XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB QILISH ORQALI MINTAQANI IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANTIRISH

Аннотация

Ushbu maqola O‘zbekiston Respublikasida xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlash strategiyalariga bag‘ishlangan. Maqolada xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning ahamiyati, ularning iqtisodiyot va ijtimoiy sohalarga ta’siri statistik ma’lumotlar va ilmiy tahlillar asosida yoritiladi. “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi (2022-2026)” va “O‘zbekiston – 2030” dasturlari doirasida amalga oshirilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba va zamonaviy yondashuvlarga asoslangan holda, mintaqalarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish uchun takliflar keltiriladi. Kalit so‘zlar: xorijiy investitsiyalar, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, mintaqaviy iqtisodiyot, tashqi savdo, yashil iqtisodiyot, raqamli iqtisodiyot, islohotlar, statistik ma’lumotlar, O‘zbekiston – 2030 strategiyasi, davlat-xususiy sheriklik. O‘zbekiston Respublikasi so‘nggi yillarda xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlarni amalga oshirmoqda. Xorijiy investitsiyalar iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, yangi ish o‘rinlari yaratish, infratuzilmani modernizatsiya qilish va aholi farovonligini oshirishda muhim omil hisoblanadi. Ushbu maqola xorijiy investitsiyalarni jalb qilishning mintaqaviy iqtisodiyotga ta’sirini ilmiy tahlillar va statistik ma’lumotlar asosida ko‘rib chiqadi hamda xalqaro tajribaga asoslangan takliflar beradi. Xorijiy investitsiyalar iqtisodiyotga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, eksport salohiyatini oshirish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish orqali ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2024-yilda O‘zbekistonning yalpi ichki mahsuloti (YAIM) 6,5% ga o‘sib, 115 milliard dollarga yetdi, xorijiy investitsiyalar hajmi esa 1,6 barobar oshib, 35 milliard dollarni tashkil etdi. Shu bilan birga, 2020-2024 yillarda 10 milliard dollarlik 242 ta yirik loyiha ishga tushirilib, 100 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratildi. 634 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 Masalan, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 2020-2022 yillarda 523 million dollarlik xorijiy investitsiyalar jalb qilinib, 1359 ta loyiha orqali 17,5 mingta yangi ish o‘rni yaratildi. Bu loyihalar orqali mintaqaning eksport hajmi 15% ga oshdi, bu esa ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikka xizmat qildi. 2022-yilda qabul qilingan ushbu strategiya xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda muhim yo‘nalishlarni belgiladi. Strategiyada 2026-yilga qadar 120 milliard dollar, shu jumladan 70 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilish rejalashtirilgan. Asosiy islohotlar: • Soliq va bojxona islohotlari: 2023-yilda qo‘shilgan qiymat solig‘i 15% dan 12% ga, 2025-yilda foyda solig‘i 20% dan 15% ga pasaytirildi. • Huquqiy kafolatlar: 2017-yilda valyuta konvertatsiyasi liberallashtirildi, bu xorijiy investorlar uchun foydani repatriatsiya qilishni osonlashtirdi. • Davlat-xususiy sheriklik (DXSh): Energetika, transport va sog‘liqni saqlash sohalarida 14 milliard dollarlik DXSh loyihalari boshlandi. Ushbu strategiya mintaqaviy iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirishga qaratilgan. 2024-yilga kelib, 50 ta tumanga 100 million dollardan ortiq investitsiya kiritildi. 22 ta erkin iqtisodiy zonada 589 ta korxona 42 trillion so‘mlik mahsulot ishlab chiqardi. Masalan, Navoiy viloyatida 2022-2024 yillarda 1,2 milliard dollarlik 45 ta loyiha ishga tushirildi, bu esa mintaqada sanoat ishlab chiqarishni 20% ga oshirdi. 2019-yilda qabul qilingan “Yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi” mintaqalarda ekologik barqarorlikni ta’minlashga xizmat qildi. 2026-yilga qadar iqtisodiyotning energiya samaradorligini 20% ga oshirish va issiqxona gazlari chiqindilarini 20% ga kamaytirish rejalashtirildi. Qayta tiklanuvchi energiya manbalariga 2024-yilda 2 milliard dollar investitsiya kiritildi, bu xorijiy investorlar uchun mintaqalarni jozibador qildi. Raqamli iqtisodiyot sohasida tuman statistika bo‘limlarida ma’lumotlarni raqamlashtirish va elektron raqamli imzo tizimi joriy etildi. Bu investitsiya loyihalarini monitoring qilishni soddalashtirdi va investorlar ishonchini oshirdi. Quyidagi statistik ma’lumotlar xorijiy investitsiyalarning ta’sirini ko‘rsatadi: 2024- yilda xorijiy investitsiyalar 35 milliard dollarga yetdi, bu 2020-yilga nisbatan 2,3 barobar o‘sishni tashkil etdi. 2020-2024 yillarda 100 mingdan ortiq yangi ish o‘rni yaratildi, ayniqsa, Qoraqalpog‘iston va Farg‘ona viloyatlarida. Eksport hajmi 27 milliard dollarga yetdi, eksport qiluvchi korxonalar soni 6500 tadan 12 mingtaga oshdi. 2020-2024 yillarda sanoat ishlab chiqarish hajmi 2,5 baravar oshdi, YAIMdagi ulushi 24,2% dan 28% ga yetdi. 635 NEW RENAISSANCE 2025 MAY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 5 Xalqaro tajribaga asoslangan holda, quyidagi takliflar mintaqaviy ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni jadallashtirishga xizmat qiladi: Sing