Названия узбекских костюмов в переводе на хинди

Аннотация

This paper is devoted to the translation problems of realias. Paper analyses Hindi translation of the masterpieces of Uzbek literature. In particular, it is translation of the Uzbek national garments’ denomination and estimated the translator’s skill. Special attention paid to the translation methods. Keywords and expressions: realia, translation, garment, national singularity, transliteration, analogy, equivalent. Бадиий асарларни бир тилдан иккинчи “Улуғбек хазинаси” романида берилган тилга ўгиришнинг ўзига яраша мураккаблик- тақя, дастор, салла, бўрк, нимча, чакмон, лари мавжуд бўлиб, улардан бири миллий тўн, пўстин, маҳси, кавуш каби либос номла- хос сўзларни таржима қилиш масаласидир. рини ўзбекчадан ҳиндийга таржима қилини- Миллий хос сўзларни бадиий таржимада шида қуйидагиларни кузатиш мумкин. адекват талқин этиш таржима амалиётининг “Али Қушчи қора духоба тақясининг ус- ўта мураккаб ва шу билан бирга, жуда масъулиятли масалаларидан ҳисобланади. тидан мударра дасторини ўради, эгнига енг- Ўзбек адабиёти намуналарини Шарқ тил- сиз кимхоб нимчасини, унинг устидан оқ ларига таржима қилиш анъанаси кенг кўламда чакмонини кийди-да, тик зиналардан юқори- амалга оширилмаган. Бироқ таржима амалиё- га чиқа бошлади”2. тида ўзбек маданиятини ўзида акс эттирган саноқли асарлар Шарқ тилларига, хусусан, ҳин- आली क़ुी ने मख़मल क काली टोपी के ऊपर дий тилига О. Ёқубовнинг “Улуғбек хазинаси” मदु रसवाला अमामा बांधा, ज़र क वाःकट पहनी ва П. Қодировнинг “Юлдузли тунлар” роман- лари таржима қилингани аниқланди. और कंध पर ऊं ट के ऊन से बना सफ़ेद चकमान Ўзбек асарларининг ҳиндий тилидаги डाल दया। 3. таржимасида, авваламбор, ўзбек миллати- нинг миллий-маданий хусусиятларини ифо- Жумладаги тақя сўзи ҳиндий тилига टोपी да этувчи омиллардан либос номларининг [to‘pi] тарзида таржима қилинган. Ўзбек тили- таржимаси яққол кўзга ташланади. да “тақя сидирға матодан тайёрланган гулсиз Таржимашунос олим Қудрат Мусаев таъ- дўппи”4 бўлиб, бош кийимнинг бир турини кидлашича: “Хос сўзларни она тилига ўгириш- да, аввало, уларнинг муайян контекстларда ўтаб келаётган ахборий ва услубий вазифала- рини аниқлаш, сўнгра таржима тилида уларга 2 Ёқубов О. Улуғбек хазинаси. – Т.: Ғ.Ғулом номида- ҳар жиҳатдан мос, айни пайтда шу тил меъёри ги адабиёт ва санъат нашриёти, 1994. 5-б. ва маданияти даражасидаги лисоний воситалар 3 उलूग़ बेक क धरोहर (अनुवादक – सुधीर कुमार माथुर), танлаш зарурати туғилади”1. रादगु ा ूकाशन, ताशक़द १९८३ प. ६ 4 Ўзбек тилининг изоҳли луғати. 2-жилд. / Акобиров 1 Мусаев Қ. Таржима назарияси асослари. –Т.: Фан, 2008. С. Ф., Алиқулов Т. А., Маъруфов З. М. ва Маъруфов 92-б. М. таҳрири остида. – М.: Рус тили, 1981. 148-б. 108 S H A R Q M A S H ’ A L I англатади. Ҳиндча таржимадаги टोपी 1 [to‘pi] олсак, бўрк сўзига муқобил ҳисобланади. сўзи эса дўппи маъноси билан бирга бош ки- Юқорида келтирилган бош кийимлари ном- йим, шапка, қалпоқ ва ҳоказо маъноларни ифо- лари таржимаси асосан муқобил вариант далайди. Ўзбекчада тақя сўзининг миллий воситасида таржима қилинган. ҳамда тарихий бўёғи мавжуд бўлиб, ҳиндий- Либослар номи таржимаси таҳлили жараё- даги таржимада эса टोपी [to‘pi] сўзининг қўлла- нида транслитерация усулидан фойдаланилга- нилиши ўзбек милий ва тарихий колоритини ни кузатилди. Мисол учун, чакмон сўзи ҳин- тўлиқ етказиб бера олмаган. дий тилига ऊं ट के उन से बना चकमान [unt ke un Дастор бош кийими ҳиндий тилга अमामा se bana chakman], яъни “туя жунидан тўқилган [amama] тарзида ўгирилган бўлиб, ўзбек ти- чакмон” тарзида таржима қилинган. “Чакмон лида дастор 2 салла сўзига тенг. अमामा 3 – одатда, жун матодан тикиладиган эркакча [amama] aрабча сўз бўлиб, ҳиндий ва ўзбек узун тўн”7. Таржимада चकमान [chakman] сўзи тилларига ўзлашган. Амома сўзи ҳар икки транслитерация қилиниб, матн ичида ҳам, тилда ҳам салла деган маънони билдиради. матн остида ҳам изоҳ берилган. चकमान – Миллий тушунчаларни ифода этадиган хос मदान ा ऊनी या सतू ी चोग़ा [chakman-mardana uni сўзларнинг айримлари аслиятга мансуб бўл- ya suti cho‘g‘a], яъни пахта ёки жун матодан ган тилдан ташқари, яна қатор халқларда тикилган тўн. चोग़ा [cho‘g‘a] сўзи ҳиндий ҳам учраши, шунингдек, таржима қилинган тилига туркий тиллардан ўзлашган бўлиб, тилнинг ҳам таркибий қисми ҳисобланиши “туя терисидан тайёрланган халат”8 маъно- мумкин. Бундай сўзлар ҳудуд, турмуш-ша- сини билдиради. Матн остида чакмон сўзи- роит жиҳатларидан бир-бирига яқин, дои- нинг изоҳи берилган. Пиримқул Қодировнинг мий муносабат ва мулоқотда бўлиб туради- “Юлдузли тунлар” романи таржимасида ҳам ган халқларда кўпроқ учрайди. Ҳиндий ти- “чакмон”9 сўзи учраган бўлиб, мазкур таржи- лида पगड़ [pagri] сўзи ҳам мавжуд бўлиб, мада “чакмон” сўзига қуйидагича изоҳ берган: салла сўзининг айнан таржимасидир. Бироқ चकमान – मोटे ऊन का बना चोग़ा 10 [chakman- таржимон पगड़ [pagri] сўзини танламай, mo‘te un ka bana cho‘g‘a], яъни чакмон – туя арабчадан ўзлашган अमामा [amama] сўзини терисидан тайёрланган, қалин тўн. Бу изоҳ танлашда динлараро яқинлик ва ўхшашлик- ҳам ўринлидир. ни ҳисобга олган. Миллий бош кийимлардан Таржимада пўстин ва