ЖАНГОВАР ТАЙЁРГАРЛИК ЖАРАЁНИДА МАЪНАВИЙ-АХЛОҚИЙ ТАРБИЯНИНГ АҲАМИЯТИ

Аннотация

Combat training creates the necessary conditions for strengthening the activities and practical advantages of cadets. This article analyzes the theoretical foundations of combat training, its impact on cadets' personal and group capabilities, and its important role in internal affairs bodies. Combat training is aimed at strengthening the strength, abilities, and moral-psychological state of each cadet, which is important not only for the cadets' personal experience but also for the successful functioning of the organization. The article discusses the importance of combat training, its theoretical foundations and place in practice, as well as the psychological and physical factors necessary for cadets. This article is aimed at identifying the main directions for ensuring the professional training of cadets of the internal affairs bodies. Keywords: combat training, cadets, internal affairs bodies, psychology, physical training, practice, theoretical КИРИШ Жанговар тайёргарлик ҳарбий ва ички ишлар органларининг профессионал тайёргарлигининг муҳим элементларидан биридир. У, энг аввало, курсантларнинг жисмоний, психологик ва амалиётдаги қобилиятларини мустаҳкамлашга қаратилган. Жанговар тайёргарликнинг мақсади курсантларни хавфли вазиятларда ишлашга, жисмоний ва психик жараёнга мослашишга тайёрлашдан иборат. https://scientific-jl.com 1 4 6 59-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Жанговар тайёргарликнинг назарий асослари ҳам аниқ. Унинг мақсади курсантларнинг ҳарбий ва ички ишлар органлари соҳасидаги вазифаларини ижро этиш учун зарур бўлган билим ва кўникмаларни ўзлаштиришдир. Бу жараёнда психология, тактика ва жисмоний тайёргарликнинг мустаҳкамлиги муҳим аҳамиятга эга. Таниқли психолог Александр Лурия ўз қўлёзмаларида “Жанговар шарт-шароитда инсоннинг руҳий барқарорлиги ва психологик стратегияси муҳим аҳамиятга эга. Агар у психологик тайёргарликка эга бўлса, жангдаги шоклардан тез орада оралашиш ва мослашиш қобилиятига эга бўлади.” деб ёзади. Курсантларнинг янги вазиятларга мослашиш қобилияти, тез ҳаракат қилиш, вазиятни таҳлил қилиб, тўғри қарор қабул қилиш қобилиятлари жанговар тайёргарликнинг назарий асосларидан келиб чиқади. Амалиётда жанговар тайёргарлик курсантларнинг шаклланган кўникмаларини мустаҳкамлашга қаратилган. Унда стратегиялар, тактикалар ва жисмоний тайёргарликнинг қўшилиши муҳим аҳамиятга эга. Курсантлар биргаликда ишлашни, жамоавий ҳаракат қилишни ва ҳар бир жамоа аъзосининг ишини бажаришга тайёрлашни талаб қилади. Бу, ўз навбатида, ички ишлар органларидаги органик ишлашни янада самарали ва муваффақиятли қилиб қўяди. Таниқли психолог Джон Боулининг таъкидлашича, “Инсоннинг психологик ҳолати ва у ҳис қиладиган хавф ва хавфсизликни сезиш қобилияти жанглардаги кучлар ва қарорлар қабул қилишда муҳимдир. Жанговар тайёргарлик, жамоадаги ҳамкорлик ва ишончни шакллантиришга қаратилган бўлиши керак.” Жанговар тайёргарликнинг амалиётдаги ўрни ҳам курсантларнинг ижтимоий ва ахлоқий масъулиятларини оширишга қаратилган. Уларнинг ҳар бир ҳаракати, жамоавий иши ва аниқ йўналишдаги ҳаракатлари жанговар тайёргарликка бўлган янгича қарашни талаб қилади. Жанговар тайёргарлик, курсантларнинг фаолиятига назарий ва амалиётдаги тажрибаси орқали уларнинг психологик ҳолатига ҳам катта таъсир кўрсатади. Психологияда, масалан, стрессга мослашиш, хавфга ёки янги вазиятларга тез мослашиш қобилияти мустаҳкамланади. Жанговар тайёргарликдан кейин курсантлар жисмоний ва психологик барқарорликни сақлаб, ҳар қандай жанговар шарт-шароитларида самарали ишлашга тайёр бўлишади. Жанговар тайёргарликнинг назарий асосларида асосий аҳамиятга эга бўлган омиллардан бири - психологик тайёргарликдир. Унинг асосида курсантларнинг шахсий қобилиятларини, уларнинг жисмоний ва ақлий ҳолатини яхшилаш ётади. Бу психологик ва ахлоқий тайёргарлик курсантларга ҳақиқий жанговар ҳолатда тўғри қарор қабул қилиш, тизимдаги ишни мувофиқлаштириш, шошилинч ҳолатларда тез ва тўғри амалга ошириш қобилиятини шакллантиради. Бу борада психолог Евгений Меерсон “Жанговар https://scientific-jl.com 1 4 7 59-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali тайёргарликда ҳар бир шахснинг руҳий мустахкамлиги, ўзини билиш ва сезиш қобилияти ҳамда сабр-тоқати муҳим омиллардан ҳисобланади. Жанговар ҳолатдаги инстинктив қарорлар у ёки бу даражада тайёргарлик ва тренингга боғлиқ.” деб таъкидлаб ўтган. Жисмоний тайёргарлик, эса, курсантларнинг салоҳиятини фақат жанговар ҳолатлар учун эмас, балки уларнинг кундалик амалиётлари учун ҳам мустаҳкамлайди. Жисмоний тайёргарликнинг тўғри йўналишда бажарилиши курсантлар учун жараёнларни самарали ўтказишда муҳим аҳамиятга эга. Бунга мисол қилиб, спорт ва ҳарбий психолог Алексей Седовнинг “Жисмоний тайёргарлик – жанговар тайёргарликнинг пойдевори. Бирор киши жисмоний жиҳатдан тайёр бўлмаса, у жанговар жараёнларда самарали ишлаша олмайди.” деган фикрларини келтириб ўтишимиз мумкин. АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 1. Артемьев А.И. Боевая подгото