SENSOR TARMOQLARI ASOSIDAGI INTELEKTUAL TIZIMLARNI TAHLIL QILISH

Аннотация

Сенсорные сети в основном собирают данные об окружающей среде с помощью датчиков и передают эти данные в централизованные системы или системы обработки в реальном времени через сеть. Они тесно связаны с Интернетом вещей (IoT), создавая необходимую инфраструктуру для современных интеллектуальных систем. В данной статье рассматриваются организация, процессы функционирования и применение интеллектуальных систем, основанных на сенсорных сетях, в различных отраслях промышленности. Ключевые слова: Датчик, IoT, 5G. Annotation: Sensor networks primarily collect environmental data through sensors and transmit this data to centralized systems or real-time processing systems via a network. Closely related to the Internet of Things (IoT), they create the necessary infrastructure for modern intelligent systems. This article examines the organization, functioning processes, and applications of intelligent systems based on sensor networks across various industries. Keywords: Sensor, IoT, 5G Sensor tarmoqlari - bu atrof-muhit va sog'liqni saqlashdan tortib aqlli shaharlar va sanoatgacha bo'lgan ilovalar bilan noyob va tez rivojlanayotgan texnologiya https://scientific-jl.com 1 5 1 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali sohasidir. sensor tarmoqlarning asosiy g'oyasi jismoniy dunyo haqida ma'lumot to'plash, qayta ishlash va uzatish mumkin bo'lgan bir nechta sensorlardan foydalanishdir. Ushbu sensorlar harorat, namlik, bosim, yorug'lik darajasi, harakat va boshqalar kabi turli parametrlarni o'lchashi mumkin. sensor tarmoqlarning asosiy xususiyati ularning an'anaviy ma'lumotlarni yig'ish tizimlari samarasiz yoki imkonsiz bo'lishi mumkin bo'lgan muhitda samarali ishlashiga imkon beruvchi taqsimlangan tarzda ishlash qobiliyatidir. Sensor tarmog'ining asosiy tarkibiy qismlariga sensorlar, ma'lumotlarni qayta ishlash tugunlari, axborot uzatish vositalari va boshqaruv tizimlari kiradi. Sensorlar atrof-muhit bilan bevosita o'zaro ta'sir qiluvchi va ma'lumotlarni to'playdigan qurilmalardir. Ular hal qilinishi kerak bo'lgan vazifaga qarab oddiy yoki murakkab bo'lishi mumkin. Sensorlarga yoki alohida qurilmalarga o'rnatilishi mumkin bo'lgan ma'lumotlarni qayta ishlash tugunlari ma'lumotlarni dastlabki qayta ishlash, filtrlash va ma'lumotlarni yig'ish uchun javobgardir, bu uzatiladigan ma'lumotlar hajmini kamaytiradi va tarmoq samaradorligini oshiradi. Axborot uzatish vositalari tugunlar va markaziy boshqaruv tizimi o'rtasidagi aloqani ta'minlaydi, bu turli xil aloqa protokollari, jumladan Wi-Fi, Bluetooth, Zigbee, LoRa va boshqalar orqali amalga oshirilishi mumkin [1]. Sensor tarmoqlarning asosiy jihatlaridan biri ularning o'zini o'zi boshqarish va o'z-o'zini sozlash qobiliyatidir. Bunga tarmoq tugunlarini atrof-muhit va tarmoqning o'zi holatidagi o'zgarishlarga moslashishga imkon beruvchi algoritmlardan foydalanish orqali erishiladi. Misol uchun, agar bitta tugun ishlamay qolsa, boshqa tugunlar o'z ma'lumotlarini muqobil yo'nalishlar orqali qayta yo'naltirishlari mumkin, bu esa tarmoqning yuqori ishonchliligi va chidamliligini ta'minlaydi. Bundan tashqari, sensor tarmoqilar samaradorligini oshirish uchun mashinali o’qitish va sun'iy intellekt usullaridan foydalanishi mumkin. Bu ayniqsa atrof-muhit monitoringi yoki sog'liqni saqlash kabi sohalarda foydali bo'lishi mumkin [3]. Sensor tarmoqlar ham turli mezonlarga ko'ra tasniflanishi mumkin. Ushbu mezonlardan biri tarmoqni joylashtirish usulidir. Sensorlar oldindan belgilangan joylarga joylashtiriladigan qattiq(statik) sensor tarmoqlar va sensorlar kosmosda harakatlanishi mumkin bo'lgan mobil sensor tarmoqilar mavjud. Ushbu konfiguratsiyalarning har biri o'zining afzalliklari va kamchiliklariga ega. Ruxsat etilgan tarmoqlar barqarorlik va bashorat qilishni ta'minlaydi, ammo atrof-muhit o'zgarishlari oldida kamroq moslashuvchan bo'lishi mumkin. Mobil tarmoqlar, o'z navbatida, o'zgarishlarga moslasha oladi, ammo ma'lumotlarni uzatishning ishonchliligi va aniqligi bilan bog'liq muammolarga duch kelishi mumkin [2]. Yana bir muhim jihat - sensor tarmoqlarning quvvat sarfi. Ko'pgina sensorlar akkumulyator batareyasi bilan jihozlanganligi sababli, quvvat sarfini optimallashtirish vazifasi juda muhim bo'ladi. Bunga erishish uchun quvvatni boshqarishning turli https://scientific-jl.com 1 5 2 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali usullari, jumladan, batareyaning ishlash muddatini uzaytirish uchun sensorlar vaqti- vaqti bilan o'chirilishi mumkin bo'lgan uyqu rejimlari ishlab chiqilmoqda. Bundan tashqari, marshrutlash algoritmlari ma'lumotlarni uzatishda energiya sarfini minimallashtirish uchun optimallashtirilishi mumkin, bu ham tarmoqning ishlash vaqtini oshirishga yordam beradi. Sensor tarmoqlar turli sohalarda qo'llaniladi. Ekologiyada ular atrof-muhit sharoitlarini, jumladan, havo sifatini, ifloslanish darajasini va ekotizimlardagi o'zgarishlarni kuzatish uchun ishlatiladi.