O‘ZBEKISTONDA AXBOROT TEXNOLOGIYaLARI VA XAVFSIZLIGI SOHASIDAGI JINOYATLARNING OLDINI OLISHNING MUHIM AHAMIYATI.

Аннотация

The essence of the trends related to the introduction of modern information technologies in the prevention of crimes in the field of information technologies and security in Uzbekistan is revealed. In particular, the main directions of this process, existing problems are scientifically studied. In general, the effectiveness of the work carried out in our country to prevent crimes in the field of information technologies and security and the prospects for its more effective implementation are analyzed. Keywords: Information technologies, crimes, prevention, “Global network”, “Global network”, “Global network”, fraud, theft, cyberattack, telecommunications, https://scientific-jl.com 1 7 8 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali innovative development, public, security, global, information, technology, digital technology, Internet, spirituality, hackers. O‘zbekistonda jamoat axborot texnologiyalari va xavfsizligi sohasidagi jinoyatlarning oldini olishni ta’minlash tizimiga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish masalasi uzoq yillardan buyon davom etmoqda. Ma’lumki, so‘nggi yillarda mamlakatimizda jinoyatlarni oldini olish sohasida "raqamli" texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha ulkan ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Bu borada davlat rahbari va hukumat tomonidan qabul qilingan me’yoriy-huquqiy hujjatlarning ijtimoiy-huquqiy ahamiyati hamda ularni amalga oshirish jarayonlariga e’tibor qaratilgan. Xususan, jinoyatlarni oldini olish hamda xavfsizlik tizimlarini joriy etish va ularning ishlash bosqichlarida fuqarolarning huquqlari himoyasi, qonuniylik, shaffoflik va samaradorlik bilan bog‘liq masalalar tadqiq qilingan. O‘rganishlar shuni ko‘rsatadiki, ayni vaqtda axborot texnologiyalari va xavfsizligi sohasidagi jinoyatlarning oldini olishda innovatsion texnologiyalarning rivojlanish tendensiyalari, ushbu yo‘nalishda mamlakatning strategik maqsadlarining mazmun-mohiyati, aynan zamonaviy texnologiyalarni jamoat xavfsizligini ta’minlash tizimiga joriy etish bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, bunda huquqni muhofaza qiluvchi organlar sohasida jinoyatlarni oldini olish faoliyatining yanada samarali bo‘lishiga imkon beradi. Shu bilan birga, axborot texnologiyalari va xavfsizligi sohasidagi jinoyatlarning oldini olish jarayonlarida fuqarolar va fuqarolik jamiyati institutlarining faol ishtirok etishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi1. Shuningdek, jamoat xavfsizligi tizimiga ilg‘or zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, bir qator qulayliklar bilan birgalikda xalqaro maydonda mamlakatning ijobiy imiji shakllanishiga va jinoyatchilikka qarshi kurashda yuqori samaradorlikka erishishga asos yaratadi. Global taraqqiyot sharoitida axborot texnologiyalari mohiyatini oshirishning yanada zamonaviy, innovatsion usullarini izlab topish, axborotlashtirish jarayoniga har tomonlama ko‘maklashish, ularni hayotga keng joriy etish davlat faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. Zero, axborotlashtirish tizimida davlat siyosatini olib borish masalasi strategik ahamiyatga ega vazifadir2. Dunyoda axborot texnologiyalari va xavfsizligi sohasidagi jinoyatchilikka qarshi kurashish muammolari tobora global ahamiyat kasb etmoqda. Hususan BMT Bosh Assambleyasi, Yevropa kengashi, ShHT, MDH, Arab davlatlari ligasi va boshqa tashkilotlar tomonidan axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan jinoiy 1 А.М.Abjalov “O‘zbekistonda jamoat xavfsizligini ta’minlashda axborot texnologiyalaridan foydalanish istiqbollari” Т-2025. 2 Х.Б. Абдреймов Ахборот технологиялари соҳасидаги жиноятлар ва улардан ҳимояланиш усуллари ИИВ Академия Магистратура ингловчиси. https://scientific-jl.com 1 7 9 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali maqsadlarda foydalanishga qarshi kurashish bo‘yicha halqaro huquqiy hujjatlar qabul qilingan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, hozirgi vaqtda 7 milliardga yaqin inson (dunyo aholisining 95%) elektr aloqasining ko‘chma tarmoqlari bilan qamrab olingan3, yiliga kiberjinoyatchilik oqibatida yetkazilgan moddiy zararning miqdori dunyo YaIMning 1 %ni tashkil etadi4. Yangidan-yangi turlari bilan tilga olinadigan kiberjinoyatchilikning ijtimoiy hayotimizga kirib kelganiga ham ancha bo‘ldi va uni asrimizning global muammolari qatoriga qo‘shimiz mumkin. Uning bizga ma’lum bo‘lgan virusli dasturlarni tarqatish, parollarni buzib kirish, kredit karta va boshqa bank rekvizitlaridagi mablag‘larni o‘zlashtirish talon-taroj qilish, shuningdek Internet orqali qonunga zid axborotlar, xususan bo‘hton, ma’naviy buzuq ma’lumotlarni tarqatish bilan bashariyat hayotiga katta xavf solayotganidan ko‘z yumib bo‘lmaydi. Internet (ingl. Internet) – axborotni saqlash va uzatish uchun mo‘ljallangan butunjahon umumlashtirilgan kompyuter to‘ridir. Ko‘pincha “Umumjahon to‘ri” yoki “Global to‘r” deb nomlanadi. Uning asosida “Butunjahon o‘rgimchak to‘ri” (World Wide Web, WWW) va boshqa aloqa sistemalari faoliyat yuritadi. Hozir butun dunyodagi i