KLINIK DIAGNOSTIKANI O‘QITISHDA YANGI INTEGRATIV YONDASHUVLAR

Аннотация

Maqolada tibbiyotning asosiy “klinik tashxis” tushunchasini fanlararo yondashuv (tibbiy, falsafiy va lingvistik) asosida taqdim etish tizimi ko‘rsatilgan. Yondashuv nazariy va klinik fanlarni o‘qitishda uzluksizlikni ta’minlashga va tashxislarni shakllantirishda aks ettirilgan klinik fikrlashning kognitiv va mantiqiy asoslarini ochib berishga yordam beradi. Kalit so‘zlari. Bioetika, tashxis, ambulatoriya kartalari, identifikatsiya, lotin tili, tibbiyot terminologiyasi, ratsional, diagnostika, amaliyotchi, ordinatorlar. XXI asrda ta’limning konseptual asoslari ta’limning ustuvorligi va gumanistik muvaffaqiyatini anglash, yangi pedagogik texnologiyalarni rivojlantirish, innovatsion yondashuvlarni kuchaytirishni nazarda tutadi. O‘qitishda ta’lim jarayonining tizimliligiga e’tibor qaratiladi, bu esa talabalarning nazariy asoslari va amaliy ko‘nikmalarini shakllantirishda kafedralarning yaqin integratsiyasi bilan ta’minlanadi. Oliy tibbiy ta’limni insonparvarlashtirish va gumanitarlashtirish gumanitar va klinik fanlar integratsiyasiga katta ahamiyat qaratmoqda. Xususan, talabaning kasallik tarixini tuzish bo‘yicha ishi ko‘p qirrali va ijodiy jarayondir. U bemor va atrofdagilar bilan to‘g‘ri munosabatda bo‘lish, turli xil faktlarni to‘plash, umumlashtirish va tahlil qilish, mantiqiy asoslangan xulosalar chiqarish, tashxisda o‘zining klinik fikrlash natijalarini terminologik jihatdan to‘g‘ri ifodalash qobiliyatini o‘z ichiga oladi. Bu murakkab vazifani muvaffaqiyatli hal etish ko‘p jihatdan nafaqat tabiiy-ilmiy va klinik yo‘nalishdagi kafedralar, balki bioetika, falsafa va mantiq, xorijiy tillar, lotin tili kursi va kasbiy nutq madaniyati kafedralari o‘qituvchilarining birgalikdagi va muvofiqlashtirilgan faoliyatiga ham bog‘liq. 172 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. Bilim sifatini oshirish dastlabki vazifaga aylanar ekan, ushbu maqolada tibbiyotning eng muhim tushunchalaridan biri - "klinik tashxis"ni fanlararo yondashuv (ilmiy tibbiy va falsafiy-lingvistik) nuqtayi nazaridan taqdim etish tizimi taklif etiladi. Tashxis - bu shifokor tomonidan uning kuzatuvlari, bemorning shikoyatlari, obyektiv tekshirish usullari natijalari asosida shakllantirilgan va qabul qilingan tasniflar hamda kasalliklar nomenklaturasida nazarda tutilgan atamalarda ifodalangan kasallik, uning mohiyati, asoratlari va oqibatlari haqidagi qisqacha xulosadir [1]. Zamonaviy klinik tasniflar ular sintez qiladigan hodisalar va qonuniyatlar sohasida ilmiy taraqqiyotning kuchli omilidir. 1999-yil 1-yanvardan boshlab XKT 10 ga o‘tish amalga oshirildi [2]. U kasallik yoki sog‘liq bilan bog‘liq muammoning og‘zaki ifodasini harfiy kodga aylantirish imkonini beradi, bu esa ma’lumotlarni saqlash, olish va tahlil qilishning qulayligini ta’minlaydi hamda asosiy epidemiologik maqsadlar uchun qulay shakl hisoblanadi. XKT 10 ning klinik tasniflarini bilish klinik fanlar o‘qituvchilari va oliy tibbiyot o‘quv yurtlarining yuqori kurs talabalari, klinik amaliyotchilar va ordinatorlar, shuningdek, tibbiy yordamning barcha bo‘g‘inlari shifokorlari uchun majburiy bo‘lishi kerak. “Klinik tashxis uchta tamoyilga asoslanishi kerak: - qabul qiluvchanlik, ya’ni oldingi tasniflash variantlaridan kelib chiqqan holda shifokorlar uchun tanib olinish; - XKT 10 ga terminologik muvofiqlik; - zamonaviylik, ya’ni fanning haqiqiy yutuqlari va muammoning tashxisni amaliyotga joriy etish paytidagi holatini aks ettirish” [3]. Tibbiy tashxisni tuzish tamoyillari haqidagi ta’limot uning bo‘limlaridan biridir. Umumiy patologiyani o‘rganish, uning terminologik qismini shakllantirish ko‘nikmalarini rivojlantirish esa tibbiyot oliy o‘quv yurtlarining birinchi kursidayoq lotin tili va tibbiyot terminologiyasi kursi dasturiga kiritilgan. Biroq, tibbiy hujjatlarni (tibbiy va ambulatoriya kartalari, bolalarning rivojlanish 173 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. tarixlari) tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, qo‘yilgan tashxis har doim ham zamonaviy tasniflarga muvofiq to‘g‘ri, to‘liq va izchil shakllantirilmagan. Tashxisning tuzilishi va mazmuniga nisbatan bunday noaniqlik davolash yordami sifatiga, uning moliyaviy ta’minotiga va davolash muassasalarining statistik hisobotlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. “Hozirgi vaqtda klinik tashxisga qo‘yiladigan quyidagi talablar shakllantirilgan: to‘g‘rilik, o‘ziga xoslik, to‘liqlik, tuzilishning mantiqiyligi, qabul qilingan tasnifiy yondashuvlarga muvofiqlik. Tashxisning to‘g‘riligi, avvalo, kasallikning mohiyatini aks ettirish aniqligi bilan belgilanadi” [4]. Shunday qilib, o‘smirda arterial gipertenziya aniqlanganda, dastlab uning shaklini (birlamchi yoki ikkilamchi) aniqlash va shundan keyingina arterial bosimning ko‘tarilish darajasini, xavf guruhini aniqlash lozim, aks holda tashxis ushbu patologik holatning kelib chiqishi noaniqligini ta’kidlaydi. Samarali davolashni to‘g‘ri tanlashni aniqlash uchun zarur bo‘lgan muddatda qo‘yilgan tashxis o‘z vaqtida qo‘yilgan hisoblanadi