ELEKTR MAYDONINING INSON ORGANIZMIGA TA’SIRI

Аннотация

Ishda elektr va elektromagnit maydonlarning inson organizmiga ko‘rsatadigan ta’siri o‘rganildi. Elektromagnit ta’sirlarning salbiy oqibatlarini aniqlash, ularni bartaraf etish yo‘llarini ishlab chiqish va ijtimoiy xabardorlikni oshirishdan iboratdir. kundalik hayotda uchraydigan darajadagi elektromagnit maydonlar odatda inson salomatligi uchun katta xavf tug‘dirmaydi, biroq kuchliroq va uzoqroq ta’sir sharoitida ehtiyot choralariga rioya qilish maqsadga muvofiqdir. Elektr maydonlarning ijobiy va salbiy tomonlarini hisobga olgan holda, ehtiyotkorlik, ilmiy asoslangan qarorlar va profilaktik choralarni qo‘llash zamonaviy hayotda muhim ahamiyat kasb etadi. Kalit so’zlar:Elektr maydoni,elektromagnit nurlanish Inson salomatligi, biologik xavfsizlik,texnologik ta’sir,ekologik monitoring, sog‘liqni saqlash, profilaktika choralar,ilmiy tadqiqotlar. Elektr maydoni-bu zaryadlangan jismlar atrofida hosil bo'ladigan fizikaviy maydon bo‘lib, u boshqa zaryadlangan jismlarga kuch ta’sirini ko‘rsatadi. Elektr maydonlari tabiiy hamda sun’iy manbalardan paydo bo'lishi mumkin. Masalan, yer atmosferasidagi chaqmoqlar tabiiy elektr maydonlarining namunasidir, uy-ro'zg'or texnikalari, elektr uzatish tarmoqlari esa sun'iy manbalardir. Elektr maydoni ma’lum bir kuchlanish va chastotaga ega bo‘lsa, inson organizmiga biologik ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bu ta’sirlar qisqa muddatli va uzoq muddatli bo‘lishi mumkin. Zamonaviy jamiyatning kundalik hayoti tobora ko‘proq texnologiyalarga bog‘liq bo‘lib bormoqda. Xususan, kompyuterlar, mobil aloqa vositalari, Wi-Fi routerlari, turli xil simsiz qurilmalar va sanoat texnikalari odamlarning yashash va ishlash muhitini o‘zgartirmoqda. Bunday qurilmalar tomonidan hosil qilinadigan elektr va elektromagnit maydonlar esa inson organizmiga bevosita yoki bilvosita ta’sir ko‘rsatadi. Ilmiy manbalar bu maydonlarning markaziy asab tizimi, yurak-qon tomir faoliyati va hujayraviy darajadagi jarayonlarga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ta’kidlaydi. Ayniqsa, uzoq muddatli va intensiv ta’sirlar xavf tug‘dirishi ehtimoldan xoli emas. Biroq, ushbu yo‘nalishda olib borilayotgan tadqiqotlar hali yetarlicha emas, https://scientific-jl.com 1 1 4 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali mavjud ilmiy-ijtimiy xabardorlik past darajada. Ushbu maqolada elektr maydonining inson organizmiga ko‘rsatadigan salbiy ta’sirlari, mavjud muammolar, ularni hal qilish yo‘llari hamda amaliy va ilmiy asoslangan tavsiyalar yoritiladi. Maqolaning asosiy maqsadi – bu sohadagi muammolarga jamoatchilik e’tiborini qaratish, ilmiy asoslangan yechimlar ishlab chiqish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga hissa qo‘shishdan iborat. So‘nggi yillarda insonlarning turmush tarzida elektr energiyasi va elektromagnit qurilmalardan foydalanish keskin oshdi. Kompyuterlar, telefonlar, simsiz internet qurilmalari, maishiy texnika va sanoat uskunalari har kuni millionlab odamlar tomonidan qo‘llaniladi. Shu bilan birga, bu qurilmalar inson organizmiga sezilarli darajada elektr va elektromagnit maydonlarni uzatadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, uzoq muddatli va intensiv elektr maydoniga ta’sir qilish sog‘liq uchun jiddiy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shuningdek, xalqaro sog‘liqni saqlash tashkilotlari va ekologik muhofaza organlari ushbu masalani global darajadagi muammo sifatida ko‘rib chiqmoqda. Bu mavzu O‘zbekiston kabi elektr energetikasining keng rivojlanayotgan mamlakatlari uchun ham dolzarbdir. Mavjud muammolar: 1. Aholining xabardorligi past: Ko‘pchilik insonlar elektromagnit va elektr maydonlarining organizmga salbiy ta’siri haqida yetarlicha ma’lumotga ega emas. 2. Normativ-huquqiy cheklovlar sust: Hozirgi vaqtda elektr maydonning ta’sirini cheklovchi aniq va qat’iy standartlar mavjud emas yoki barcha holatlarga tadbiq etilmaydi. 3. Tadqiqot yetishmovchiligi: O‘zbekiston va Markaziy Osiyoda elektr maydonlarning sog‘liqka ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan fundamental ilmiy ishlar soni kam. 4. Texnologik ortiqcha yuklama: Uylar, ofislar va ta’lim muassasalari ortiqcha elektromagnit nurlanish bilan to‘yingan, bu esa bolalar va o‘smirlar sog‘lig‘iga jiddiy xavf tug‘diradi. Muammoni hal qilish yo‘llari.Ilmiy monitoring va o‘lchovlar: Davlat darajasida maxsus laboratoriyalar va mobil guruhlar tashkil etilib, binolarda elektr maydoni darajasini o‘lchash kerak. Talim va targ‘ibot: Elektr maydonlarining zararli ta’siri haqida ta’lim muassasalarida darslar va ommaviy axborot vositalarida tushuntiruvchi chiqishlar yo‘lga qo‘yilishi lozim. Qonunchilik asoslari kuchaytirish: Elektr maydon darajasining maksimal ruxsat etilgan chegaralarini aniq belgilab beruvchi qonun va nizomlar ishlab chiqilishi kerak. Xavfsizlik standartlari: Uy-joy qurilishi, ofislar va maktablarda elektr jihozlarining joylashuvi, izolyatsiyasi va maydon darajasi bo‘yicha texnik reglamentlar joriy etilishi lozim. Ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar https://scientific-jl.com 1 1 5 61-son_2-to’plam_May-2