ESXATOLOGIYANING MOHIYATI: QIYOMAT VA OXIRAT DUNYOSI

Аннотация

This article explores the essence of eschatology, focusing on religious views concerning the end of human life, the Day of Judgment, and the afterlife. It analyzes key concepts in Islamic eschatology, including depictions of the Day of Judgment in the Qur'an and Hadith, and the processes of reward and punishment. A comparative approach also examines eschatological perspectives in Christianity and Judaism. Keywords: Eschatology, Judgment Day, afterlife, paradise, hell, punishment, divine justice. Esxatologiya (yunon tilidan "oxirgi", "oxirgi, oxiri" va lojali, O'qitish), "oxirgi narsalar haqida gapirish" deb tarjima qilingan, umuman olganda, inson va kosmik darajadagi insoniy maqsadga intilishni aks ettiradi. Bunday ikki tomonlama insoniy maqsadga javob izlashning harakatlantiruvchi kuchi esxatologik tadqiqotning ikkita https://scientific-jl.com 6 9 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali asosiy mavzusi, ya'ni o'limdan keyingi hayot va dunyoning oxirgi bosqichi bilan tasdiqlangan. Shaxsning maqsadi darajasida, insonning jismoniy hayotining oxiri, o'limdan keyin shaxsiy hayot (ongning individual omon qolishi) va bunday uzoq umr ko'rish shartlari haqida savol tug'iladi. Individual esxatologiya: butun mavjudotning maqsadi darajasida, insoniyatning kelajakdagi holati haqidagi mish -mishlar ma'lum ta'limotlarga aylandi. Universal esxatologiya bu tushuntirishga intiladi dunyoning oxiri va uning dunyo tarixidagi oxirgi kunlarga yoki insoniyatning yakuniy taqdiriga aloqadorligi. Tarixning bu kosmik yoki ijtimoiy maqsadi (telos) G'arbning esxatologiyaga yondashuvi uchun yagona. Alohida -alohida esxatologiya, shaxsiy hayotining o'limi, oxirat hayoti, mukofot va jazo tajribasi, inson ruhi yoki ruhining haqiqati kabi so'nggi masalalarni muhokama qiladi. Bundan farqli o'laroq, universal esxatologiya kosmik o'lchov masalalarini, xususan, qutqaruvchi qiyofasining kelishi, yaxshilik va yomonlik kuchlari o'rtasidagi oxirgi qarama -qarshilik va azob -uqubat va gunohdan qutqarish sohasini tiklashga asoslangan. asl yaxshilik dunyosi. Shuni ta'kidlash kerakki, dunyoning oxiri haqidagi ta'limotlar nafaqat tanazzul, azob -uqubatlar va halokat davriga to'g'ri keladi, balki eng muhimi, ular insonning mukammalligi va yaratilgan tartibning tugashiga bo'lgan umidni ta'kidlaydi. Ko'p dinlarda, dunyoning oxiri - muqaddas matnlarda yoki folklorda bashorat qilingan kelajakdagi voqea. Yunoncha "aion" so'zining "yosh" degan ma'nosini tahlil qilib, muqaddas matnlarning ba'zi tarjimalarida "dunyoning oxiri" o'rniga "asr oxiri" yozilishi mumkin. Bu farq diniy tushunishga olib keladi, chunki ko'p dinlarda "oxirzamon" sayyorani (yoki butun hayotni) yo'q qilishni o'z ichiga olishi mumkin, ammo insoniyatning yangi shaklda omon qolishini tasdiqlash mantiqan to'g'ri keladi. hozirgi "asr" ni tugatish va yangisini boshlash haqida gapiring.Esxatologiya tarixiEsxatologik ta'limotlarning individual darajadagi kelib chiqishini insoniyat mavjudligining dastlabki qatlamlariga borib taqaladi. Qadimgi tosh davridagi urf -odatlarning arxeologik yozuvlari (miloddan avvalgi 13000 yildan oshgan)) o'lmaslik haqidagi oddiy tushunishni tasdiqlang. Jismoniy o'limdan tashqari mavjud bo'lgan inson ruhi kontseptsiyasi ibtidoiy, individual esxatologiyaning boshlang'ich nuqtasi bo'lib tuyuladi. Sivilizatsiyalarning rivojlanishi va diniy ongning rivojlanishi bilan, yaxshilik va yomonlik me'yorlari joriy qilindi, bu qasos qonunlarini erdagi hayotdan tashqaridagi ruhning hayoti bilan birlashtirishga undadi. Shunday qilib, ma'naviy mavjudot deb tushuniladigan kelajak hayoti, qadimgi Misr esxatologiyasida tasdiqlanganidek, axloqiy hayotning abadiy o'ziga xosligini qabul qildi. Xuddi shunday, birinchi fors va ibroniycha o'limdan keyin soyali mavjudot tushunchasi (er osti dunyosi, sheol) hayotdan keyin shaxsiy hayotga https://scientific-jl.com 7 0 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali aylandi, unda mukofot (jannat) va jazo (do'zax) joylari bilan axloqiy farqlar mavjud edi. Bundan tashqari, qadimgi yunonlarning individual esxatologiyasi aqlning boshi ham, oxiri ham yo'q, ruhiy mohiyatdan iborat degan tushunchaga asoslanib, ilgari mavjud bo'lgan ruhiy hayotga ishonadi. Boshqacha qilib aytganda, yunonlar o'limdan keyin aniq shaxsiy mavjudlikni tasdiqlagan holda, tug'ilishdan oldin ham abadiy borligiga ishonishgan.Tarix davomida kelajak haqidagi taxminlar faqat inson hayoti bilan chegaralanmagan, ayniqsa, zilzilalar, vulqonlarning otilishi va suv toshqini kabi tabiiy ofatlar "dunyoning oxiri" bo'lishini ko'rsatganida. Tinch okeani orollari aholisi va amerikalik hindular o'tmishdagi dahshatli tajribadan kelib chiqqan bo'lishi mumkin bo'lgan yong'in yoki suv toshqini tufayli dunyoni yaqinda vayron qilish vahiylari bilan bo'lishishdi. Dunyoning oxiri haqidagi dastlabki hisobotlardan tashqari, individual diniy va universal esxatologiyaning muammolarini hal qiladigan dinlarn