Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Аффиксальные омонимические последовательности в языке дари
АЛИМОВА ХОЛИДА
Восточный факел · 2026
Аннотация
Мазкур мақолада форс-дарий тилларидаги аффиксал омонимик қаторлар ўрганилган. Омоним аффиксларнинг мазмуний хусусиятлари таҳлил қилинган ва омоқаторда иштирок этган аффикслар ўртасидаги омонимик муносабатлар аниқланган. Таянч сўз ва иборалар: аффиксал омонимия, омоним аффикслар, омоқатор, омогуруҳ, омонимик муноса- бат, омоним морфема. Аннотация. В данной статье изучены аффиксальные омонимические ряды. Анализированы смысловые особенности омонимических аффиксов и определены омонимические отношения между аффиксами омони- мического ряда. Опорные слова и выражения: аффиксальная омонимия, омонимические аффиксы, оморяд, омогруппа, омонимическое отношение, омонимическая морфема. Summary. This article is dedicated to the study of the affixal homonymous lines. Also in this article there are analysed semantic particularities of homonymous affixes and were defined homonymous relations among affixes. Keywords and expressions: affixal homonimia, homonymous affixes, homoseries, homogroup, homonymic relation, homonymous morpheme. Форс-дарий тиллари морфем таркибини, ган эмас. Қуйида мазкур тиллардаги омоқа- аффиксал система элементларининг генетик- торларни келтириб ўтамиз. Бу ерда омомор- этимологик, функционал-семантик характе- фемаларнинг келиб чиқиши ва тарихий ри- ристикасини тасвирлаш, уларнинг эмоционал- вожланишини кўрсатиш мақсадида қадимги экспрессивлиги, қўлланиш доираси, қўлланиш ва ўрта форс тилларига оид мисоллардан даражасига кўра белгиларини аниқлаш кўп ҳам фойдаланилган. жиҳатдан шу система доирасидаги шаклий ﺁ -â омоқатори тенглик ҳодисасини ўрганиш билан боғлиқ. ا1 -â1 − интерфикс (لﺎﺼﺕا ﻒﻟا alef-e Аффиксал омонимияни белгилашдаги шаклий ettesâl): نﻮﮔﺎﻧﻮﮔ gunâgun ‘ҳар хил’, ﮓﻧرﺎﮕﻧر тенглик мезони аффиксларнинг айтилиши ва rangârang ‘ранг-баранг’, ﺐﻟﺎﺒﻟ labâlab ‘тўла’, ёзилиши жиҳатдан тенглигига асосланади. ﺮﺳاﺮﺳ sarâsar ‘бошдан-оёқ’, ‘бутун’. Шунга кўра, омоним деб қаралаётган аффикс- ا2 -â2 − сўз (ҳозирги замон сифатдоши) лар бир-бири билан ҳам талаффуз, ҳам ёзилиш ясовчи; каммаҳсул: ﻦﺘﺴﻧاد dânestan ‘билмоқ’ жиҳатдан бир хил бўлиши зарур. Бу мезон <ﺎﻧاد dânâ ‘олим’, ﻦﺘﻔﮔ goftan ‘гапирмоқ’ <ﺎیﻮﮔ берилаётган омоқаторларда ўз ифодасини gôyâ ‘гапирувчи’, ﻦﺘﺴﻧاﻮﺕ tawânestan ‘қила топади. Мақолада форс-дарий тилларидаги олмоқ’ < ﺎﻧاﻮﺕ tawânâ ‘қудратли’. аффиксал омонимик қаторлар кўриб чиқила- ди. Ўз навбатида бу масала муҳим амалий аҳа- ا3 -â3 − сўз (сифатлардан мавҳум от) миятга ҳам эга. Тил ўқитиш жараёнида ўрга- ясовчи; маҳсулсиз: ازارد darâzâ ‘узунлик’, ﺎﻨﻬﭘ нилаётган тилдаги шаклий тенг аффикслар- pahnâ ‘кенглик’, ﺎﻡﺮﮔ garmâ ‘иссиқлик’. нинг умумий сонини, омонимик қаторларни نﺁ - ân омоқатори аниқ белгилаш, омонимик уялар рўйхатини نا1 -ân1 − сўз (ҳозирги замон сифатдоши) тузиш нафақат талабалар, балки лексикогра- ясовчи; сермаҳсул: نﻻﺎﻧnâlân ‘нолиётган’, фик ишлар учун