AN’ANAVIY HUNARMANDCHILIK ORQALI XOTIN- QIZLARNING MADANIY QADRIYATLARINI ANGLASHLARI VA O‘ZLASHTIRISHLARI.

Аннотация

В статье рассматривается воспитательное и социальное значение традиционных ремесел в передаче культурных ценностей от поколения к поколению. Особое внимание уделяется тому, как женские ремесла способствуют формированию национальной культуры, нравственных норм и эстетического вкуса у молодежи. Ремесло 761 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. представлено как средство самореализации женщин, а также как путь к экономической и социальной активности. Автор подчеркивает роль ремесел как важного инструмента сохранения культурной памяти и наследия народа. Ключевые слова: Традиционные ремесла, культурные ценности, роль женщин, преемственность поколений, национальная идентичность, воспитание, эстетическое восприятие, социальная активность, экономическая независимость, национальное наследие. Asosiy qism : Mustamlakachilikdan avval, mahalliy ayollar o‘z jamoalarida yetakchilik rollarini egallaganlar. Ayollar hayot ato etuvchilar va unga g‘amxo‘rlik qiluvchilar sifatida qaralgan, shu sababli bolalarni erta ijtimoiylashtirishda muhim rol o‘ynaganlar. Mustamlakachilik, hukumat siyosati va avloddan-avlodga o‘tgan travmalar - xususan, rezident maktablar (internatlar) - ayollarning an’anaviy rollariga kuchli ta’sir ko‘rsatdi va bu holat hozirgacha sezilmoqda. Ayniqsa, bu holatlar mahalliy ayollarning an’anaviy bilim va anglashlarini psixologik xususiyatlarini - til, tabiat bilan yashash ko‘nikmalari, ma’naviy e’tiqodlar hamda bezakli hunarmandchilik kabi bo‘sh vaqt mashg‘ulotlari - avlodlarga yetkazish imkoniyatlarini chekladi. Shunga qaramay, mahalliy ayollar hali ham oilada, jamiyatda, hatto milliy va xalqaro darajalarda ham yetakchilar bo‘lib qolmoqdalar. Ayollarning hayoti uyning ichki ishlarini bajarish va tashqarida ishlash majburiyatlari orasidagi muvozanatni saqlash zarurati tufayli murakkablashdi. Bundan tashqari, jamiyat yoki milliy miqyosda yetakchilik vazifalarini ham bajaradigan ayollar o‘zlari va oilalari uchun yanada ortiqcha bosim va murakkabliklarga duch kelmoqdalar. Mahalliy hunarmandchilik uzoq va boy tarixga ega bo‘lib, ko‘plab hunarlar aniq bir mahalliy guruh yoki oilaga xos bo‘lib, avloddan-avlodga o‘tib keladi. Hunarmandchilik jarayonida olinadigan an’anaviy ta’limotlar mahalliy madaniyatning muhim qismi bo‘lib qolmoqda. Ko‘plab hunarmand mahsulotlar mahalliy xalqning hayoti va identifikatsiyasi bilan bog‘liq. Mahalliy hunarmandchilik jarayonida ishtirok etish va tayyor mahsulot yaratish insonda 762 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. faxr, erishilgan yutuq hissi, tegishlilik tuyg‘ularini uyg‘otadi va yaratuvchining shaxsiy hamda madaniy tarixini aks ettiradi. An’anaviy madaniyatda ishtirok etish uzoq vaqtdan beri farovonlik bilan bog‘liq deb qaraladi. An’anaviy hunarmandchilik bilan shug‘ullanish, ustoz hamda o‘rganuvchi uchun foydali ekani ko‘rsatilgan. Ayniqsa, ayollarning an’anaviy hunariga bo‘lgan ishtirokini oshirish, bu ko‘nikmalarni qadrlashni kuchaytiradi, avlodlararo bog‘liqlikni mustahkamlaydi va ayollarning sog‘lom turmushini yaxshilaydi. An’anaviy hunarmandchilik har bir xalqning tarixiy taraqqiyoti, urf-odatlari, dunyoqarashi va estetik qarashlarining yorqin ifodasidir. Bu san’at turi asrlar davomida avloddan-avlodga o‘tib, nafaqat ma’naviy boylik sifatida, balki xalqning madaniy merosini saqlashda muhim vosita sifatida xizmat qilib kelmoqda. O‘zbek xalqining hunarmandchiligi — zardo‘zlik, kashtachilik, kulolchilik, kandakorlik, do‘ppido‘zlik kabi ko‘plab turlarni o‘z ichiga oladi va ularning har biri xalqning turmush tarzi, tabiatga munosabati va estetik didini aks ettiradi. Bu hunarlar o‘z vaqtida nafaqat iqtisodiy faoliyat turi, balki muqaddas qadriyatlar, diniy e’tiqodlar va ijtimoiy axloqiy me’yorlarning tashuvchisi bo‘lgan. Har bir naqsh, bezak yoki uslub o‘ziga xos ma’no va ramziy yuklamaga ega bo‘lib, u orqali xalq o‘z tarixini, orzu-umidlarini, hayot falsafasini ifoda etgan. Ayniqsa, ayollar tomonidan yaratilgan kashtalar va bezaklar oilaviy qadriyatlar, poklik, sabr-toqat, go‘zallik va ayol latofatini tarannum etadi. Shu sababli an’anaviy hunarmandchilik - faqatgina moddiy mahsulot emas, balki ma’naviy boylik, madaniy xotira va xalq ruhiyatining timsolidir. U bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmay, yosh avlodni tarbiyalashda va milliy o‘zlikni anglashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Xotin-qizlar azaldan hunarmandchilik san’atining asosiy ijodkorlari va davomchilari bo‘lib kelgan. Ayniqsa, kashtachilik, gilamdo‘zlik, do‘ppido‘zlik kabi san’at turlarida ularning hissasi beqiyos. Bu hunar nafaqat ayollar 763 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. mehnatining mahsuli, balki ularning ichki dunyosi, estetik qarashlari va madaniy qadriyatlarini ifoda etuvchi kuchli vositadir. Har bir naqsh, har bir ip o‘zida avlodlar xotirasini, milliy madaniyatni va oilaviy qadriyatlarni mujassam etgan. Ayollar uchun hunarmandchilik nafaqat iqtisodiy faoliyat, balki o‘zligini an