GANDBOL SPORT OYÍNÍNÍŃ ILIMIY-TEORIYALÍQ JAǴDAYÍ

Аннотация

Gandbol menen shuǵıllanatuǵın sportshılardıń fizikalıq tayarlıǵı tikkeley baǵdarǵa iye bolǵanlıǵı ushın, usı waqıtta organizimniń ulıwma fizikalıq rawajlanıwı, bekkemleniwi hám shınıǵıwı menen tolıq baylanıslı boladı. Gandbol sport túrindegi nátiyje tek sol sport túriniń ózine tán táreplerin ańlatıwshı ayırım qábiletler menen emes, al organizmniń funkcional múmkinshilikleriniń ulıwma dárejesi menen de belgilenedi. Tayanish so`zleri: Gandbol, Sportshı, arnawlı fizikalıq tayarlıǵı , Gandbol texnikası hám taktikasın ózlestiriw hám olardı oyınlarda tabıslı qollawdıń tiykarǵı shárti bolıp tabıladı. Gandbol sport oyınında tabısqa erisiw, olardıń fizikalıq tayarlıǵına tikkeley baylanıslı boladı. Ilimpazlar maman gandbol oyınshıların tayarlawda ulıwma hám arnawlı fizikalıq tayarlıq dárejesiniń júdá úlken áhmiyetin atap ótip bul process texnikalıq uqıptı qáliplestiriwde tiykarǵı faktor bolıp xızmet etiwin kórsetip ótken. Zamanagóy joqarı texnologiyalı jámiyette jaslardıń sapalı fizikalıq rawajlanıwı geyde ekinshi dárejede qalıp ketedi. Qol topı sıyaqlı komandalıq sport túrleri óziniń ápiwayılıǵı hám tanıslıǵı menen baslanǵısh mektep jasındaǵı balalardı ózine tartatuǵın nátiyjeli shólkemlestirilgen-metodikalıq tálim forması bolıp tabıladı. N.P. Klusov, A. N. Evtushenko hám I.E. Turchinlardıń belgilep ótiwinshe fizikalıq tayarlıq, qol tobı texnikası hám taktikasın ózlestiriw hám olardı oyınlarda tabıslı qollawdıń tiykarǵı shárti bolıp tabıladı 1. Sportshınıń ulıwma hám arnawlı fizikalıq tayarlıǵı processinde dene tárbiyasınıń barlıq qurallarınan, yaǵnıy fizikalıq shınıǵıwlardıń shınıǵıw hám salamatlandırıwdaǵı tábiyiy faktorları (quyashta shınıǵıw, hawa hám suw ortalıǵınıń qásiyetleri), rejim hám basqa gigienalıq sharayatlardan paydalanıladı. Házirgi waqıtta sporttıń hámme túrlerinde fizikalıq tayarlıq eki; -ulıwma hám arnawlı tayarlıqtan ibarat. Ulıwma fizikalıq tayarlıq, arnawlı fizikalıq tayarlıq wazıypaların ámelge asırıwǵa járdem beredi. Organizmniń hámme sistemaların arnawlı fizikalıq hám qosımsha (járdemshi) dene tárbiyası usılları menen ajıralmas túrde qosıp alıp barılǵan jaǵdayda ǵana sportshınıń ulıwma hám arnawlı shıdamlılıq háreket sapaları nátiyjeli rawajlanadı. Bul jaǵday sportshınıń hár tárepleme rawajlanıwın hám joqarı nátiyjelerge erisiwin támiyinleydi. Gandbol menen shuǵıllanatuǵın sportshılardıń fizikalıq tayarlıǵı tikkeley baǵdarǵa iye bolǵanlıǵı ushın, usı waqıtta organizimniń ulıwma fizikalıq rawajlanıwı, bekkemleniwi hám shınıǵıwı menen tolıq baylanıslı boladı. Gandbol sport túrindegi nátiyje tek sol sport túriniń ózine tán táreplerin ańlatıwshı ayırım qábiletler menen emes, al organizmniń funkcional múmkinshilikleriniń ulıwma dárejesi menen de belgilenedi. 1336 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5 Usınıń nátiyjesinde arnawlı fizikalıq tayarlıqtı, ulıwma fizikalıq tayarlıq penen birge qosıp alıp baratuǵın sportshınıń fizikalıq tayarlıǵı hár tárepleme rawajlanǵan bolıwı múmkin. Ulıwma fizikalıq tayarlıq arnawlı fizikalıq tayarlıq ushın úlken orın payda etedi, yaǵnıy tańlanǵan sport túrinde joqarı nátiyjelerge erisiw ushın zárúrli shárt - sharayat retinde belgilenedi; kúshlilik, tezlik, shıdamlılıq, iyiliwsheńlik, shaqqanlıqtıń hár tárepleme rawajlanıwın támiyinleydi. Sportshınıń fizikalıq tayarlıǵı onıń qaysı sport boyınsha qánigeleskenligine baylanıslı boladı. Biraq qánigeligine qarap oǵada úlken ayırmashılıqlar bolıwına qaramay, hámme tarawdaǵı ulıwma fizikalıq tayarlıqtıń bir qatar uqsas tárepleri saqlanıp qaladı. Buǵan sebep birinshiden; Sporttıń hár túrliligi bir-birinen tek ózgeshelenip qalmay belgili dárejede ulıwmalıqqa da iye ekenliginde bolsa; ekinshiden; Ulıwma fizikalıq tayarlıqtıń mazmunı tek sport iskerligindegi wazıypalardı esapqa alıp belgililenbey, bálkim dene tárbiyasınıń ulıwma wazıypalarına da sáykeslendirip belgilewinde de bolıp tabıladı. Sol sebepli, biziń sharayatımızda sportshınıń ulıwma fizikalıq tayarlıǵı, ásirese sport sheberliginiń dáslepki waqıtlarında «Alpamıs» hám «Barshınay» test normativleriniń kriteriya hám talapların orınlaw menen baylanıslı boladı. Ilimpaz V.N Platonovtıń pikirine qaraǵanda ulıwma fizikalıq tayarlıq túsinigi bul sportshınıń háreket sapalarınıń hár tárepleme garmonik túrde rawajlanǵanlıq dárejesin ańlatadı. Gáp ulıwma fizikalıq tayarlıq hám sonıń menen birge sportshılardı tayarlawda háreket sapaların (tezlik, kúsh, shıdamlılıq, shaqqanlıq, iyiliwsheńlik) bir-birine baylanıstırıp qáliplestiriw zárúrligi haqqında barar eken, buǵan baylanıslı tezlik - kúsh sapasına óz aldına pát beriw maqsetke muwapıq bolıp tabıladı. Gandbolda orınlanatuǵın háreket tájiriybesi negizinde tezlik-kúsh sapası sheshiwshi zárúrli derek bolıp esaplanadı. Yu.I. Portnixtıń kitabında uzaq jıllar dawamında hár túrli jastaǵı hám úlken tájiriybege iye gandbolshılar ústinde izertlewler ótkeriw nátiyjesinde fizikalıq sapalardıń texnikalıq uqıbına hám jarıs procesine tuwrıdan-tuwrı baylanıslı ekenligin atap ótedi. Onıń pikrine qaraǵanda, fizikalıq sapalar qans