Взгляд на культуру древнего города

Аннотация

In this article the question of the origin and development of urban civilization in the Tashkent oasis on the basis of archaeological and written sources. The article, which refers to the ancient history of the oasis "Chach", analyzed information that the urbanization of the territory of Tashkent started in ancient times that the city oasis "Chach" sanctified in Greek, Chinese and Arab sources. The article also provides information about the historical topography of the city, the ethnic composition of the region, agriculture and address of the first farmers. Overall, the findings indicate a high level of urban civilization in the 'Chach' in the early Middle Ages, as well as throughout Central Asia. Keywords and expressions: Chach, West Tyanshan, Chatkal mountain "Kurama," Kanka, Kindiktepe, Kulata, Dalvarzintepa, Kovunchitepe, Shash, Shashkent, Madinat al-Shash, Binkat, Burgulik, Yaksart, Strabo, Dionysius Periget, Sogdiana, Akhangaran, Chirchik, Antioch Zayaksartya , the Grand Khan Dynasty, Yuni, Yuynichen, Shapur I, Cabaye Zardush, Mingurik, Zhabgukat, Hatunkat, Ilac, the Arab Caliphate, Istahri, Abulkasym ibn Haukal. Қадимги Туроннинг иккинчи йирик сув Чочнинг тоғлари турли қимматбаҳо маъдан- манбаи ҳисобланган Сирдарёнинг ўрта ҳав- ларга бой бўлиши билан бирга чорвачилик- засида шаклланган Чоч – қадимда Ўрта нинг ривожи учун ҳам қулай эди. Осиёнинг шимоли-шарқий ҳудудларидаги Географик жиҳатдан Чоч Марказий Осиё йирик мулклардан бири бўлган. Чирчиқ ва халқларининг савдо-иқтисодий ва маданий- Оҳангарон воҳасидаги унумдор ерларни ўз этник чорраҳасидаги қулай жойда жойлаш- ичига олган Тошкент воҳаси унинг маркази ган бўлиб, бу ҳудуд зироаткор элатлар ва эди. Бу воҳа уч томондан, шимоли-ғарб, кўчманчи қабилалар яшайдиган даштлари шарқ ва жануб томондан Ғарбий Тяншань, яқинидаги фаол алоқалар зонаси эди. Иккин- Чотқол ва Қурама тоғлари билан ўралган. чи томондан, Чотқол, Қурама ва Қорамозор 88 S H A R Q M A S H ’ A L I тоғларидан қазиб олинадиган маъданлар- сопол идишлар, бронза меҳнат қуроллари, нинг, аввало, қимматбаҳо тошларнинг кўп- жанговар қуроллар ва тақинчоқлардан ибо- лиги ҳам воҳага хос хусусият эди. Чунончи, рат1. Уларнинг моддий маданияти ғарбда олтин, кумуш ва феруза Чочнинг Шарқ ва Сирдарёнинг чап қирғоғи, шарқда Еттисув, Европа мамлакатларига чиқазадиган асосий Олтой ва Сибиргача бўлган ҳудудлардаги хомашёси ҳисобланган. маданият билан ўхшашлик топади. Тошкент воҳасида антик даврдаёқ шаҳар Бургулик маданиятининг сўнгги босқичида маданияти шаклланиб, Қанқа, Киндиктепа, Тошкент воҳасининг жануби-ғарбидаги ярим Қулота, Далварзинтепа, Қовунчитепа ва ертўлалар ўрнида мустаҳкам қалъа ва қалъа бошқа ўндан ортиқ шаҳарлар ўз даврида деворларига эга бўлган шаҳар қад кўтаради. маданий-иқтисодий марказлар ҳисобланган. Ушбу кўҳна шаҳарнинг деворлари ва минора- Ўрта асрлар даврида воҳада шаҳарлар сони лари квадрат шаклидаги ғиштлар ва пахсалар- бир неча баробар ўсиб, уларнинг иқтисодий дан бунёд этилади. Кўҳна шаҳарнинг режавий имкониятлари кучаяди. тузилиши, мудофаа иншоотлари услублари ва Бизгача етиб келган ёзма манбаларда кел- бу қатламдан топилган сопол буюмлар қадим- тирилган маълумотларга қараганда, Тош- ги деҳқончилик маданиятининг Ғарб антик кентнинг энг қадимги номи “Чоч” бўлган. меъморчилик анъаналарини эслатади. Бундан Араб алифбосида “ч” ҳарфининг йўқлиги хулоса чиқарган Ю. Ф. Буряков, ушбу кўҳна боисидан арабий ва форсий асарларда у шаҳарни манбаларда эслатилган ва милоддан “Шош” деб юритилган. Илк ўрта асрларда у аввалги IV–III асрлар қалъаси Яксарт орти Чоч, Шош, Шошкент, Мадинат аш-Шош, Антиохияси билан боғлайди2. Бинкат деб номланган. Рим тарихчиси Плинийнинг хабар бери- Чоч воҳасининг қадимги тарихига назар шича, селевкийлар лашкарбошиси Милетлик ташлайдиган бўлсак, бу ерда дастлабки зи- Демодем (миллоддан аввалги III аср) узоқ роаткорлар тахминан бундан уч минг йил шимоли-шарқда Сирдарёнинг ўрта оқимига то- илгари пайдо бўлган. Милоддан аввалги IX– мон ҳарбий юриш қилиб, ўз қўшинлари билан VII асрларда ҳозирги Туябўғиз сув омбори Сирдарё соҳилларига етган ва дарёдан ўтиб, ўрнида илк деҳқонларнинг манзилгоҳлари ўнг қирғоқда шаҳар барпо қилдирган экан. мавжуд эди. Уларнинг моддий маданияти Селевкийлар подшоҳи Антиох I Сотер номини Бургулик (Бурганлик) сой бўйидан илк маро- улуғлаш мақсадида бу шаҳарга Яксарт орти таба аниқланиб, шу ном остидаги маданият Антиохияси, яъни Сирдарёнинг нариги томо- сифатида фанга киритилган. нидаги Антиохия шаҳри деган номни берган. Илк ёзма манбалар Сирдарё–Яксарт ҳавза- Плинийнинг бу маълумотига суяниб фикр сини деҳқончилик аҳолиси ва кўчманчилар ўр- юритилса, Тошкент воҳасида энг қадимги ша- тасидаги чегара сифатида изоҳлайди. Страбон- ҳарлардан бири даставвал миллоддан аввалги нинг маълумот беришича, Яксарт суғдийлар ва III асрда қад кўтариб, унинг номи Яксарт орти кўчманчиларни ажратиб туради. Дионисий Пе- Антиохияси бўлган дейиш мумкин. ригет эса Суғдиёна ортида Яксарт оқими бўй- Бу воҳага илк шаҳарсозликни Сирдарё- лаб саклар жойлашганлиги ҳақида ёзади.