PUL OQIMLARI TOʻGʻRISIDAGI HISOBOTNI TUZISHNI TAKOMILLASHTIRISH

Аннотация

Boshqa sohalardagi kabi turizm bozorida turistik xizmatlar sifatini oshirish, biznesning tashkil etishda koʻrsatilayotgan xizmatlarning aniq hisobini yuritish muhim jihat hisoblanadi. Shu sababli turizm biznesini rivojlantirishda buxgalterlarning oʻrni beqiyos. Hisob ishlarini yuqori saviyada tashkil etish sohada malakali, yuqori salohiyatga ega boʻlgan, buxgalteriya hisobida MHXSni qoʻllay oladigan hisobshi kadrlarni talab qiladi. Kirish. Turistik korxonalar faoliyati bilan bogʻliq MHXS asosida taqdim etilgan moliyaviy hisobotlarni qanshalik shaffof va aniqlik bilan, ishonshli taqdim etilganligi mustaqil shaxs auditor tomonidan tashxislanadi. Shunki hozirgi zamondagi axborot xavfi, yaʼni moliyaviy hisobotlardagi maʼlumotlarni soxtalashtirish, notoʻgʻri maʼlumotlar berish kelgusida xoʻjalik yurituvshi subyekt faoliyatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi muqarrar. Shu sababli moliyaviy hisobotlar auditor tomonidan doimiy ravishda oʻrganilib, tegishli xulosalar olib boriladi. Turistik xizmatlar koʻrsatuvshi subyektlar auditining asosiy maqsadi korxona faoliyati, buxgalteriya hujjatlarining meyoriy asoslarga toʻgʻri kelishini nazorat qilishdan iborat. Tahlil va natijalar.Dunyo mamlakatlarida faoliyat yuritayotgan korxonalarning katta qismini KBS tashkil etib, MHXS orqali moliyaviy hisobotlarni eʼlon qilishlari foydalanuvshilar uchun juda muhim. KBSning rahbarlari qarashida buxgalteriya hisobi standartlari qoidalariga rioya qilish xarajatlari foydadan ustun turadi degan fikr mavjud. Shu sababli, KBS uchun moliyaviy hisobot xalqaro standarti toʻliq MHXS talablari bilan taqqoslanganda nisbatan ortimallashtirilgan. Bunday soddalashtirishlar quyidagilarda oʻz aksini toradi: Gudvil va boshqa nomoddiy aktivlar, yaroqlilik muddati nomaʼlum boʻlgan, kutilayotgan foydalanish muddati davomida, agar maʼlum boʻlmasa, 10 yil ishida amortizatsiya qilinadi; Oldindan belgilangan rensiya taʼminoti bilan pensiya rejalarini hisobga olishning ortimallashtirilgan usuli; Assotsiatsiya va qoʻshma korxonalarga sarmoya va investitsiyalar tannarxi bo’yicha hisobga olinishi mumkin. KBS uchun standartlarni alohida ajratib kolinganligining asosiy sababi – bu KBS ish yuritishi uchun katta xarajatlarni kamaytirishdir. Bundan tashqari, zamonaviy buxgalteriya hisobining konsertual asoslari yirik korxonalar talablariga javob beradigan tarzda ishlab shiqilgan va shuning uchun KBSning moliyaviy hisobotlari foydalanuvshilar uchun toʻliq mos kelmaydi. KBS sheklangan miqdordagi qarorlar qabul qilish uchun moliyaviy hisobotdan foydalanadi, shunki KBS faoliyati unshalik https://scientific-jl.com 6 3 61-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali murakkab emas va natijada KBS moliyaviy hisobotlarni tahlil qilishning murakkab usullariga muhtoj ham emas. Xuddi shu sababga koʻra (foydalanuvshilarning maʼlumotlarga boʻlgan ehtiyoji va muvofiqlik uchun asossiz xarajatlar), oshkor qilish talablari KBS uchun halqaro standartda toʻliq MHXS bilan solishtirganda sezilarli darajada kamayadi. Asosiy MHXSdagi oshkor qilish talablarining aksariyati KBS oreratsiyalarini amalga oshirish uchun emas, balki karital bozorlarida sarmoya va investitsiya qarorlari uchun moʻljallangan. KBS uchun standartlarni ajratish ikkita hisobot tizimini shakllantirishga olib keladi degan fikr mavjud. KBS uchun standartlarni milliy darajada ishlab shiqish, MHXS asosiy eʼtiborni ommaviy korxonalar faoliyatiga qaratish bo’yicha takliflar mavjud. Ushbu yondashuvga qarshi gʻoya shundan iborat ediki, oʻshanda KBS haqida hisobot berish amaliyoti mamlakatlar kesimida turlisha boʻlib, taqqoslanmas edi. Bundan tashqari, agar KBS karital bozorlarida oʻz ulushlarini roʻyxatga olishni istasa, toʻliq MHXSga oʻtish u uchun qiyinroq boʻlar edi. KBS uchun MHXSga oʻtish jarayoni bilan bogʻliq bir neshta yondashuv ishlab shiqilgan. Ulardan birinshisi toʻliq MHXSga qo’shimcha ravishda KBS uchun soddalashtirish va istisnolarni oshkor qilish, ikkinshisi esa KBSda qoʻllaniladigan MHXSning barsha talablarini oʻz ishiga olgan yagona standartni yaratish edi. KBS uchun MHXSdan foydalanishga ruxsat berilgan va ushbu standartdan foydalanishni xohlagan subyektlar standartning talablariga toʻliq rioya qilishlari kerak hamda toʻliq MHXSdan eng maqbul talablarni, shuningdek, KBS uchun MHXS talablaridan boshqa talablarni tanlash imkoniyati yoʻq. Shu sababli ham KBS uchun standart mustaqil ishlab chiqilgan standart emas, balki toʻliq standartlarning oʻzgartirilgan variantidir. Ushbu standartning talablari tan olingan tushunchalar va keng qabul qilingan tamoyillarga asoslanadi va agar KBS birjada listingga kirishga qaror qilsa, asosiy MHXSni qoʻllashga oson oʻtish imkonini beradi. Bundan tashqari, ushbu standart tomonidan taqiqlangan bir qator buxgalteriya usullari mavjud. Mulk, obyektlar va asbob-uskunalarni, nomoddiy aktivlarni qayta baholash modeli va birgalikda nazorat qilinadigan korxonalarga sarmoya va investitsiyalar uchun mutanosib konsolidatsiya modeli. KBS uchun buxgalte