JIGARNING NOALKAGOL YOG’ XASTALIGIDA METABOLIK HOLATLARINI TASHXISLASHDA LABORATOR TEKSHIRUV NATIJALARINI AHAMIYATI

Аннотация

Fatty hepatosis is a complex disease, the development of which is associated with many factors. Its pathogenesis is closely related to metabolic disorders, as well as dysfunction of various organs and systems. In addition, this condition may accompany the development of a number of diseases, including vascular atherosclerosis. Modern scientific research shows that non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) can serve as an indicator of potentially serious cardiovascular problems. In addition, it can act as an independent risk factor for the development of cardiovascular diseases, regardless of the presence of diabetes, lipid metabolism disorders or excess weight. This article is an analysis of scientific studies on the prevalence, causes, mechanisms of development, diagnosis and clinical manifestations of metabolically associated fatty liver disease (MAFLD) in people with cardiovascular diseases. Given the importance of this topic, it is necessary to outline directions for future research in this area. https://scientific-jl.com 5 5 61-son_4-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Keywords: laboratory diagnostics, fatty liver disease, steatohepatitis, metformin, pioglitazone,liver steatosis. Muammoning doozarbligi. Semizlik jiddiy ijtimoiy muammo bo’lib qolmoqda, u «zamonaviy davr kasalliklari» deb ataladigan kasalliklarning rivojlanishiga yordam beradigan asosiy omillardan biri hisoblanadi. Biroq, 2018 yilda kanadalik va amerikalik olimlar tomonidan 54 mingdan ortiq odam haqidagi ma’lumotlarni tahlil qilgan keng ko’lamli tadqiqot semizlik bilan og’riganlarning 6 foizida metabolik anomaliyalar kuzatilmasligini ko’rsatdi. [2]. Bu holat «metabolik assotsirlangan jigarning yog’ xastaligi» deb nomlandi. [5]. Fiziologik tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, ba’zi ortiqcha vaznli odamlar normal insulin sezgirligini saqlab qoladilar va epidemiologik ma’lumotlar metabolik sindrom, diabet va yurak kasalliklarini rivojlanish xavfini kamligini ko’rsatadi[1]. Bu faktlar tananing ortiqcha vaznga moslashishining turli usullarini ko’rsatadi - «sog’lom» va patologik - xususan, kasallikning rivojlanishida muhim rol o’ynaydigan jigarning tuzilishi va faoliyatidagi farqlar. Ushbu muammoning ahamiyati yetakchi mutaxassislarning tavsiyalari bilan tasdiqlanadi, masalan, Amerika Klinik Endokrinologlar Assotsiatsiyasi va Amerika Endokrinologlar Kolleji semizlikni davolash bo’yicha Klinik amaliyotning umumiy tamoyillari mualliflari 2016 yilda nashr etilgan jigarning noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX) diagnostikasi va davolash bo’yicha klinik ko’rsatmalar [3,7]. Jigar kasalliklari, diabet va semirishni o’rganuvchi Evropa tashkilotlari mutaxassislarining fikriga ko’ra, insulin qarshiligi yoki metabolik xavf omillari bo’lgan bemorlarda jigarning noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX) diagnostikasi (dalil darajasi A1) va yog’li jigar transformatsiyasi darajasini baholash kerak. Bundan tashqari, steatoz bilan og’rigan barcha bemorlarda metabolik sindrom belgilarini istisno qilish kerak (dalil darajasi A1) [4, 6]. Ushbu dasturlar Rossiya sog’liqni saqlash tizimini 2025 yilgacha rivojlantirish to’g’risidagi hujjatda ko’rsatilganidek, yaqin yillarda Rossiya sog’liqni saqlash tizimini rivojlantirish strategiyasida muhim o’rin tutadi. Jigarga qo’shimcha stressni keltirib chiqaradigan semirishning dastlabki bosqichlarida parhezni o’zgartirish, xavf omillarini boshqarish va davolash aralashuvi metabolizmni to’g’rilashga va salbiy ta’sirlarni kamaytirishga yordam beradi. Tadqiqot maqsadi. Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi semizlik mavjud bemorlarda jigar funktsiyasi bilan bog’liq metabolik kasalliklarni erta aniqlashga qaratilgan analitik parametrlarni baholash. Tadqiqot materiallari va usullari. Skrining tadqiqotida ortiqcha vaznli https://scientific-jl.com 5 6 61-son_4-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali yoki semirib ketgan 262 bemor va shundan normal vaznli 100 kishining profilaktik tibbiy ko’riklari ma’lumotlari tahlil qilindi.. Qiyosiy tahlil uchun 162 ishtirokchi tanlab olindi, ular so’rovnomaga javob berishda spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish yo’qligini ko’rsatgan (JSST tomonidan belgilangan chegaralar doirasida: erkaklar uchun kuniga 40 grammdan ko’p bo’lmagan etanol va ayollar uchun 20 grammdan ko’p bo’lmagan) va ushbu ilmiy tadqiqotda ishtirok etishga yozma rozilik bergan. Ular orasida 133 kishi semirib ketgan yoki ortiqcha vaznga ega, 29 kishi esa normal tana vazniga ega edi. Tadqiqot natijalari. Semirib ketishda metabolik salomatlikni baholash uchun mo’ljallangan logistik modelning tahlili dastlabki bashoratni tasdiqladi. Tadqiqot shuni ko’rsatdiki, jigar disfunktsiyasi va visseral yog’ disfunktsiyasi metabolik sindromning shakllanishida asosiy rol o’ynaydi (p <0,0001; egri chiziq ostidagi maydon - AUC = 0,965). Viseral yog’ to’qimalarining disfunktsiyasini ko’rsatadigan statistik jihatdan muhim o’zgarishlar qayd etildi: visseral yog’lilik in