Анализ модели Mckinsey 7s и ее значение в совершенствовании системы управления

Аннотация

In the article the principles of application of the "McKinsey 7S" model in order to improve the management systems of large enterprises are considered in detail. Analyzed on the basis of the communication model between business units and recommendations on the application of the model at enterprises of the Republic of Uzbekistan. Калитли сўзлар: “McKinsey 7S” модели, “қаттиқ тамойиллар”, "юмшоқ тамойиллар", “ноаниқ тўпламлар” ва “юмшоқ ҳисоблашлар”. Кириш Ҳозирги вақтда мамлакатимиз босиб ўтган тараққиёт йўлининг чуқур таҳлили шуни кўрсатадики, бугунги кунда жаҳон бозори конъюнктураси кескин ўзгариб, глобаллашув шароитида рақобат тобора кучайиб бораётгани давлатимизни янада барқарор ва жадал суръатлар билан ривожлантириш учун мутлақо янгича ёндашув ҳамда тамойилларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишни тақозо этади. Олиб борилаётган ислоҳотлар самарасини янада ошириш, давлат ва жамиятнинг ҳар томонлама ва жадал ривожланиши учун шарт-шароитлар яратиш, мамлакатимизни модернизация қилиш ҳамда иқтисодиётнинг барча соҳаларини либераллаштириш бўйича устувор йўналишларни амалга ошириш мақсадида аҳоли ва тадбиркорларни ўйлантираётган долзарб масалаларни ҳар томонлама ўрганиш, амалдаги қонунчилик, ҳуқуқни қўллаш амалиёти ва илғор хорижий тажрибани таҳлил қилиш, шунингдек кенг жамоатчилик муҳокамаси натижасида ишлаб чиқилган 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг “Иқтисодиётни ривожланти-риш ва либераллаштиришнинг устувор йўналишлари” бандининг ижросини таъмин-лаш мақсадида юртимизда бир қанча инновацион техника ва технологиялар жорий қилинмоқда. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Мавзуга оид адабиётлар тахлили Шуни инобатга олган ҳолда мамлакатимиз саноатида фаолият кўрсатаётган, турли юридик мақомга эга бўлган кўплаб корхоналарда бошқарувнинг янги, инновацион шаклларини қўллаш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Жумладан, ўтган асрнинг 80-йилларида АҚШнинг “McKinsey” консалтинг компанияси маслаҳатчилари гуруҳи томонидан ишлаб чиқилган “McKinsey 7S” моделини қўллаш иқтисодиётимизнинг ривожланишига яқиндан ёрдам беради[1]. Моделнинг асосий муаллифлари Том Петерс ва Роберт Ватерманлар ҳисобланиб, улар томонидан моделнинг асосий тамойиллари кўрсатиб ўтилган ва мазкур тамойил асосида корхона бошқарув фаолиятини такомиллаштириш имкониятлари мавжуд бўлади. Бугунги кунга келиб, модел бутун дунёда амалиётда қабул қилинган ҳамда корхона тасарруфида омилкор бизнес жараёнларини яратишга ва оптималлаштириш учун фойдаланадиган стратегик менежмент ва маркетинг бўйича кўплаб корхона раҳбарлари ва мутахассисларининг ишончини қозонган. “McKinsey 7S” модели компаниянинг ички ташкилий тузилмасини ва фаолият кўрсатиш тамойилларини таҳлил қилишнинг қулай воситаси ҳисобланади. Ушбу модел асосида ташкилот микро иқтисодиётининг еттита асосий элементи таҳлил қилинади ва қуйидаги хулосани беришга имкон беради, яъни, корхона тасарруфидаги бизнес жараёнлар қандай даражада яхши ташкил этилган ва мавжуд ресурслар қанчалик самарали тарзда йўналтирилган[4]. “McKinsey 7S” модели ҳар қандай корхонанинг ички бизнес жараёнларини такомиллаштиришга, корхона самарадорлигини оширишга ёрдам беради ҳамда ташкилий тузилмада режалаштирилган ўзгаришларнинг мумкин бўлган натижаларини таҳлил қилиш, бўлинмаларни бирлаштириш ва бирлашувни амалга ошириш, корхонанинг ривожланиш стратегиясини амалга оширишнинг энг яхши усулини аниқлаш учун ҳизмат қилади[2]. Бу корхонани ривожлантиришда инсон омили ёки мавжуд теҳника билан эмас, балки фақат корхонанинг тузилмасини тадқиқ этади, бу эса корҳонанинг истиқболини баҳолашда ва таҳлил қилишда асосий вазифани бажаради. Тахлил ва натижалар “McKinsey 7S” модели қуйидаги еттита тамойилни ўзида жамлайди[3]: - корҳона стратегияси; -корҳонанинг таркибий қисми; -бошқарув тизими; -корҳона тасарруфидаги муносабатлар услуби; -ходимлар фаолияти таркиби; -кўникма ва қадриятлар миқдори; -ҳодимларнинг малакаси. Модел ташкилот муҳитининг еттита асосий тамойилини таҳлил қилиш асосида қурилган. Моделдаги барча тамойиллар ўзаро бир-бирига боғлиқ. Бу шуни англатадики, юқорида кўрсатилган соҳаларнинг ҳеч бўлмаганда биттаси ўзгарса, дарҳол бошқа ўзгаришларни талаб қилинади. Қуйидаги 1-расмда “McKinsey 7S” моделининг намуна сифатида бир кўриниши келтирилган. Чизмада барча тамойиллар бир-бирига боғланган ҳамда “юмшоқ” ва “қаттиқ” икки йирик бўлинмаларга бўлинган. 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 2 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил Корхонанинг тузилиши, стратегияси ва бошқарув тизими-бу бўлинмалар корхонанинг “қаттиқ тамойиллар”нинг уч қисмини ўз ичига олади ва бу тамойиллар мос равишда корҳонани бошқаришни осонлаштириш ва истиқболини баҳолашда қулайликлар туғдиради. Моделнинг барча бошқа қисмларини ўз ичига олган "юмшоқ тамойиллар" эса бошқариш ва баҳолашни мураккаблаштиради, бироқ кўп ҳолларда корҳонанинг асосий таркибий қис