KIBOKSCHILARNI MUSOBAQAOLDI TAYORGARLIGIDA UMUMIY VA MAXSUS JISMONIY TAYYORGARLIGINI REJALASHTIRISH

Аннотация

This article examines the ways to improve the general and specific physical training of athletes engaged in kickboxing. The importance of physical preparation in achieving high athletic performance is analyzed, with particular emphasis on the correct selection and application of a complex of specific physical exercises. Keywords: Kickboxing, physical training, general training, special training, athlete, plan. Kirish. Hozirgi kunda sport sohasi jadal rivojlanib, dunyo miqyosida turli yo‘nalishlardagi musobaqalar, turnirlar va chempionatlar orqali sportchilar o‘z mahoratlarini namoyon etishmoqda. Xususan, jangovar san’atlar — boks, karate, taekvondo, MMA va kikboksing sport turlari keng ommalashmoqda. Ayniqsa, yoshlar orasida kikboksing sport turiga bo‘lgan qiziqish ortib borayotganini kuzatish mumkin. Bu esa ushbu sport turi bo‘yicha samarali mashg‘ulot tizimini ishlab chiqish, sportchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan yondashuvlarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Kikboksing — bu yuqori intensivlikdagi, qisqa vaqt ichida ko‘p energiya sarflanadigan, sportchidan katta kuch, chaqqonlik, chidamlilik, koordinatsiya va ruhiy barqarorlikni talab qiladigan murakkab sport turi hisoblanadi. Unda sportchining jismoniy tayyorgarlik darajasi uning texnik mahoratini, taktik yondashuvini va musobaqadagi natijalarini bevosita belgilab beradi. Shu sababli, kikboksingchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini har tomonlama rivojlantirish ularning sport karerasida muhim bosqich sanaladi. Kikboksingda umumiy jismoniy tayyorgarlik (UJT) sportchining sog‘lomlashtiruvchi va funksional imkoniyatlarini oshirishga xizmat qilsa, maxsus jismoniy tayyorgarlik (MJT) esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri musobaqaga tayyorlanishda texnik va kuch kuchaytirilgan elementlarni 1344 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 takomillashtirishga qaratilgan. Bu ikki yo‘nalish o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, biri ikkinchisini to‘ldiradi. Tajriba shuni ko‘rsatadiki, ko‘plab yosh sportchilarda kuchli texnika bo‘lishiga qaramasdan, etarli darajadagi jismoniy tayyorgarlik bo‘lmagani sababli, jang davomida kuchni to‘g‘ri taqsimlay olmaslik, sustlik va chidamsizlik kabi holatlar yuzaga keladi. Bugungi kunda ko‘plab trenerlar tomonidan tayyorgarlik jarayonida maxsus jismoniy tayyorgarlik mashqlariga yetarli e’tibor berilmayotgani kuzatilmoqda. Bu esa sportchilarning musobaqalarda yaxshi natijalarga erishmasligiga olib kelmoqda. Chunki faqatgina umumiy tayyorgarlikka asoslangan mashg‘ulotlar sportchining texnika va taktikasiga mos kelmaydi. Shu nuqtai nazardan, kikboksingchilarni har tomonlama tayyorlashda umumiy va maxsus tayyorgarlikni kompleks tarzda olib borish juda muhim. Ilmiy adabiyotlar va metodik qo‘llanmalar tahliliga ko‘ra, kuch, tezlik, chaqqonlik, reaksiya tezligi va chidamlilikni o‘z ichiga olgan mashg‘ulotlar tizimi sportchining funksional tayyorgarligini oshiradi. Shu bilan birga, kuch bilan bir vaqtda to‘g‘ri texnik harakatlarni bajara olish qobiliyati, sportchining nafaqat jismoniy, balki psixologik tayyorgarligini ham mustahkamlaydi. Bu holat musobaqa jarayonida sportchining bosim ostida o‘z harakatlarini nazorat qila olishiga imkon yaratadi. Yuqoridagi omillarni inobatga olgan holda, kikboksingchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarliklarini takomillashtirish, mashg‘ulotlar tizimini zamonaviy yondashuvlar asosida qayta ko‘rib chiqish, sportchilarga individual yondashuv asosida mashg‘ulotlar rejalarini tuzish, sportda yuqori natijalarga erishish uchun muhim omil sanaladi. Ushbu ilmiy maqola kikboksingchilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini takomillashtirishning asosiy tamoyillarini aniqlash, samarali mashg‘ulotlar tizimini ishlab chiqish va ularni amaliyotga tatbiq etish yo‘llarini yoritishga qaratilgan. 1. Umumiy jismoniy tayyorgarlik Umumiy jismoniy tayyorgarlik (UJT) – bu sportchining har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydigan mashqlar tizimidir. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi: • Yurak-qon tomir tizimini mustahkamlovchi mashqlar (yugurish, suzish, velosiped); • Kuch va chidamlilikni oshiruvchi mashqlar (og‘irlik bilan mashqlar, plyometrik mashqlar); • Harakatchanlik va muvozanatni rivojlantirish mashqlari (streching, koordinatsion to‘siqlar bilan ishlash). UJT kikboksingchilar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi, chunki umumiy tayyorgarlik yuqori darajada bo‘lmagan sportchi texnik jihatdan kuchli bo‘lsa ham, uzoq jangda kuchini to‘g‘ri taqsimlay olmaydi. 2. Maxsus jismoniy tayyorgarlik Maxsus jismoniy tayyorgarlik (MJT) esa kikboksingga xos bo‘lgan harakatlarni mukammallashtirishga qaratilgan. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi: • Zarba kuchi va tezligini oshirish mashqlari (qop bilan ishlash, soyada jang, partnyor bilan sparring); • Reaksiya tezligini oshirish mashqlari (ko‘zni va mushaklarni muvofiqlashtirish); • Nafas olish tizimini mashq qilish (intervallar asosida yuqori intensivlikdagi mashqlar). MJT sportchining texnik harakatlarni tez,