ҳам зарур. نﺎیﺮﮔgeryân ‘йиғлаётган’, نازﺮﻟlarzân ‘ларзага Форс-дарий тилларидаги аффиксал омо- солувчи’, ‘титраб-қақшаб’. нимик қаторларнинг барчаси ҳисобга олин- 45 S H A R Q M A S H ’ A L I نا2 -ân2 – сўз (пайт равиши) ясовчи; Баъзан равиш ясайди:ﻦﻴیﺎﭘ pâyin ‘пастга’ каммаҳсул: ناداﺪﻡﺎﺑ bâmdâdân ‘эрталаб’, نارﺎﻬﺑ ёки равишларга қўшилади: ﻦﻴﺸﻴﭘ pêšin ‘илга- bahârân ‘баҳорда’. ри’, ‘олдин’, ﻦﻴﻤک kamin ‘жуда кам’, نا3 -ân3 − сўз (патроним ва топоним) ‘жиндек’. ясовчи; сермаҳсул: نﺎﮔﺮﮔ Gorgân ‘Гўргон’, ﻦﻳ2 -in2 − сўз (ўрин-жой оти) ясовчи; نﺎیزروﺎﺸک Kešawarziyân ‘Кешоварзиён’,نﻼﻴﮔ маҳсулсиз: ﻦﻴﻓﺮﺑ Barfin ‘Барфин’, ﻦیرﺎﻡ Mârin Gilân ‘Гилон’. ‘Морин’ (қишлоқ номлари). نا4 -ân4 (-ân-e nesbat деб аталади) − сўз رﺎﺑ –bâr омоқатори ясовчи; маҳсулсиз (ҳозирги форс-дарий тил- رﺎﺑ1 -bâr1 − сўз (ўрин-жой оти) ясовчи; ларида айрим сифат ва отлашган сўзларда маҳсулсиз: бу морфема орқали дарё ва ден- учрайди): نﺎهﻮک kôhân ‘ўркач’ (= тоғга оид), гиз қирғоқларида жойлашган ўрин-жой от- نﺎﻧﺎﺥ janân ‘севикли ёр’, نﺎﻏاﺮﭼčarâγân ‘ча- лари ясалади: رﺎﺑدور rôdbâr ‘дарё соҳили’, роғбонлик’, ‘иллюминация’. ‘қайир (дарё ёқасидаги сув босадиган, кў- пинча ўтлоқ ерлар)’, 2) дарё сувидан суғори- نا5 -ân5 − шакл (кўплик) ясовчи; сермаҳсул: ладиган ер, رﺎﺒیﻮﺝ jôybâr ‘катта ариқ’, ‘сой’. نﺎﻧز zanân ‘аёллар’, نادﺮﻡ mardân ‘эркаклар’. رﺎﺑ2 -bâr2 − сўз ясовчи (яримаффикс – نا6 -ân6 − cўз (феъл) ясовчи (инфикс); نﺪیرﺎﺑ bâridan ‘ёғмоқ’ феълининг ҳозирги сермаҳсул: نﺪﻧارﺬﮔ gozarândan ‘ўтказмоқ’, замон негизи): رﺎﺒهوﺪﻧا anduhbâr ‘ғамгин’, نﺪﻧﺎﺑاﻮﺥ xâbândan ‘ухлатмоқ’, نﺪﻧﺎﻤﻬﻓ fahmân- رﺎﺒﮔﺮﻡ margbâr ‘ҳалокатли’. dan ‘тушунтирмоқ’. رﺎﺑ3 -bâr3 − сўз ясовчи; маҳсулсиз. Классик ﮎﺁ -âк омоқатори форс адабиётида رﺎﺑ /ﻩرﺎﺑ bâr/bâra шаклида ﮎا1 -âk1 − сўз (от) ясовчи; маҳсулсиз: учрайди ва севувчи маъносини беради: ەرﺎﺒﻘﺸﻋ ﮎارﻮﺥ xorâk ‘овқат’,ﮎﺎﺵﻮﭘ pôšâk ‘кийим’, ešqbâra ‘ишқий муносабатларга интилувчи’, ﮎازﻮﺳ sôzâk ‘сўзак’, ﮎﺎﺵﻮﺝ jôšâk ‘қайнаш’. ەرﺎﺑﺮﻋﺎﺵ šâ‘erbâra ‘шоирларни севувчи’. ﮎا2 - сўз ясовчи; маҳсулсиз (бир нечта Ҳозирги форс-дарий тилларида رﺎﺑ /ﻩرﺎﺑ - архаик сўзларда учрайди): ﮎاﮋﻓ fažâk ‘ифлос’ bâr/-bâra морфемалари ﺖﺳود /زﺎﺑ dôst/ bâz (ﮋﻓ faž ‘лой’, ‘балчиқ’), ﮎﺎﻘﻓfo
Доказательный фрагмент
«Мазкур мақолада форс-дарий тилларидаги аффиксал омонимик қаторлар ўрганилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюМазкур мақолада форс-дарий тилларидаги аффиксал омонимик қаторлар ўрганилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- and expressions: affixal homonimia, homonymous affixes, homoseries, homogroup, homonymic, омонимическая морфема, affixal homonimia, аффиксальная омонимия, homonymic relation, omonim morfema, affiksal omonimiya, homonymous affixes, омогруппа, omoguruh, omonim affikslar, omonimik munosabat, омонимическое отношение, омонимические аффиксы, homonymous morpheme, оморяд, omoqator
Смежные источники
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЖУРНАЛ ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙСуванов Сардор Бахадирович2026