ANDIJON TUMANIDA AGROSANOATNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHDASUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNING ROLI

Аннотация

This article analyzes the scientific and theoretical foundations of integrating water-saving technologies into the agro-industrial sector, focusing on their application in Andijan district. The study explores the implementation of monitoring systems and strategies for improving economic efficiency in conditions of water scarcity. Keywords: Andijan district, agro-industry, water-saving technologies, irrigation systems, water scarcity, agricultural productivity, drip irrigation, dehkan and household farms, monitoring system, sustainable development, rational use of resources, agro-climatic conditions, high-value crops, digital agro-technologies, innovative irrigation methods. https://scientific-jl.com 1 5 61-son_3-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali РОЛЬ ВОДОСБЕРЕГАЮЩИХ ТЕХНОЛОГИЙ В УСТОЙЧИВОМ РАЗВИТИИ АГРОПРОМЫШЛЕННОГО СЕКТОРА АНДИЖАНСКОГО РАЙОНА Хакимова Дилорамхон Нугманджановна Главный специалист отдела экономики и финансов Андижанского района diloromxonx10@gmail.com Аннотация: В данной статье рассматриваются научно-теоретические основы интеграции водосберегающих технологий в агропромышленный сектор на примере Андижанского района. Анализируются возможности применения систем мониторинга и повышения экономической эффективности в условиях дефицита водных ресурсов. Ключевые слова: Андижанский район, агропромышленность, водосберегающие технологии, ирригационные системы, дефицит воды, продуктивность сельского хозяйства, капельное орошение, дехканские и приусадебные хозяйства, система мониторинга, устойчивое развитие, рациональное использование ресурсов, агроклиматические условия, высокоценные культуры, цифровые агротехнологии, инновационные методы орошения. Qishloq xo‘jaligi — O‘zbekiston iqtisodiyotining strategik tarmoqlaridan biri bo‘lib, uning barqarorligi ko‘p jihatdan suv resurslaridan oqilona foydalanishga bog‘liq. Bugungi kunda suv tanqisligi nafaqat ekologik muammo, balki agrar ishlab chiqarishning samaradorligiga bevosita ta’sir qiluvchi omildir. Ayniqsa, Andijon viloyatining yuqori aholi zichligiga ega tumanlarida bu masala yanada dolzarb tus olmoqda. Andijon tumani — agrosanoat salohiyati yuqori bo‘lgan hududlardan biri. Ammo mavjud sug‘orish tizimlarining eskirganligi, resurslardan foydalanishdagi isrofgarchilik va iqlim o‘zgarishlari fonida yangi, samarali yondashuvlarga ehtiyoj ortib bormoqda. Shu nuqtai nazardan, suv tejovchi texnologiyalarni joriy etish — nafaqat iqtisodiy, balki ekologik va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlovchi muhim vosita sifatida qaralmoqda. Mazkur tadqiqotning yangiligi shundaki, u Andijon tumanining real agro-iqlim sharoitlari asosida hududiy agrosanoat tizimiga suv tejovchi texnologiyalarni integratsiya qilishning ilmiy asoslarini ishlab chiqadi. Maqolada mavjud sug‘orish tizimlarining samaradorligi tanqidiy tahlil qilinib, ularni raqamli monitoring tizimlari bilan boyitish orqali suv resurslaridan oqilona foydalanish mexanizmlari taklif etiladi. https://scientific-jl.com 1 6 61-son_3-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Shuningdek, tomorqa xo‘jaliklarida innovatsion yondashuvlar asosida yuqori qiymatli mahsulot yetishtirish imkoniyatlari aniqlanadi. Ushbu tadqiqot Andijon tumani kontekstida texnologik modernizatsiya va barqaror qishloq xo‘jaligi rivojlanishi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ochib beradi va hududiy agrostrategiyalar ishlab chiqishda amaliy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin. 1. Isroil: suv tejashda tomchilatib sug‘orish texnologiyasi (drip irrigation): jahonda eng ilg‘or tomchilatib sug‘orish tizimini ishlab chiqib, suv tanqisligiga qaramasdan hosildorlikni yuqori darajada ushlab turayotgan mamlakat. Har bir tomchi suv hisobga olinadi, monitoring tizimlari orqali real vaqtda nazorat qilinadi. Qanday tadbiq etish mumkin: sabzavot va bog‘dorchilik yo‘nalishlarida (pomidor, bodring, uzumzorlar) tomchilatib sug‘orish tizimlarini o‘rnatish. Kichik yer maydonlari, quvurlar va bosimli suv tizimi, dehqonlar uchun texnik ko‘nikmalarni shakllantirish. Suvdan 30–50% tejash, hosildorlikni 20–40% oshirish. 2. Hindiston: kichik fermerlar uchun mikro-sug‘orish tizimlari va davlat subsidiyasi: Hindiston hukumati suv tanqisligi bo‘lgan shtatlarda mikro-sug‘orish texnologiyalarini joriy qilishda fermerlarga subsidiya va texnik yordam ko‘rsatgan. Ayniqsa, maharashtra va gujarat shtatlarida bu model muvaffaqiyatli bo‘lgan. Qanday tadbiq etish mumkin: tamorqa yer egalari uchun maxsus "sug‘orish grantlari" va texnik yordam dasturlari yo‘lga qo‘yiladi. Mahalliy hukumat tomonidan dasturiy rejalashtirish, moliyaviy imtiyozlar. Qamrov kengayadi, keng omma foydalanishi mumkin bo‘ladi, oddiy texnologiyalarni tez o‘zlashtirish imkoniyati mavjud. 3. Aqsh (Kaliforniya): raqamli agro-monitoring va sensor tizimlari: AQSHda suv resurslari monitoringi dronlar, sun’iy yo‘ldoshlar va yer sensorlari orqali amalga oshiriladi. Sug‘orish faqat o‘simlik ehtiyojiga qarab avtomatik tarzda boshqariladi