FOROBIYNING "FOZIL SHAHAR" KONSEPSIYASI VA ZAMONAVIY TARBIYA”

Аннотация

Mazkur maqolada insoniylik fazilatlari, odamiylikning mohiyati va uning jamiyatdagi o‘rni keng tahlil etiladi. Qur’oni karim oyatlari, hadislar, tarixiy rivoyatlar hamda xalq og‘zaki ijodidagi maqollar va hikmatli so‘zlar orqali odamiylik saboqlari yoritilgan. Ayniqsa, o‘qituvchining tarbiyaviy roliga urg‘u berilgan holda, yosh avlod qalbiga insoniylik fazilatlarini singdirishdagi o‘rni ko‘rsatib beriladi. Maqolada milliy va dini qadriyatlar uyg‘unligida shakllangan axloqiy mezonlar orqali komil inson tarbiyasi muhim omil sifatida ochib berilgan. Kalit so‘zlar: Odamiylik, axloq, Qur’on, hadis, rivoyat, hikmat, o‘qituvchi, tarbiya, xalq maqollari, halollik, sabr, mehr, komil inson. Odamiylik — bu insonning eng oliy fazilati, yurakdan kelib chiqadigan mehr, halollik va boshqalarga nisbatan hurmat bilan qarashdir. Hayotimiz davomida har birimiz odamiylik saboqlarini turli vaziyatlarda olamiz — bu ota-onamizning tarbiyasi, ustozlarning o‘rgatgan darslari, hayot yo‘lida duch kelgan insonlarning ibratli xatti- harakatlari bo‘lishi mumkin. Mashhur mutafakkir Alisher Navoiy "Odamiy ersang, demagil odami..." deya bejiz aytmagan. Bu so‘zlar har bir inson uchun hayotiy mezon bo‘lishi kerak. Odamiylik — faqat tashqi ko‘rinish bilan emas, balki ichki dunyo, qalb pokligi, boshqalarga mehr ko‘rsatish bilan o‘lchanadi. Bugungi kunda jamiyatda mehr, muruvvat, sabr-toqat kabi fazilatlarni asrash va avlodlarga o‘rgatish juda muhim. Odamiylik saboqlari farzandlarga bolalikdan berilishi kerak — bu ularning kelajakda shaxs sifatida to‘g‘ri shakllanishiga asos bo‘ladi. Yaxshi inson bo‘lish — bu har doim to‘g‘ri yo‘ldan yurish, boshqalarga yordam berish, kimgadir foyda keltirishdir. Odamiylikni unutmagan inson hech qachon o‘zligidan voz kechmaydi va doimo nurli yo‘lda yuradi. odamiylik saboqlari hayotimizda eng kerakli saboqlardan biridir. Uni har kuni, har bir harakatimizda, so‘zimizda va niyatimizda aks ettira bilsak, jamiyatimiz yanada go‘zal va barkamol bo‘ladi. Odamiylik — bu insonni hayvondan, zolimdan, beparvodan ajratib turuvchi eng muqaddas sifatdir. Alloh taolo insonni “eng https://scientific-jl.com 1 5 4 61-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali go‘zal suvratda” (Qur’on, At-Tin surasi, 4-oyat) yaratgan bo‘lsa-da, uni chinakam inson qiluvchi narsa — bu uning axloqi va qalbi tozaligidir. Zero, Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) aytganlar: “Men go‘zal axloqni mukammal qilish uchun yuborildim.” (Hadis) Bugungi kunda o‘quvchilarga ilm berish bilan birga, odamiylik saboqlarini o‘rgatish — har bir o‘qituvchining muqaddas burchidir. Ilm bilan tarbiyaning baravarligi haqida Qur’onda shunday deyiladi: “Alloh sizlardan imon keltirganlarni va ilm berilganlarni darajalarda yuksaltirur.” (Mujodala surasi, 11-oyat) Odamiylik — bu atrofdagilarga mehrli bo‘lish, sofdil va vijdonli yashash, yolg‘ondan yiroq turishdir. Bunday go‘zal fazilatlar bolaga avvalo oila va maktabda singdiriladi. O‘qituvchi — nafaqat bilim beruvchi, balki insoniylik namunasidir. Yurtimizda qadimdan axloq, odob, halollik, kattaga hurmat, kichikka izzat kabi tushunchalar yuksak qadrlangan. Bu borada mashhur hikmatli so‘zlar mavjud: “Odamiylik kiyim bilan emas, qalb bilan bo‘ladi.” “Odamiy kishi bo‘lgin, odobni ravo ko‘rgin.” “Mehr ko‘rsatsang — ko‘ngil olasan, ko‘ngil olsang — do‘st topasan.” Qur’onda ham odamlar o‘rtasidagi yaxshi muomalaga, haqlik, sabr, kechirimlilik va saxovatga da’vat qilinadi. Masalan: “Yaxshilik bilan yomonlik barobar bo‘lmaydi. Yomonlikni eng go‘zal yo‘l bilan daf qil...” (Fussilat surasi, 34- oyat) “(Ey Muhammad), agar qo‘pol va qattiqqo‘l bo‘lganingda, ular atrofingdan tarqab ketar edi.” (Oli Imron surasi, 159-oyat) Xulosa o‘rnida: Har bir o‘qituvchi yosh avlodga nafaqat ilm, balki odamiylik saboqlarini berishda ham namunadir. Axloqiy tarbiya orqali biz mustahkam jamiyat, pok qalbli avlod va Allohga yaqin insonlarni voyaga yetkazamiz. Har bir so‘zimizda, har bir darsimizda, har bir nigohimizda odamiylik bo‘lsin — shunda elda fayz, jamiyatda baraka, yurakda esa Allohning nuri porlaydi. Odamiylik — bu har bir insonning asl mohiyatini belgilovchi fazilatdir. Boylik, ilm, mansab — bularning barchasi vaqtincha bo‘lishi mumkin, ammo odamiylik — bu qalbda, ruhda va yurak tubida bo‘lgan doimiy boylikdir. Odamiylik saboqlari — insoniyat tarixining eng muhim darslaridir. Ular Qur’onda, hadisda, rivoyatlarda, ota- bobolarimizdan qolgan pand-nasihatlarda mujassam. 1. Odamiylik — imonning ko‘zgusidir Alloh taolo Qur’oni karimda marhamat qiladi: "Ey mo‘minlar! Yaxshilik va taqvo yo‘lida yordamlashinglar..." (Moida surasi, 2-oyat) Bu oyat har bir insonni nafaqat yaxshi bo‘lishga, balki boshqalarga ham yaxshilik qilishga chorlaydi. Yaxshilik — odamiylikning eng yorqin ko‘rinishidir. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) shunday deganlar: "Sizlarning eng yaxshilaringiz — axloqi chiroyli bo‘lganlaringizdir." (Imom Buxoriy rivoyati) Demak, insonning chinakam kamoloti uning bilimida emas, balki axloqi, vijdoni va