PSIXODIAGNOSTIK METODLAR

Аннотация

Ushbu maqola psixodiagnostik metodlar haqida bodib, ayni damda dolzarb mavzulardan biri sanaladi. Psixologik adabiyotlarda ko‘pincha-metod va - metodika tushunchalarini turli mazmunda uchratamiz. Biz psixologiyaning malum uslubiy tamoyillar o‘zining birlamchi konkret tadqiqot uslubidan olinishini bilamiz. Diagnostik metodni xarakterlayotganda, uning odchash—sinash yo‘nalishining ko‘rsatgichi bilan chegaralanib qolish yetarli emas. Aks holda tushuntirish g‘olibligi eksperiment metodga beriladi. Kalit so‘zlar: eksperimental, diagnostik metodika, Guruhdan tashqari, Content analiz, Sotsiometrik, Intervyu, Proyektiv Biz yurtimizda qanday islohotlarga qo`l urmaylik, avvalo, siz kabi yoshlarga, sizlarning kuch-g`ayratingiz, azmu shijoatingizga suyanamiz. Barchangiz yaxshi bilasiz, bugun o`z oldimizga ulkan marralar qo`yganmiz. Ona Vatanimizda Uchinchi Renessans poydevorini yaratishga kirishdik. Biz oila, maktabgacha ta’lim, maktab va oliy ta’limni hamda ilmiy-madaniy dargohlarni bo`lg`usi Renessansning eng muhim bo‘g‘inlari deb hisoblaymiz. Shu sababli ayni ushbu sohalarda tub islohotlarni amalga oshirmoqdamiz. Ishonamanki, mamlakatimiz taraqqiyotining yangi poydevorini yaratishda sizlar singari fidoyi va vatanparvar yoshlarimiz faol ishtirok etib, munosib hissa qo`shadilar. (Sh.M.Mirziyoyev ma’ruzalaridan). Psixologik tashhis (diagnoz)ning rivojlanishi maxsus tadqiqot uslubi — diagnostik uslubning paydo bo`lishiga olib keladi. Bu uslub psixologiyaning boshqa uslublar sistemasida qanday o`rinni egallaydi, uning o`ziga xosligi nimada? Psixologik adabiyotlarda ko`pincha —metod va —metodika tushunchalarini turli mazmunda uchratamiz. Biz psixologiyaning ma’lum uslubiy tamoyillar o`zining birlamchi konkret tadqiqot uslubidan olinishini bilamiz. Tadqiqot uslubining eksperimental va noeksperimental (tavsiflash) uslubga bo`linishi hamma yerda tasdiqlangan. Noeksperimental uslub metodikaning har xil turdagi kuzatish, suhbatlar, faoliyat mahsullarini o`rganishni hosil qiladi. Tadbiqiy metod (qo`llanma) yo`naltirilgan shart-sharoit yaratishga asoslangan. Bu shart- sharoitlar o`rganilayotgan omil (o`zgaruvchi)ni ajratib olishni ta’minlaydilar va uning ta’siri bilan bog`liq bo`lgan o`zgarishlarni qayd qiladi. Bundan tashqari tadqiqotchining sinalayotgan shaxsning faoliyatiga aralashish imkoniyatiga yo`l qo`yadi. Shu metod asosida psixologiya uchun ko`p sonli va odatiy laboratoriya va https://scientific-jl.com 9 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali tabiiy eksperiment metodikasi hamda yana ularning maxsus xilma-xil turlari — shakllangan eksperimenti (tajriba) yaratiladi. Diagnostik testlar ayrim hollardagina eksperimental metod chegarasida qaraladi. Biz mutlaq aniq xususiyatli va ko`pgina konkret metodikalarni umumlashtiruvchi psixodiagnostik metodni ajratish kerak deb hisoblaymiz. Psixodiagnostik metodning asosiy xususiyatidan biri uning o`lchash—sinash, baholovchi yo`nalishi hisoblanadi. Bu yo`nalish yordamida o`rganilayotgan hodisaning miqdor va sifat kvalifikatsiyasiga erishiladi. Diagnostik metodni xarakterlayotganda, uning o`lchash—sinash yo‘nalishining ko`rsatgichi bilan chegaralanib qolish yetarli emas. Aks holda tushuntirish g`olibligi eksperiment metodga beriladi. Haqiqatdan esa diagnostik tadqiqot o`ziga tushuntirish elementlari, sabablarni ochish, nihoyat talablarga mos kelgan tavsiyalarni ishlab chiqishni o`ziga kiritishi kerak. Psixodiagnostik metod turlari.Psixodiagnostikada qo`llaniladigan ob’ektiv metodlar xilma-xil bo`lib, uning ko`proq qo`llaniladigan turlariga kuzatish, so`roq, test, eksperiment va modellashtirish sinaluvchi faoliyati mahsuldorligini o`rganishga oidlari kiradi. Psixologiya va psixodiagnostikaning asosiy metodlari. Psixodiagnostik metod yo‘nalishlari.Psixodiagnostik metod uchta asosiy diagnostik yo`nalishda aniqlanadi. Bu uch yo`nalish ko`pincha ma’lum metodikalardan foydalanadi. Bu yo`nalishlar psixodiagnostikada shartli ravishda quyidagicha ifodalanadi: —ob’ektiv, —sub’ektiv va —proektiv.Diagnostikaga ob’ektiv yondashish an’anaviy ikki turdagi metodikaga bo`linadi. Bu diagnostika o`z shaxsiy xususiyatiga va intellekt testlariga ega metodikadir. Birinchi yo`nalish shaxsning nointellektual xususiyatlarini o`lchashga yo`naltirilgan, ikkinchisi esa uning intellektual rivojlanish darajasini aniqlashdir.Intellektual rivojlanishning diagnostik darajasi intellektning https://scientific-jl.com 1 0 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali ko`p sonli testlaridan iboratdir (umumiy qobiliyat testlari). Shaxs metodikasini shartli ravishda —ta’sir qilish testlari (—maqsadli shaxsiy testlar) va —vaziyatli testlarga bo`lish mumkin. Maqsadli shaxsiy testlar ko`proq tarqalgan — bu har xil persevtiv testlar, masalan, niqoblangan figuralarni topish. Vaziyatli testlarda sinaluvchi hayotda sodir bo`ladigan o`xshash vaziyatga joylanadi. Nihoyat ob’ektiv yo`nalishda yana ikkita asosiy test guruhlari pa