BOJXONA XODIMLARI KASBIY FAOLIYATI SAMARADORLIGINI TA’MINLASHDA INDIVIDUAL-PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARNING O‘RNI VA AHAMIYATI

Аннотация

Maqolada bojxona xodimlari kasbiy faoliyati samaradorligini ta’minlashda individual-psixologik xususiyatlarning o‘rni va ahamiyati ochib berilgan. Shuningdek, bojxona xodimlarini faoliyati bilan bog‘liq kasbiy kompetentsiyalarning psixologik asoslari yoritilgan. Kalit so‘zlar. kasbiy kompetentlik, muloqotchanlik, kasbiy bilim, empatiya, indvidual-psixologik omillar, ijtimoiy muhit, o‘z-o‘zini rivojlantirish, kasbiy etiket, assertiv xulq, guruhiy ta’sirlashuv, optimmallashtirish, sotsial- psixologik kompetentlik Mamlakatimiz o‘z mustaqilligiga erishgach, boshqa sohalarda bo‘lgani kabi bojxona tizimida ham fikri sog‘lom, tafakkuri zamonaviy, Vatan, yurt degan tuyg‘u bilan yashaydigan, o‘z yurti va xalqi manfaatlari uchun, kerak bo‘lsa, jonini xam ayamaydigan fidoiy yosh kadrlarni, bojxona xodimlarini tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi. Zamonaviy talablarga mos keladigan mutaxassis bo‘lish uchun nafaqat maxsus kasbiy bilim, malaka va ko‘nikmalarni egallash, balki professional jihatdan muhim bo‘lgan shaxsiy - psixologik sifatlarning to‘laqonli rivojlanishiga erishish yo‘lida bir qancha innovatsion-psixologik tadbirlarni amalga oshirishni taqazo etadi. Akademik B. Axmedovning fikriga ko‘ra, bojxona organlari moliyaviy - iktisodiy tizimning bir qismi sifatida Markaziy Osiyoda qadim zamonlardan boshlab mavjud bo‘lgan. Chunki minglab yillar davomida Sharkni G‘arb bilan bog‘lagan Buyuk Ipak yuli Markaziy Osiyo hududidan o‘tgan. O‘rta dengizdagi Suriyaning Antioxiya (yoki Antalya) porti o‘zok vaqt Ispaniya, Portugaliya, Venesiyadan tovarlarni tashuvchi kemalarga xizmat qilgan. Bu tovarlar Buyuk 665 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. Ipak yuli orqali Xitoy va Yaponiyaga yul olganlar. Buyuk Ipak yuli orqali amalga oshiriladigan savdoga qaysidir darajada aloqador bo‘lgan barcha davlatlarning bojxona organlari tajribasini umumlashtiruvchi qoidalar asrlar davomida takomillashtirildi va maqbul xolga keltirildi. Agar kaysidir davlat yoki shahar bojxona qoidalarini keskinlashtirsa, bojlar va yig‘imlarni haddan tashqari ko‘paytirsa, karvonlar bu davlat hududini chetlab o‘tishga intilar edi. Natijada Buyuk Ipak yulining yangi-yangi tarmoqlari yuzaga kela boshladi: birgina Markaziy Osiyoda Buyuk Ipak yo‘lining bir necha shaxobchalari mavjud bo‘lganligi fikrimizning dalilidir. Ushbu karvonlar chetlab o‘tgan davlatlar esa anchagina daromaddan mahrum bo‘lishar, chunki yo‘llarda karvonlar muntazam qatnar edi [2]. Mustakillik davrida O‘zbekiston milliy bojxona tizimi davlat strukturasining muhim institutlaridan biri sifatida yosh mustaqil davlat bilan birgalikda o‘sdi, takomillashdi va rivojlanmokda. Mustakil O‘zbekistonda, hozirgi globallashuv sharoitidan kelib chiqib, bojxona xizmati uchun yangi me’yoriy-hukukiy hujjatlarning qabul qilinishi, iqtisodiyotda erkinlashtirish va islohotlarnn chuqurlashtirish natijasida katta o‘zgarishlar yuz berdi. Bugungi kunda mamlakat bojxonachilari tomonidan respublikamizning iktisodiy xavfsizligini va ichki bozorini himoya qilish, respublika hududida osoyishtalikni ta’minlash, bojxona chegaralari orqali ta’qiqlangan buyum va vositalarni noqonuniy olib o‘tilishining oldini olish, kontrabanda va bojxona qoidalari buzilishiga qarshi kurash borasidagi tadbirlarni kuchaytirish, axolining tinch xayotini ta’minlash kabi o‘zlariga yuklatilgap vazifalarni bajarishda bir qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Bojxona tizimining shaxodatlangan shaxsiy tarkibining asosiy qismi oliy ma’lumotli kadrlardan iborat. Lekin, oliy ma’lumotga ega mutaxassis xodimlar orasidan xam nafaqat bilim saviyasi yuqori, balki Vatanga sadoqat hissi kuchli, o‘z shaxsiy manfaatlaridan Vatan manfaatini ustun biluvchi kadrlarni tanlash va yuqori mansab-lavozimlarga tayinlash zarur. Bojxona tizimi kadrlarining ruhiy 666 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. barkamolligi xizmatda katta ahamiyat kasb etishi psixologik omilning naqadar ustun ekanligidan dalolat beradi [1]. Shuningdek, zamonaviy iqtisodiy integratsiyalashuv sharoitida bojxona xodimlarining ijtimoiy mavkei yangi boskichga kutarildi bojxona jarayonlarini amalga oshirishning psixologik shart-sharoitlarid: muhim o‘zgarishlar yuzaga keldi. Shaxslararo munosabatlarning xalqaro munosabatlar bilan yaqinlashuvi, uygunlashuvi tendensiyalari kuchaydi. Bojxona xodimlari faoliyatida psixologik bilimlarning, shu jumlada kasbiy muomala malaka va ko‘nikmalarga ega bo‘lishning ahamiyati g‘oyatda oshdi. Yuqoridagi fikrlardan xulosalash mumkinki, bugungi kunda bojxona xizmatiga kadrlar tanlash va tanyorlash, ularni kayta tayyorlash hamda malakasnni oshirishga nisbatan yuqori talablarning kuyilishi. Mazkur jarayonlarda inson omilini ahamiyati ortib borlyotganligilan dalolat beradi. Bojxona xodimlarinshp shaxsiy psixologik sifatlari bojxona faoliyatida muhim ahamiyatga ega omillarlan biri hisoblanib, shu yunalnshla ijtimoiy psixologik tadqiqotlar olib borish bugungi kunimizning dolzarb vazifalaridandir. Bojx