МЎЪЖИЗАВИЙ КАМАЛАК

Аннотация

In order for homeostasis, which is one of the vital indicators, to be normal, the body needs to receive information about the external and internal environment. Analyzers deliver this information to the central nervous system. The sensory vision system occupies an important place among other analyzers. The iris of the eye protects the eye from various endo- and exogenous factors. It removes excess tear fluid from the eye and protects the eye from various swelling. The iris not only gives the human eye different colors, but also provides information about the physiological processes occurring in the human body. Information is provided on the heredity of the activity of the iris andits pigment cells. Key words: homeostasis, analyzers, iris, endogenous, exogenous, system, secretion, pigmented, gene, organism, information, spherical. Кириш. Одам учун ташқи муҳит ҳолати ва ўзгаришлари ҳақида мунтазам ахборот қабул қилиш, бу ахборотни қайта ишлаш ва унинг асосида бўлажак фаолият режаси ва дастурларини тузиш зарурий шартларидан биридир. Организмга ташқи ва ички муҳит тўғрисидаги ахборотни келиб туриши ҳаётий муҳим кўрсатгичлардан бири бўлган гомеостазни та`минлаб туриш учун зарур. Бу ахборотларни марказий асаб тизимига анализаторлар етказиб беради. Кўрув сенсор тизими бошқа анализаторлар орасида муҳим ўрин тутади. Бу тизим мияга ташқи муҳитдан олинадиган ахборотларнинг 90% ини етказади. Кўз инсонга ином этилган буюк тухфа – кўриш қобилиятини ҳеч нарсага тенглаштириб бўлмайди. Кўзимиз энг ноёб ва ўта нозик аъзо бўлиб, унинг ёрдамида ўқиймиз, ёзамиз, компютер қаршисида ўтириб ишлаймиз, телевизор кўрамиз, саёҳат қиламиз, бошқа мамлакатлар ва уларнинг маданиятини турли расм ва кўрсатувлар орқали таниймиз. 211 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. Кўз шарсимон бўлиб, ташқаридан унинг оқсилли, шохсимон, камалак пардалари ва шиллиқ пардаси кўриниб туради. Кўз олмасини ташқаридан фиброз парда ўраган бўлиб, унинг олдинги тиниқ қисми сферик юзага эга ва шох парда дейилади. Шох парданинг эпителий ва эндотелийси орқали натрий, калий, хлор ионлари яхши сурилади ва бу ионларни шох парда кўз ёши суюқлиги ва кўз олдинги камерасининг суюқлигига чиқаради. Шох парда гидрофиллик қобилятига эга бўлганлиги сабабли қонъюгатива халтасига томизилган дорилар учун юксак ўтказувчандир. Фиброз парданинг қолган қисмини оқсилли парда ташкил этади ва у ҳимоя вазифасини бажаради. Кўзнинг ўртанчи томирли пардаси кўзни озиқлантириб туради ва қон томирларга бой. У уч қисм: томирли парданинг хусусий қисми, киприкли тана ва камалак пардадан иборат. Киприкли тана қон томирлари билан биргаликда кўз суюқлигини ҳосил қилиб туради. Камалак парда кўзни турли эндо ва экзоген омиллардан ҳимоя қилади. Камалак парда кўздаги ортича кўз ёши суюқликларни чиқариб, кўзни турли шишлардан сақлайди. Масалан, кўз ёши суюқлигининг секрецияси ошганда, камалак парда орқага ҳаракатланади, натижада олдинги камера бироз қийшайиб, кўз ёши суюқ- лигини чиқиши жадалашади. Ҳаммамиз ҳаётимизда кўплаб инсон кўзининг ранги қора, жигарранг, кўк, яшил ва ҳоказо эканлигига гувоҳмиз. Камалак пардада кўзнинг рангини аниқлаб турувчи пигментли ҳужайралар бўлиб, улар инсон кўзининг турли туман рангда бўлишини таъминлайди. Масалан: камалак пардада пигмент- ли ҳужайралар юпқа бўлиб жойлашган бўлса, ранг берувчи модда кам бўла- ди. Натижада кўзнинг ранги оч кўк, кўкимтир, кўм-кўк, баъзи ҳолларда яшил ҳам бўлади. Жигар рангли кўзда ранг берувчи модда кўп, пигментли ҳужай- ралар қалин бўлади. Қора рангли кўзда пигментли ҳужайралар зич жой-лашган ва ҳаддан ташқари кўп бўлади. Шунингдек, камалак парда ва ундаги пигментли ҳужайраларни фао-лияти ирсиятга боғлиқ. Организмдаги 212 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. ҳар қандай ирсий белги ген билан аниқланади. Шу билан бирга ҳар бир ген кўп белгига таъсир этади. Камалак пардани ранги ва пигментларнинг шаклланишига 3 та (А,В,С) ген жавобгар ҳисобланади. А ген камалак парданинг олдинги тўсиғини тузилишини аниқласа, В ген камалак пардани орқа тўсиғидаги пигментларни аниқлайди. C ген эса стромадаги пигментлар билан бевосита боғланган.1 Maвзуга оид адабиётлар тахлили. Янги туғилган болаларда кўзни камалак пардаси оч кўк рангда бўлиб, бола ўсган сари камалак парда муайян бир рангга киради. Ёши улуғ инсонларда шунингдек, сурункали оғир касалликларни бошидан кечирган беморларда эса камалак парда нурсизлана бошлайди. Камалак парда рангининг нурсиз бўлиши пигмент қаватнинг ҳолдан тойганлиги ва камалак пардадаги бириктирувчи толали структураларнинг бузилишидан далолат беради Камалак пардадаги сийрак бириктирувчи толалар организмнинг заифлашганлиги ва турли ноқулай шароитларга чидамлилик пасайганда кузатилади. Зич бириктирувчи толалар эса ички органлар фаолияти ва инсон турмуш тарзининг яхшилигини ифодалайди. Агарда организм токсин моддалар билан тўлган бўлса ва моддалар алмашинувининг бузилиш белгилари бўлса, у ҳолда камалак пардада ялтирроқ доғлар ёки нуталар, пушти ёки жигар рангли чиз