PSIXOLOGIYANING IJTIMOIY HAYOTIMIZDAGI O’RNI

Аннотация

This article highlights the level of influence of psychology on human life, volitional characteristics of a person in biological and social situations and a number of other psychological characteristics. Key words: Psychology, psychological facts, psychological methods, thinking, educational psychology. Аннотация: В данной статье выделен уровень влияния психологии на жизнь человека, волевые характеристики человека в биологических и социальных ситуациях и ряд других психологических характеристик. Ключевые слова: Психология, психологические факты, психологические методы, мышление, педагогическая психология. Hozirgi jadallashib borayotgan bir zamoda psixologiya har bir inson uchun muhim hisoblanadi. Shuning uchun ham psixologiyani uch yuzdan ortiq sohalari mavjud. Hozirgi vaqtda ko’pchilik insonlar psixologiyani bilishi va shu bilan birga ma’lum darajada psixologik bilimlardan va psixologik o’zgarishlardan xabardor. Masalan, ijtimoiy muhitdagi har bir inson psixologik ma’lumotlarni har xil internetdan, gazeta va jurnallardan, psixologik kitoblardan olishi mumkin. Shu o’rinda psixologiya so’ziga tarif berib o’tsak, psixologiya so’zining lug’aviy ma’nosi grekcha “psyuxe”- jon, ruh; “logos”- fan degan ma’noni bildiradi. Psixologiya fan sifatida psixik faktlar, ularning qonuniyatlari va mexanizmlarini o’rganadi.[1] Psixologiya asosan psixikani keng doirada tadqiq qiladi. Shunga kora psixikani yuzaga keltiruvchi asosiy psixik faoliyatlari ko’rsatilgan. Aynan psixik faoliyatlar quyidagi jarayonlarni o’z ichiga oladi. Bilish jarayonlari: sezgi, idrok, xayol, xotira va tafakkur; Bilish faoliyatlari: diqqat, nutq jarayonlari. Shaxsning hissiy, irodaviy sohasi: hissiyot, iroda; Shaxsning individual psixologik qobiliyaHozirgi vaqtda ko’pchilik insonlar psixologiyani bilishi va shu bilan birga ma’lum darajada psixologik bilimlardan va psixologik https://scientific-jl.com 1 5 9 60-son_4-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali o’zgarishlardan xabardor bo’lishalari mumkin.[2] Masalan, ijtimoiy muhitdagi har bir inson psixologik ma’lumotlarni har xil internetdan, gazeta va jurnallardan, psixologik kitoblardan olishi mumkin. Inson hayoti davomida psixik faoliyatlar har doim o’z ifodasini topadi va ko’rsatadi. Inson psixologiyasi, o’z taraqqiyoti va iqtidorini tashkil etishni bilish, har qanday yosh davrda ham optimal ravishda ishga yarolilikni, turli o’zgarishlarga psixologik jihatdan tayyorlikni ta’minlash, yangicha fikrlash va tafakkur qilish, ro’y berayotgan jarayonlarni ob’ektiv va to’g’ri idrok qilish qobiliyatini rivojlantirish muammosini ilgari suradi. Boshqa sohalarda ham katta ahamiyatga egadir.Inson hayoti davomida psixik faoliyatlar har doim o’z ifodasini topadi va ko’rsatadi. Inson psixologiyasi, o’z taraqqiyoti va iqtidorini tashkil etishni bilish, har qanday yosh davrda ham optimal ravishda ishga yarolilikni, turli o’zgarishlarga psixologik jihatdan tayyorlikni ta’minlash, yangicha fikrlash va tafakkur qilish, ro’y berayotgan jarayonlarni ob’ektiv va to’g’ri idrok qilish qobiliyatini rivojlantirish muammosini ilgari suradi. Va shu bilan bir qatorda odamlar psixologik faktlarga ko’proq qiziqib, ularni ko’rib, o’qib, o’rganib, borgan sari unda o’zgarishlar bo’lishi mumkin. Agar odamlar psixologiyani o’rganar ekan, undagi psixik hayotni va boshqa kishilar psixikasini bila oladigan bo’lib qoladi.[3] Bu bilim esa boshqa kishilarni va o’zini yaxshiroq tushunishga imkon beradi. Psixologiyaning bilish, ma’lumot olish imkoniyati shundan iboratdir. Shu bilan birga psixologiya (jumladan, psixologiya metodlari) kishilar amaliy faoliyatining har xil turlarida - ta’lim-tarbiya, ishlab chiqarish, mehnat, tibbiyot, sud-huquqshunoslik, harbiy-mudofaa, san’at va boshqa sohalarda ham katta ahamiyatga egdir.[4] Olimlar psixolgik xizmatni yanada rivojlantirish uchun turlicha metodlar va metodologiyalarni yaratib kelmoqdalar. K.K.Platonovning psixologik xizmat bilan bog'liq ijtimoiy psixologiya metodologiyasini yaratishdagi xizmati shundaki, ijtimoiy-psixologik individuallik muammosini inson individual olami namoyon bo'lishining eng yuqori darajasi sifatida tadqiq qildi va psixologik xizmat mohiyatini tasavvur qilish uchun muhim bo'lgan shaxsni nafaqat o'zining,balki bu individual xususiyatlaning ijtimoiy mazmuni o'zini- o'zi adekvat baholash va rivojlantirishga asoslangan shart-sharoitlarni yaratish billan kamol toptirish muqarrarligini ilmiy jihatdan asoslab berdi.[5]Professorlar E.G'oziyev, I.Tursunov, J.Ikromovlarning "XX asr va shaxs kamoloti" mavzusidagi ma'lumotlarida ham psixologik xizmat ko'rsatishda muhim ahamiyat kasb etuvchi individ,shaxs va sub'ekt taraqqiyotining tadqiqotida quyidagi holatlarga e'tibor berish zarurligi uqtiriladi: -inson rivojlanishining determinatori hisoblangan asosiy omillar va shart- sharoitlar (ijtimoiy,iqtisodiy,siyosiy,huquqiy,mafkuraviy,pedagogik va yashash muhiti omilari); -insonning o'ziga taalluqli,asosiy tafsilotlar,uning ichki qonuniyatlari,m