UZBEKISTON EKOTURIZM.

Аннотация

Ushbu maqola O‘zbekistonda ekoturizmning hozirgi holati, rivojlanish imkoniyatlari va mavjud muammolarni o‘rganadi. O‘zbekistonning boy tabiiy resurslari, milliy bog‘lari va qo‘riqxonalari ekoturizmni rivojlantirish uchun katta salohiyatga ega. Tadqiqotda ekoturizmning iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik foydalari tahlil qilinadi, shuningdek, infratuzilma yetishmasligi, ekologik xabardorlikning pastligi kabi muammolar ko‘rib chiqiladi. Maqola O‘zbekistonda ekoturizmni barqaror rivojlantirish bo‘yicha takliflar bilan yakunlanadi. Kalit so‘zlar: ekoturizm, barqaror turizm, O‘zbekiston, milliy bog‘lar, tabiiy resurslar, ekologik ta’lim. O‘zbekiston o‘zining noyob tabiiy landshaftlari, flora va faunasining xilma- xilligi bilan ekoturizm uchun jozibador mintaqa sifatida e’tiborni tortmoqda. So‘nggi yillarda mamlakatda turizm sohasi jadal rivojlanmoqda, ammo ekoturizm hali to‘liq o‘z salohiyatiga erishmagan. Ekoturizm nafaqat iqtisodiy daromad keltirishi, balki tabiiy resurslarni asrash va mahalliy aholi hayotini yaxshilashga xizmat qilishi mumkin. Ushbu maqola O‘zbekistonda ekoturizmning rivojlanish imkoniyatlarini tahlil qilish va mavjud to‘siqlarni aniqlashga qaratilgan. O‘zbekiston tabiiy resurslari va madaniy boyliklari tufayli ekoturizmni rivojlantirish uchun katta salohiyatga ega. So‘nggi yillarda global ekoturizm bozorining o‘sishi va mamlakat hukumatining turizm sohasiga e’tibor qaratishi bu yo‘nalishda muhim imkoniyatlar yaratmoqda. Shu bilan birga, infratuzilma, ekologik muammolar va targ‘ibot bilan bog‘liq qiyinchiliklar ekoturizmning to‘liq rivojlanishiga to‘sqinlik qilmoqda. Ushbu maqolada O‘zbekistondagi ekoturizmning imkoniyatlari va muammolari batafsil ko‘rib chiqiladi. Imkoniyatlar Boy tabiiy resurslar va xilma-xil landshaftlar O‘zbekiston tabiiy landshaftlarning xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Mamlakat hududida cho‘llar, tog‘lar, daryolar, ko‘llar va noyob tabiat yodgorliklari mavjud. Quyidagi hududlar ekoturizm uchun katta salohiyatga ega: - Qizilqum cho‘li: Dunyodagi eng katta cho‘llardan biri bo‘lib, cho‘l safari, jeep sayohatlari va noyob flora-faunani kuzatish uchun ideal. - Ustyurt platosi: O‘ziga xos geologik tuzilmalari, qadimiy qoldiqlari va yovvoyi hayvonlari (sayg‘oq, qoraqalpoq tulpori) bilan ekoturizm uchun jozibali. https://scientific-jl.com 7 9 60-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali - Orol dengizi qurigan tubi: Orolqum deb nomlangan bu hudud ekologik fojia sifatida dunyoga mashhur bo‘lib, sayyohlar uchun noyob tajriba taqdim etadi. - Tog‘ tizimlari: Hisor, Zomin, Turkiston, Nurota va Chotqol tog‘lari trekking, alpinizm, speleoturizm (g‘or sayohatlari) va qishki sport turlari uchun qulay. - Suv havzalari: Aydarko‘l, Dengizko‘l, Charvaq suv ombori va Amudaryo, Sirdaryo daryolari rafting, baliq ovlash va suv turizmi uchun imkoniyatlar yaratadi. - Noyob tabiat yodgorliklari: Masalan, Jizzaxdagi “Tosho‘rmon” hududida toshga aylangan daraxtlar, Surxondaryodagi Omonxona buloqlari va boshqa 400 dan ortiq tabiiy yodgorliklar sayyohlar e’tiborini tortadi. Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar O‘zbekistonda 8 ta qo‘riqxona (masalan, Zarafshon, Surxon, Zomin), 2 ta biosfera rezervati (Chatqol va Quyi Amudaryo), 3 ta milliy bog‘ (Ugam-Chatqol, Zomin, G‘issar) va boshqa tabiatni muhofaza qilish obyektlari mavjud. 2024-yilga kelib, muhofaza etiladigan hududlar maydoni mamlakat umumiy maydonining 14% gacha kengaytirildi (avvalgi 5,2% dan). Bu hududlar ekoturizmni rivojlantirish uchun asosiy platforma sifatida xizmat qiladi. Masalan: - Ugam-Chatqol milliy bog‘i: O‘zining noyob o‘simliklari (3000 dan ortiq turlari) va hayvonlari (ayiq, tulki, qoplon) bilan sayyohlarni jalb qiladi. - Surxon qo‘riqxonasi: UNESCOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan hudud bo‘lib, noyob hayvonlar (Buxoro bug‘usi, ilonbo‘yin) va o‘simliklarni muhofaza qiladi. Global ekoturizm bozorining o‘sishi Xalqaro ma’lumotlarga ko‘ra, ekoturizm bozori yiliga 20-30% ga o‘smoqda. Sayyohlar tabiat bilan uyg‘unlikda dam olishni afzal ko‘rmoqda, bu esa O‘zbekistonning tabiiy boyliklarini jahon bozorida targ‘ib qilish uchun katta imkoniyat. Masalan, Yevropa va Amerika sayyohlari orasida barqaror turizm va tabiatni asrashga qaratilgan sayohatlar ommalashmoqda. Davlat tashabbuslari va qonunchilik islohotlari O‘zbekiston hukumati ekoturizmni rivojlantirish uchun bir qator choralar ko‘rmoqda: - “Tabiatga sayohat” platformasi: 2024-yil 1-sentyabrga qadar ishga tushirilishi rejalashtirilgan bu raqamli platforma ekoturistik hududlar, yo‘nalishlar, xizmatlar va tabiiy yodgorliklar haqida ma’lumot beradi. - Infratuzilma loyihalari: Surxon, Hisor, Nurota, Zomin kabi qo‘riqxona va milliy bog‘larda ekoturizm xizmatlari yo‘lga qo‘yilmoqda. Masalan, Zomin milliy bog‘ida yangi turistik yo‘llar va dam olish maskanlari tashkil etilmoqda. - Qonunchilik islohotlari: Tabiiy hududlarni muhofaza qilish va ekoturizmni rivojlantirish uchun qonunlar takomillashtirilmoqda. Masalan, tabiatga zarar yetkaz