнинг мантиқий тартиблаш- тирилишидир. Олинган билимларнинг тизимга солиниши ва англанишидир. Фақат англанган ва тизимга солинган билимларигина бошқаларга ўргатиш мумкин [3]. Шу боисдан ҳам илм қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиларни билим савиясини юксалтиришда катта амалий аҳамиятга эгадир. 3/20