BYUDJET TASHKILOTLARIDA DAVLAT MOLIYAVIY NAZORATNI TASHKIL ETISH

Аннотация

This article discusses the problems of organizing state financial control of budgetary organizations. The main concepts, types and forms of financial https://scientific-jl.com 7 1 61-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali control are revealed. In addition, this article analyzes existing problems and identifies ways to reform the existing system. Keywords: budgetary organization, state financial control, funds, trends, financial resources, budget funds, method, practical aspects Kirish. Oʻzbekiston Respublikasida sodir boʻlayotgan ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy xarakterdagi oʻzgarishlar munosabati bilan moliyaviy nazorat mavzusi yanada dolzarb boʻlib, iqtisodchi olimlarning qiziqishini uygʻotdi. Moliyaviy nazorat mavzusi darsliklar va maxsus adabiyotlarda keng yoritilgan. Oʻzbekiston Respublikasi moliyaviy nazorat tizimining bugungi holati, rivojlanish darajasi va sodir boʻlayotgan oʻzgarishlar davriy nashrlarda keng yoritilmoqda. Maʼlumki, bugungi kunda davlat moliyaviy nazorati byudjet qonunchiligi asosida qurilgan. Tahlil va natijalar. Byudjet tashkilotlarining moliyaviy nazorati davlat tomonidan Oʻzbekiston Respublikasining subyektlari va mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari tomonidan mablagʻlardan foydalanish va taqsimlashning maqsadga muvofiqligini tekshirish hamda daromadlar tushumini oshirish uchun zaxiralarni topish maqsadida davlat tomonidan amalga oshiriladigan moliyaviy iqtisodiy nazoratning bir qismidir. Byudjet tashkilotlari, avtonom tashkilotlardan farqli oʻlaroq, faoliyatdan olingan daromadlarni mustaqil ravishda taqsimlash huquqiga yega yemasligiga qaramay, ichki moliyaviy nazoratning ahamiyati katta. Byudjet tashkilotsi tomonidan daromad olish tashkilot faoliyatining asosiy yoʻnalishini rivojlantirishning muhim tarkibiy qismi sifatida koʻrib chiqilishi kerak. Tashkilot faoliyati tartibga solinadi va hozirda koʻpincha elektron axborot tizimlarida qayta ishlanadigan axborotning katta oqimlari bilan tavsiflanadi. Maʼlumotlar tezkor ravishda toʻplanadi va qayta ishlanadi, bu nafaqat tashkilotning oʻzi, balki uning barcha ishtirokchilari faoliyatini doimiy monitoring qilish imkonini beradi. Byudjet muassasalarini tashkil etishning asosiy maqsadi tijorat manfaatlari yemas, ichki nazorat tizimini joriy etish samarasini davlat topshirigʻini bajarish va byudjet mablagʻlarini boshqarish samaradorligi nuqtayi nazaridan muassasa faoliyatini yaxshilashga yoʻnaltirish mumkin. Byudjet muassasalarining moliyaviy nazorati muassasaning strategik va taktik maqsadlariga erishishga qaratilgan moliyasini boshqarishga qaratilgan. Davlat muassasalari uchun, tijorat tashkilotlaridan farqli oʻlaroq, bu biznes qiymatini maksimal darajada oshirish emas, balki davlatning, Oʻzbekiston Respublikasi subyektining yoki munitsipalitetning jamiyat uchun ahamiyatli boʻlgan boshqaruv, ijtimoiy-madaniy yoki boshqa funksiyalari hamda vakolatlarini bajarishdir. Moliyaviy nazorat - bu xoʻjalik yurituvchi subyektlar va boshqaruv faoliyatining moliyaviy va ular bilan bogʻliq masalalarini uni tashkil etishning aniq shakllari va usullaridan foydalangan holda tekshirish boʻyicha harakatlar va operatsiyalar majmui. Moliyaviy nazorat turlari: 1. Davlat moliyaviy nazorati. Hukumat idoralari. Mazkur nazorat https://scientific-jl.com 7 2 61-son_1-to’plam_May-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali jarayonida davlat va jamiyat manfaatlari taʼminlanadi, soliq toʻlovchilar tomonidan byudjet oldidagi majburiyatlarning bajarilishi hamda byudjet mablagʻlarining maqsadli sarflanishi tekshiriladi. 2. Jamoatchilik nazorati. Nodavlat tashkilotlar va muassasalar. Nazorat obyekti inspektorga qoʻyilgan aniq vazifalarga bogʻliq. 3. Idoraviy nazorat. Vazirlik va idoralarning nazorat-taftish boʻlimlari oʻz ichiga oladi. Byudjet tasnifining idoraviy asoslari boʻyicha ajratilgan byudjet mablagʻlarining sarflanishi, shuningdek, byudjet ssudalari, subsidiyalar, subvensiyalar va byudjetdan boshqa moliyaviy yordamlardan foydalanish tekshiriladi. 4. Mustaqil nazorat. K Korxonalar, tashkilot va muassasalar, auditorlik firmalari va individual auditorlarning moliyaviy-xoʻjalik xizmatlari. Nazorat obyekti xoʻjalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy faoliyati, shu jumladan byudjetga soliq toʻlash va soliqni rejalashtirish, ajratilgan byudjet mablagʻlaridan foydalanish hisoblanadi. Shuningdek, moliyaviy nazoratning asosiy vazifalari mavjud. Bularga quyidagilar kiradi: 1) Oʻzbekiston Respublikasining byudjet qonunchiligiga, buxgalteriya hisobi va hisobotiga doir meʼyoriy hujjatlar va yoʻriqnomalarga rioya etilishi; 2) Byudjet muassasasining hisob-kitob operatsiyalari; 3) Naqd pul bilan operatsiyalarni hisobga olishda aks ettirishning toʻgʻriligi va toʻliqligi; 4) Ish haqi boʻyicha hisob-kitoblar; 5) Moddiy boyliklar va asosiy vositalarni hisobga olish; 6) Byudjet mablagʻlari, kassa va haqiqiy xarajatlarni hisobga olish; 7) Gʻaznachilik organlarini saqlash xarajatlari smetasini