Использование классических теорий оптимизации структуры капитала в деятельности национальных акционерных обществ

Аннотация

Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида акциядорлик жамиятлари фаолиятида қарз капиталининг хусусий капиталга нисбатан паст даражадаги қиймати акциядорлик жамиятлари капиталнинг ўртача қийматини пасайиши қарз капиталининг салмоғини ортиши билан таъминланиши масалалари ўрганилган. Аннотация: Неадекватное привлечение капитала акционерными обществами при модернизации экономики является основной причиной их неадекватности. В этой статье рассматриваются основные факторы, влияющие на эффективность управления активами на рынках капитала, внешние факторы, влияющие на стоимость акционерных обществ. Аннотация: Inadequate attraction of capital by joint-stock companies when modernizing the economy is the main reason for their inadequacy. This article examines the main factors affecting the effectiveness of asset management in capital markets, external factors affecting the value of joint-stock companies. Калитли сўзлар: қарз капитали, тўлов қобилияти, кредитор, даромад, тадбиркорлик, рентабеллик, бозор қиймати, трансакцион харажатлар, молиявий риск. Кириш Замонавий шароитда акциядорлик жамиятлари молиявий менежмент тизими корхона иқтисодиётининг долзарб масалалари кенг спектрини қамраб олмоқда. Ишлаб чиқариш технологиясининг тобора такомиллашиб бориши, кескин рақобат шароитида янги ташқи бозорларни ўзлаштиришга кундалик эҳтиёжнинг ортиши ишлаб чиқаришни янгилаш ва инновацион технологияларни жорий этишни талаб қилади. Бу ўз навбатида молиявий ресурсларни жалб қилиш, қайта тақсимлаш ва активларга инвестициялаш жараёнига оид стратегик қарорлар қабул қилиш заруратини белгилайди. Маҳаллий ва ташқи бозорлардаги вазият ҳар бир хўжалик субъекти олдига тез ўзгариб бораётган макро ва микро муҳит шароитида яқин ва ўрта истиқболда бизнесни ривожлантириш стратегияси ҳақида аниқ тасаввурга эга бўлишни талаб қилади. Мавзуга оид адабиётларнинг таҳлили Ривожланган мамлакатларда шаклланган молиянинг неоклассик назариясида акциядорлик жамиятлари капиталлари таркибини оптималлаштиришга оид анъанавий концепцияси мавжуддир. Россиялик иқтисодчилар О.А.Кузнецова ва В.Н. Ливщицларнинг таъкидлашича, ушбу ёндашувга мувофиқ маълум бир станционар шароитда акциядорлик жамияти қийматини максималлаштириш 2/2018 (№ 00034) www.iqtisodiyot.uz 1 “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2018 йил имкониятига эга бўладиган қандайдир оптимал капиталлар таркибига эга бўлган1. 1958-1963 йилларда Франко Модильяни ва Мертон Миллерлар фирмаларнинг бозор қийматига молиялаштириш усуллари таъсирининг самарадорлигини тадқиқ қилганлар. Уларнинг капиталлар таркибига оид илмий қарашлари бир неча қоидаларга асосланган. Модильяни-Миллернинг назариясида кераклигича қатъий талаблар мавжуд бўлиб, ушбу талаблар асосидаги шарт-шароитларга асосланган. М.Франк ва В.Гоял2 акциядорлик жамиятлари иқтисодий ночорлигининг улар қийматига таъсирида 2 асосий омил сифатида капиталлар таркиби ва молиявий ночорликни бошдан ўтказаётган компанияни регламентация қилувчи қонунчиликни эътироф этиб ўтишган. Тадқиқот методологияси Мақолада илмий абстракциялаш таҳлил ва синтез, индукция ва дедукция, статистик, корреляцион ва регрессион таҳлил ва бошқа усулларидан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар Анъанавий ёндашув тарафдорлари тасдиқлайдики, нисбатан сезиларсиз бўлган қарз маблағлари акциянинг даромадига жиддий таъсир этмайди. Акцияларнинг даромадлилиги яъни хусусий капиталнинг рентабеллиги қарз маблағари қийматидан сезиларли фарқ қилмайди. Ушбу назариянинг ўзига хос хусусияти шундан иборатки, фирма капиталининг ўртача қиймати унинг таркибига сезиларли боғлиқдир. Капиталлар таркибининг ҳар қайси элементлари ҳисобига уни оптималлаштириш имкониятлари мавжуд бўлиб, қарз капитали қийматини минималлаштириш ва уни хусусий капитал қийматидан паст даражасини таъминлаш оптималлаштиришнинг бош мезони сифатида қаралади. Фикримизча, анъанавий назарияда хусусий ва қарз капиталидан фойдаланиш билан боғлиқ шарт-шароитлар, хатарлар қуйидаги ҳолатлар билан изоҳланади: - қарз капиталининг барча шаклларида фиксирланган фоизлар, маълум қайтариш муддатидаги пул оқимларининг аниқ миқдори мавжуд. Хусусий капитал бўйича кутиладиган даромад меъёри стохастик тавсифга эга ва келгуси даврдаги хўжалик фаолияти натижасида олинадиган молиявий натижалар асосида молиявий ноаниклик шароитларида шакллантирилади; - қарз капиталини жалб қилишда уни таъминланганлигини шакллантириш зарурлиги; - акциядорларнинг қолдиқ принципи бўйича даромад олиш имкониятига нисбатан кредиторларнинг қарз маблағларини биринчи даражадаги қайтариб олиш ҳуқуқининг мавжудлиги. Капиталлар таркибида қарз капиталларнинг салмоғини ортиб бориши молиявий дастак самараси ҳисобига хусусий капитал қийматига ижобий таъсир этади. Лекин, ликвидлилик билан боғлиқ хатарни ҳам ортиб боришининг кузатилиши эътироф этиб ўтилади. Анъанавий назарияга мувофиқ қарз капиталининг хусусий капиталга нисбатан паст даражадаги қиймати шундай хулоса қилишга олиб келиши мумкинки, капиталнинг ўртача қийматини пасайиши қарз капиталининг салмоғини орт