KLINIK DIAGNOSTIKA SIFATINI BAHOLASH OMILLARI

Аннотация

Mazkur maqolada diagnostika klinik tibbiyotning tegishli davolash-profilaktika chora-tadbirlari uchun kasallik va bemorning holatini aniqlash usullari va vositalarini o‘z ichiga olgan bo‘lim ekanligi asoslanadi. Xatolar, nuqsonlar, baxtsiz hodisalarni tashxislash va davolash, yatrogen kasalliklarni aniqlash, asoratlarni standart tasniflashning yo‘qligi nomuvofiqliklarni tashxislash masalasida mavjud vaziyatni tahlil qilishni sezilarli darajada qiyinlashtiradi. Shuning uchun tibbiy sug‘urta aniq uslubiy tamoyillarsiz va uslubiy tekshiruv usullarisiz, asoratlar, xatolar, nuqsonlar, baxtsiz hodisalar va yatrogenlarsiz hal qilinishi kerak bo‘lgan murakkab muammodir. Kalit so‘zlari. Diagnostika, patologoanatomik diagnoz, sud-tibbiy tashxis, klinik tashxis, bemor, kasallik tarixi, peritonit, pnevmoniya, statsionar. Diagnostika - tegishli davolash va profilaktika choralarini ko‘rish uchun kasalliklarni va bemorning holatini aniqlash usullari va vositalarini o‘z ichiga olgan klinik tibbiyotning bir bo‘limi. 1. Tashxis qo‘yish shifokorning bemor bilan shaxsiy aloqasidan boshlanadi va quyidagilarni o‘z ichiga oladi: - bemor bilan tanishish, shikoyatlarni batafsil so‘rash; - kasallik tarixi bo‘yicha so‘rovnoma (anamnez): kasallik belgilari qanday rivojlangan, inson kasallikning hozirgi darajasiga qanday chiqqan, u bilan kim shug‘ullangan, qanday tekshiruvlar o‘tkazilgan; - qo‘shimcha ravishda (hayot anamnezi) - bemor qachon tug‘ilgan, qachon va nima bilan og‘rigan, ota-onasi nima bilan og‘rigan, genetik ko‘rinishlari, xususiyatlari va moyilligi qanday ekanligini aniqlash kerak. 176 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. 2. Shifokor o‘zi uchun bemor kasalligining ma’lum bir manzarasini tuzib, keyingi tadqiqotlar majmuasini ishlab chiqadi: - bu turli xil tahlillar (qon, siydik, najas, qondagi qand miqdori va h.k. kasallik belgilariga qarab); Ba’zida laboratoriya tekshiruvlari natijalari to‘g‘ri tashxis qo‘yish uchun yetarli bo‘lmaydi, shunda instrumental tekshiruvlar (EKG, rentgen, ultratovush tekshiruvi va boshqalar) buyuriladi. Keyinchalik, alomatlarning o‘xshashligi va tadqiqotlarning kam ma’lumotliligi bilan qiyosiy tashxisning qiyin bosqichi boshlanadi (bir holatni unga o‘xshash boshqa holatdan farqlash). Tashxis turlari: 1. Dastlabki tashxis - tez tibbiy yordam, birlamchi tibbiy-sanitariya yordami darajasida birlamchi ko‘rikda. 2. Klinik tashxis - ixtisoslashgan mutaxassis, statsionar darajasida, u o‘z navbatida quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1) asosiy kasallik, 2) yo‘ldosh kasalliklar, 3) raqobatdosh kasalliklar, 4) asosiy kasallikning asorati, 5) fon kasalligi. 3. Patologoanatomik diagnoz. 4. Sud-tibbiy tashxis. Davolash-tashxislash jarayonida tashxisning quyidagi turlaridan foydalaniladi: 1) jo‘natgan muassasaning tashxisi, 2) kelib tushgandagi tashxis 3) klinik tashxis, 4) bosqichli tashxis. Mavjud klinik amaliyotda tashxislar bir-biriga mos kelmasligi mumkin, chunki tadqiqotlar bosqichma-bosqich kengaytirilmoqda va tashxis qo‘yishga ta’sir qiluvchi boshqa sabablar paydo bo‘lishi mumkin. Bir yoki bir nechta dastlabki alomatlar shifokorni chalg‘itishi va noto‘g‘ri tashxis qo‘yilishiga olib kelishi mumkin. Ushbu bemorda kasallikning namoyon bo‘lishi haqiqiy kasallikning klassik ko‘rinishiga to‘liq o‘xshash bo‘lgan vaziyatlar uchraydi, ammo so‘nggi paytlarda bunday holat juda kam uchramoqda. Shuni ta’kidlash kerakki, “ko‘pincha aniq tashxis faqat jarrohlik amaliyoti paytida yoki murakkab 177 https://biti.uz/konferensiya/konferensiya2025/index.html 21 апреля 2025 г. gistokimyoviy (laboratoriya, genetik) tekshiruvlar o‘tkazilgandan so‘ng qo‘yiladi” [1]. Bundan tashqari, qo‘shimcha ravishda, ilmiy nuqtai nazardan, kasallikka tashxis qo‘yish uchun diagnostik qidiruv o‘tkazish, ya’ni tashish omillari (mexanik, toksik, yuqumli, termik va boshqalar) mavjudligini aniqlash, nuqsonlar (buzilish, biron-bir a’zo funksiyasining yo‘qligi va anatomik buzilishlar) mavjudligini aniqlash, organizm tizimlarining funksional zaxiralarini aniqlash, zararli odatlarni (buzuq doiralar) aniqlash, shikoyatlar boshlanadigan yuklamalar darajasini aniqlash zarur. Noto‘g‘ri tashxis qo‘yish holatlari shifokor xatosi sifatida tasniflanadi. Xalqaro statistik ma’lumotlarga ko‘ra, har ikkinchi holatda shifokor xatosi noto‘g‘ri tashxis qo‘yish, tashxis qo‘ymaslik, giperdiagnostika bilan birga keladi. “O‘limning asosiy sababi asosiy kasallikning eng muhim asorati bo‘lib, u o‘zi yoki u bilan bog‘liq keyingi asoratlar orqali o‘limga olib keladi. Ularning diagnostikasi asosiy kasallikdan kam ahamiyatga ega emas, chunki ularga qarshi kurashish va muvaffaqiyatli davolash bemorning umrini uzaytirish imkonini beradi” [2]. Ko‘pincha bu asoratlar tashxislanmaydi va asosiy klinik hamda patologoanatomik tashxislar mos kelganda statistik ishlanmaga kiritilmaydi va tahlil qilinmaydi. Shuning uchun nisbatni o‘zgartirish uchun eng muhim (o‘limga olib keladigan) asoratlar mavjud bo‘lganda klinik va patologoanatomik tashxislarning