OILA TURMUSH DOIRASIDA SODIR ETILGAN HUQUQBUZARLIKLARNING KELTIRIB CHIQARUVCHI OMILLAR VA ULARNI BARTARAF ETISH YO’LLARI

Аннотация

Ushbu maqola orqali siz tadqiqot mavzusining dolzarbligi, predmeti, obʼekti, vazifalari, zo’ravonlik turlari, oila turmush doirasi huquqbuzarlikni oldini olish yo’llari, oila turmush doirasidagi huquqbuzarliklarni keltiril chiqaruvchi omillar profilaktika inspektorlarining mahalla yettiligi bilan hamkorligi tushunchasi, ushbu hamkorlikning jinoyatlarning barvaqt oldini olishdagi ahamiyati, bugungi kundagi holati, shuningdek ushbu hamkorlikdagi muammo va kamchiliklar hamda ularni bartaraf etish bo‘yicha bir qator takliflar ishlab chiqilgan. ANNOTASION This article provides an overview of the relevance of the research topic, its subject, object, objectives, types of violence, ways to prevent domestic violence, factors that lead to domestic violence, the concept of cooperation between prevention inspectors and neighborhood councils, the importance of this cooperation in the early prevention of crimes, its current status, as well as the problems and shortcomings of this cooperation and a number of proposals have been developed to eliminate them. Kalit so`zlar: predmeti, obʼekti, vazifalari,oila, zo’ravonlik, profilaktika inspektorlarining oila turmush doirasida huquqbuzarliklarni oldini olish. Keywords: subject, object, tasks, family, violence, prevention of violations within the family life of preventive inspectors. Oila — ijtimoiy tuzilmaning asosiy elementlaridan biri bo'lib, u ikki yoki undan ortiq shaxsning o'zaro bog'langan, shaxsiy va huquqiy munosabatlar asosida tashkil topgan ijtimoiy birlikdir. Oila, jamiyatning asosiy bo'lagi sifatida, insonlar o'rtasida https://scientific-jl.com 3 1 7 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali turmush qurish, bola tarbiyasi, iqtisodiy va ijtimoiy faoliyatni muvofiqlashtirish kabi ko'plab funksiyalarni bajaradi. Oila nafaqat biologik va ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishga yordam beradi, balki ma'naviy qadriyatlarni, madaniyatni va an'analarni avloddan avlodga uzatishda muhim rol o'ynaydi. Oila va jamiyat o'rtasidagi bog'liqlik ikki tomonlama. Oila jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy tizimiga bevosita ta'sir qiladi, shuningdek, jamiyatda ro'y berayotgan o'zgarishlar oila tuzilmasiga ta'sir ko'rsatadi. Jamiyatdagi iqtisodiy inqirozlar, huquqiy islohotlar, ta'lim va madaniyatning rivojlanishi oilaning shakli va funksiyalariga o'zgarishlar kiritadi. Oila turmush doirasida sodir etilgan huquqbuzarliklarning keltirib chiqaruvchi omillari bir nechta ijtimoiy, psixologik, iqtisodiy va madaniy faktorlar bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Quyida ular haqida batafsil tushuntiraman: Ijtimoiy va madaniy omillar: Oila ichidagi zo'ravonlikka nisbatan qarashlar ba'zi jamiyatlarda oila ichidagi zo'ravonlik yoki ta'sirchanlik normal holat sifatida qaraladi yoki bu haqida ochiq gapirishga ijtimoiy ruxsat berilmaydi.Gender tengsizlik erkaklar va ayollar o'rtasidagi tengsizlik, ayollarga nisbatan diskriminatsiya, erkaklarning oila ichidagi yuqori pozitsiyalarini mustahkamlashga olib keladi, bu esa zo'ravonlikni keltirib chiqarishi mumkin. Madaniy urf-odatlar va qadriyatlar ba'zi madaniyatlarda erkaklar uchun oila a'zolarini nazorat qilish yoki ularga ta'sir qilish tabiiy holat sifatida qaraladi. Bu oilaviy zo'ravonlikka sabab bo'lishi mumkin. Psixologik omillar: Shaxsiy psixologik muammolar ba'zi holatlarda, oila ichidagi huquqbuzarliklar psixologik muammolar, masalan, stress, depressiya, angersizlik yoki shaxsiyat buzilishlari tufayli sodir bo'ladi. Yosh va tajriba etishmasligi, yoshlik, yetarlicha tajriba yoki psixologik resurslarning yo'qligi oila ichida salbiy hissiyotlarni boshqarishda muammolarga olib kelishi mumkin. Zo'ravonlikka uchragan yoki o'zlari zo'ravonlik qilgan shaxslar o'z hayotida yoki oilasida huquqbuzarliklar davomida ularni takrorlash ehtimoli yuqori bo'ladi. Iqtisodiy omillar: Iqtisodiy qiyinchiliklar moliyaviy muammolar, ishsizlik, oilaning moddiy ta'minoti va pulni boshqarishdagi muammolar oila ichida taranglikni kuchaytiradi va zo'ravonlikka olib kelishi mumkin. Kam ta'minlangan oilalar iqtisodiy daraja past bo'lgan oilalarda stress, tushkunlik va moliyaviy bosim oilaviy zo'ravonlikni keltirib chiqarishi mumkin. Huquqiy omillar: Huquqiy savodxonlikning pastligi: Ba'zi hollarda, oila a'zolari o'z huquqlarini bilmasligi yoki huquqiy yordamga murojaat qilishni bilmasligi mumkin, bu esa ularni zo'ravonlik va huquqbuzarliklarga duchor bo'lishiga olib keladi.Huquqiy vositalar va jazo tizimi Oila ichidagi huquqbuzarliklarga nisbatan qonunlarning zaifligi yoki jazolashning yetarlicha kuchli emasligi, shuningdek, jarimalar yoki jazo tizimlarining noaniqligi oila ichidagi huquqbuzarliklarni kamaytirishga to'sqinlik qilishi mumkin. https://scientific-jl.com 3 1 8 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Oilaviy o'rganish: Oila ichida o'sgan va zo'ravonlikka duchor bo'lgan bolalar, bu o'zlarining kelajakdagi munosabatlarida ham zo'ravonlikni normal holat sifatida qabul qilis