BOLALAR ONKOLOGIYASIDAGI DIAGNOSTIK YUTUQLAR

Аннотация

Mazkur maqolada bugungi kunda hamma narsa juda dinamik tarzda sodir bo‘lmoqda - har 2,5 yilda bir marta bilimlar oqimi to‘liq yangilanadi. Biz yangi ma’lumotlarga ega bo‘lmoqdamiz, bu bizga odamlar organizmiga feldsherlik yondashuvlari bilan aralashmaslikka, ko‘rinadigan kasalliklarni simptomatik tarzda davolamaslikka, balki bu kasalliklarning nozik sababini izlashga yordam beradi. Kalit so‘zlari. Pediatriya, reflex, rivojlanish, patologiya, shifokor, turbulent. Bugungi ma’ruzamda bolalar gematologiyasi va onkologiyasi sohasidagi ba’zi yangiliklar bilan o‘rtoqlashmoqchiman, chunki bizning mutaxassisligimiz pediatriyaning jadal rivojlanayotgan qismi hisoblanadi. Pediatrlar, ayniqsa so‘nggi 20 yil ichida, butun dunyoda “tajovuzkorlik” yoki faollik ko‘rsata boshladilar va “kattalar” tibbiyotiga va shu sababli boshqa mutaxassislikdagi shifokorlarga ta’sir o‘tkaza boshladilar. “Bu “kattalar” tibbiyoti 21 yoshdan oshgan odamni o‘rganishi bilan bog‘liq, chunki Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) tavsiyalariga ko‘ra, bolaning rivojlanishi aynan 18-25 yosh oralig‘ida tugaydi. JSST tavsiyalariga ko‘ra, 20 yosh 11 oy 29 kungacha bo‘lgan o‘smirlar bolalar hisoblanadi. 21 yoshga to‘lding - endi katta bo‘lding” [1]. Bu juda muhim, chunki shifokorlarning asosiy qismi o‘z faoliyatining predmeti sifatida kattalarni tanlagan. “Katta yoshli” shifokorlarda pediatrlarga qaraganda klinik vaziyat boshqacha - hujayra gomeostazi buzilishi, tug‘ma rivojlanish nuqsonlari, turli xil modda almashinuvi anomaliyalari, immunitet tanqisligi bilan og‘rigan bemorlarning bir qismi va boshqa genetik kasalliklar bilan og‘rigan bemorlar katta yoshgacha yashay olmaydi, kattalar esa bu patologiyalar va kasallik evolyutsiyasi jarayonida bolalarda u yoki bu buzilishlarni keltirib chiqaradigan klinik “niqoblar” bilan 509 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. tanish emas. Bundan tashqari, bolalarning asosiy farqi ularning rivojlanish jarayonida bo‘lib, rivojlanishning klinik belgilari, funksional o‘zgarishlar va kasallikning dastlabki ko‘rinishlari o‘rtasidagi qiyosiy tashxis juda qiyin. Bu rivojlanish biologiyasi sohasidagi tadqiqotlarda yaqqol namoyon bo‘ldi, ularda bola rivojlanishida ilgari universitetda o‘qitilganidek psixomotor emas, balki motor-psixik rivojlanish yetakchi ekanligi ko‘rsatilgan edi. Bola rivojlanishining asosiy harakatlantiruvchi kuchi harakatlanish qobiliyatidir va pediatriya sohasida ishlaydiganlarning barchasi bizning mushaklar qisqarishi kuchi bilan fikrlashimizni biladi. Tasavvur qiling, kalamush ikkiga ajralgan quvurda yuguradi va u to‘siqqa duch kelmaydi, balki yo‘llardan birini tanlaydi. Bu qanday sodir bo‘ladi? Ma’lum bo‘lishicha, sutemizuvchilarning, shu jumladan odamning ham miyachasida boshqalarga qaraganda ko‘proq nerv oxirlari mavjud ekan. Bosh miyada GPS yashiringan va aynan u harakat sohasidagi muvofiqlashtirishni boshqaradi. Shuning uchun, agar bir qo‘li bilan, aytaylik, it tanasining bir qismini silay oladigan, ikkinchi qo‘li bilan bola tanasining boshqa qismini erkalay oladigan, bir oyog‘i bilan musiqa chala oladigan va ikkinchi oyog‘i bilan issiq oyoq vannasi qabul qila oladigan, o‘zi esa beshinchi narsa haqida o‘ylaydigan katta odamni tasavvur qilsak, muvofiqlashtirilgan harakatlarga o‘rgatish qanday amalga oshiriladi, degan savol tug‘iladi. Buning sababi shundaki, bugungi kunda biz bola boshini ko‘tarib, emaklay boshlagan paytdan boshlab shakllana boshlaydigan orttirilgan reflekslarimiz tufayli harakatlanamiz. Keyin o‘tiradi, turadi, yura boshlaydi. Katta yoshli shifokorlar uchun bu holat tushunarsiz, ular hayotda qaror qabul qilish tananing fazodagi yo‘nalishi bilan chambarchas bog‘liqligini bilmaydilar. Tananing fazodagi yo‘nalishi bola hayotining 7-yiliga kelib shakllanadi. Kimdadir sal oldinroq, kimdadir sal keyinroq. Biroq, agar bolada bu ontogenetik reflekslar mustahkamlanmagan bo‘lsa, ichki GPS mashq qilinmagan bo‘lsa, u katta bo‘lganida noto‘g‘ri qarorlar qabul qiladi. U, albatta, balkondan balkonga emaklab o‘tib, sevgan ayoli tomon intiladi. Poyezd vagonining zinapoyasiga 510 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. chiqolmay qoqilib ketishi, o‘z imkoniyatlarini hisob-kitob qilmay, tepalikdan tepalikka sakrab, botqoqqa botib ketishi aniq va hokazo. U mo‘ljal ololmaydi, unda distant ko‘rish va ko‘rish-harakat funksiyalari yo‘q, bu balkonga yetib borish yoki yetib bormaslik uchun mo‘ljal ololmaydi, ya’ni unda bolalikda shakllanadigan pozitsiyalarni tanqidiy baholash yo‘q. “Qizig‘i shundaki, aynan shu tadqiqotlar 2014-yilda biologiya va tibbiyot sohasidagi Nobel mukofotiga sazovor bo‘lgan” [2]. 2000-yildan boshlab hujayra gomeostazi va uning rivojlanishi sohasida mutlaqo yangi bilimlar paydo bo‘ldi va rivojlandi. Ilgari, odam homila ichida barcha turdagi hujayralarni qabul qiladi, ular in situ, ya’ni “joylarda”, a’zolar va to‘qimalarda joylashadi, ko‘payadi, farqlanadi va a’zolar hamda to‘qimalarni tiklaydi, shuning uchun oda