MUQIMIY IJODIDA IQTISODIY TENGSIZLIK MUAMMOSI VA UNING IJTIMOIY AKS-SADOSI

Аннотация

Ushbu maqola Muqimiy ijodida iqtisodiy tengsizlik muammosini o‘rganishga bag‘ishlangan. Muqimiy asarlarida aks etgan ijtimoiy-iqtisodiy farqlar, qashshoqlik va sinf qarama-qarshiliklari, shuningdek, ijtimoiy adolat masalalari chuqur tahlil qilinadi. Muqimiy o‘zining badiiy obrazlari va syujetlari orqali iqtisodiy tengsizlikning inson hayotiga ta’sirini ochib beradi va bu muammoning jamiyatdagi ahamiyatini ko‘rsatadi. Maqola shuningdek, Muqimiy asarlarining jamiyatdagi ijtimoiy aks-sadosiga, ularning jamoatchilik fikrini shakllantirishdagi roliga e’tibor qaratadi. Muqimiy ijodi bugungi kunda ham dolzarb bo‘lib qolayotgan iqtisodiy tengsizlik masalalariga nisbatan ijtimoiy ongni oshirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu ish Muqimiy asarlarining zamonaviy realiklar va chaqiriqlarga mos kelishini, shuningdek, o‘zbek jamiyatining madaniy identiteti va ijtimoiy dinamikasiga ta’sirini yoritadi. Kalit sózlar: jamiyat, tengsizlik, intimoiy, iqtisodiy, satirik, tasvir, adolat, hajviy, meros, xalq, badiiy obrazlar va boshqalar. Muqimiy – o‘z davrining og‘ir ijtimoiy, iqtisodiy tengsizliklarini ich-ichidan his qilgan, badiiy tasvirlar orqali xalq dardini dard bilan kuylagan yirik adibdir. Uning ijodiy merosi, xususan, hajviy asarlari va lirik she’rlari orqali o‘sha zamonning adolatsiz ijtimoiy tuzumi, boylar bilan kambag‘allar o‘rtasidagi keskin tafovutlar, ruxiy va moddiy zulm muammolari chuqur fosh etilgan. U iqtisodiy tengsizlikni bevosita statistika orqali emas, balki inson ruhiyatiga singgan iztirob, dard va nolalar orqali tasvirlaydi. U kambag‘al sinf hayotini, ularning og‘ir mehnat evaziga olgan arzimas daromadini, ularni mensimagan jamiyat qatlamlarining soxta quvonchlarini o‘zining chuqur satirik qalamiga soladi. Bunday holatlar asarlarida faqat kulgu emas, balki achchiq haqiqat, muammoga nigoh va ichki isyon bo‘lib aks etadi. Muqimiy nazarida iqtisodiy tengsizlik – bu jamiyatda axloqiy, ruhiy, ma'naviy tanglikning ildizi edi. Shoir kambag‘alning qalbidan chiqayotgan nolani kuyga aylantiradi, boylarning manmanlik va beparvoligini esa istehzoli jilvalar bilan ochib beradi. U o‘z she’rlarida kambag‘allarning kamsitilishi, pastga qaralishi, ularning haqiqat oldida “so‘zsiz” holga tushirilganini ifodalaydi. Shu yo‘sinda Muqimiy iqtisodiy tengsizlikni badiiy til bilan ma’naviy dardga aylantiradi. Muqimiy uchun she’r yozish – bu go‘zal obrazlar yaratish https://scientific-jl.com 2 4 5 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali emas, balki haqiqatni badiiy shaklda aytish edi. Ayniqsa, davlat amaldorlari va boylarning kambag‘allarga nisbatan munosabatini tanqid qilishda u kuchli hajviy uslublardan foydalangan. Shoirning ayrim asarlarida ta'kidlanganidek, kambag‘allar yashash uchun kurashayotgan bir paytda, ba'zilar yashashdan zavqlanish bilan ovora edi. Bu esa ijtimoiy tengsizlikning eng og‘ir ko‘rinishlaridan biridir. Muqimiy badiiy obrazlar, istehzoli tashbehlari va satirik til orqali ijtimoiy tizimni aks ettirgan. Uning asarlari – bu oddiy bir she’r emas, balki tarixiy hujjatdek o‘qiladi. Har bir satrda iqtisodiy zulmga qarshi ichki norozilik, tenglik sari intilish va eng asosiysi, insoniylikni tiklashga bo‘lgan umid bor. Uning asarlari orqali o‘quvchi nafaqat o‘tmishni anglaydi, balki bugungi jamiyatdagi muammolarni ham chuqur anglaydi. Shu sababli Muqimiy ijodini faqat adabiy yondashuvda emas, balki ijtimoiy- falsafiy tahlil asosida o‘rganish muhimdir. Chunki bu ijodda xalq hayoti, adolatsizlikka qarshi kurash bo‘lgan yashiringan. Iqtisodiy tengsizlikka qarshi yozilgan bu satrlar har bir o‘rganuvchida adolatli jamiyat tuzishga bo‘lgan ishtiyoqni uyg‘otadi. Muqimiyning hajviy asarlaridan birida kambag‘al bir dehqonning taqdirini tasvirlaydi: u tong otmasdan turib dalaga chiqadi, kun botguncha mehnat qiladi, biroq yil yakunida o‘z mehnatidan foyda emas, qarz qoladi. Bu badiiy holat orqali shoir shunchaki dehqon hayotini emas, balki iqtisodiy tizimning adolatsizligini fosh etadi. Bu holat – bugungi jamiyatda ham dehqon yoki ishchilar o‘z mehnatining haqini to‘liq ololmasligi holatiga o‘xshaydi. Yana bir asarida Muqimiy bir “soxta boy” obrazini yaratadi. U doimo hashamatli kiyimda yuradi, biroq asl boyligi meros, o‘z mehnati emas. U hech qachon kambag‘alning ahvolini tushunmaydi, ular bilan bir dasturxon atrofida o‘tirmaydi. Bu obraz orqali shoir shunchaki boy odamni emas, balki insoniylikdan yiroq, o‘z manfaatidan boshqa narsa o‘ylamaydigan qatlamni tanqid qiladi. Muqimiy asarlarida bir donishmand chol quyidagicha fikr bildiradi: “Qishloq boyining hovlisi ko‘kalamzor, biroq unga qaraydigan dehqonning hovlisi chang-to‘zon.” Bu satrlar jamiyatda tenglik faqat so‘zda emas, amalda ham bo‘lishi kerakligini eslatadi. Yoki yana bir hajviy parcha orqali shoir aytadi: “Boy osh pishiradi, ta’mini bilmaydi. Kambag‘al hidlaydi, lekin tatib ko‘rmaydi.” Bu oddiy ifoda orqali shoir iqtisodiy tengsizlikning nafaqat moddiy, balki ruhiy qiynoqqa aylanishini yoritadi. Muqimiy asarla