SOLIQ IMTIYOZLARINING INVESTITSIYA MUHITIGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu maqolada Soliq imtiyozlarinining O‘zbekistonning investitsion jozibadorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalar iqtisodiy tizimlarni modernizatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish va biznes muhitini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Maqolada O‘zbekistonda IT-sektorning rivojlanishi, elektron hukumat tizimining joriy etilishi va fintech hamda elektron tijoratning investitsiyalarga ta’siri statistik ma’lumotlar asosida yoritilgan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Soliq imtiyozlarini mamlakatning iqtisodiy o‘sishini tezlashtirib, global bozorlar bilan integratsiyalashish imkoniyatlarini kengaytirmoqda. Kalit so‘zlar: Soliq imtiyozlarini, investitsion jozibadorlik, IT-sektor, elektron hukumat, fintech, elektron tijorat, xorijiy investitsiyalar. KIRISH. Bugungi global iqtisodiyotda raqamli texnologiyalar iqtisodiy o‘sish va investitsion muhitni yaxshilashning asosiy omillaridan biriga aylangan. Soliq imtiyozlarini biznes jarayonlarini optimallashtirish, innovatsion yechimlarni joriy etish va investitsiyalar uchun qulay shart-sharoitlar yaratishda muhim rol o‘ynamoqda. O‘zbekiston ham raqamli texnologiyalarni keng joriy etish orqali iqtisodiyotini modernizatsiya qilish va xorijiy investitsiyalarni jalb etishni jadallashtirishga intilmoqda. Mazkur maqolada Soliq imtiyozlarinining O‘zbekistonning investitsion jozibadorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, mamlakatda amalga oshirilayotgan asosiy texnologik tashabbuslar, ularning biznes va sarmoyadorlar uchun yaratgan imkoniyatlari hamda investitsion muhitni yaxshilashdagi roli ko‘rib chiqiladi. ADABIYOTLAR TAHLILI O‘zbekistonning investitsion jozibadorligiga Soliq imtiyozlarinining ta’siri bo‘yicha iqtisodchi olimlarning fikrlari turli yillarda taqdim etilgan tadqiqot va tahlillarda aks etgan. Quyida ba’zi taniqli iqtisodchi olimlarning ushbu masala bo‘yicha fikrlari keltirilgan: Nobel mukofoti sovrindori, iqtisodchi Jozef Stiglitsning ta’kidlashicha, Soliq imtiyozlarini rivojlanayotgan mamlakatlar, jumladan, uchun iqtisodiy o‘sish va sarmoya jalb qilishda yangi imkoniyatlar yaratadi. Unga ko‘ra, raqamli texnologiyalar https://scientific-jl.com 1 4 1 61-son_2-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali biznes yuritish xarajatlarini kamaytirish va bozorga kirish imkoniyatlarini oshirish orqali mamlakatning investitsion jozibadorligini mustahkamlaydi1. Massachusets Texnologiya Instituti (MIT) olimlari Erik Brynjolfsson va Endryu Makafi o‘z tadqiqotlarida Soliq imtiyozlarinining iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini ta’kidlab, rivojlanayotgan bozorlar uchun sun’iy intellekt, avtomatlashtirish va raqamli platformalarning muhimligini alohida qayd etishgan. Ularning fikricha, bu jarayon mehnat unumdorligini oshirish va yangi investorlarni jalb qilishga yordam beradi2. Nobel mukofoti laureati Muhammad Yunus raqamli texnologiyalar kichik va o‘rta bizneslar uchun yangi imkoniyatlar yaratishini ta’kidlab, fintech va elektron to‘lov tizimlarining rivojlanishi xorijiy investitsiyalar oqimini tezlashtirishiga ishora qilgan. U shuningdek, raqamli iqtisodiyot kichik bizneslarni global bozorlarga olib chiqishda muhim rol o‘ynashini qayd etgan3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi (2021) Ushbu markaz tadqiqotchilari tomonidan e’lon qilingan hisobotda Soliq imtiyozlarinining O‘zbekistonning investitsion jozibadorligiga ta’siri batafsil tahlil qilingan. Tadqiqotga ko‘ra, elektron hukumat tizimining keng joriy etilishi, IT infratuzilmasining rivojlanishi va biznes uchun qulay raqamli muhit yaratish xorijiy investorlarning qiziqishini oshirgan4. Xalqaro iqtisodchi Richard Baldwinning fikricha, rivojlanayotgan mamlakatlar raqamli texnologiyalarni joriy etish orqali global qiymat zanjirlariga tezroq integratsiyalashishi mumkin. U Soliq imtiyozlarini natijasida mamlakatda biznes yuritish muhitining yaxshilanayotgani va bu xorijiy investitsiyalarni jalb qilish uchun muhim omil ekanligini ta’kidlagan5. Ushbu iqtisodchi olimlarning fikrlari shuni ko‘rsatadiki, Soliq imtiyozlarini jarayonlari investitsion jozibadorlikni oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi va mamlakatni mintaqadagi innovatsion markazlardan biriga aylantirishga xizmat qilishi mumkin. METODOLOGIYA Ushbu tadqiqotning maqsadi Soliq imtiyozlarinining O‘zbekistonning investitsion jozibadorligiga ta’siri samarasi, Soliq imtiyozlarinidan foydalanishning afzalliklari va kamchiliklari, Soliq imtiyozlarinining investitsiya jozibadorligini tahlil qilish, uni yanada rivojlantirish va shakllantirish yo‘nalishlarini aniqlashdir. Mavzuni ilmiy o‘rganish, statik tahlillar, mantiqiylik, tahlil va tadqiq etish jarayonida turli xil adabiyotlar va maqolalar tahlilidan foydalanilgan. MUHOKAMA VA NATIJALAR Soliq imtiyozlarini dunyo miqyosida investitsion muhitni o‘zgartirayotgan muhim omillardan biri bo‘lib, O‘zbekiston ham ushbu jarayonda faol ishtirok etmoqda. So‘nggi yillarda mamlakat raqamli infratuzilmani rivojlantirish