BIOPLASTMASSA: ATROF-MUHIT UCHUN BIOLOGIK YECHIM

Аннотация

Mazkur maqolada plastik chiqindilar muammosi va ularning atrof-muhitga salbiy ta’siri tahlil qilinadi. Ayniqsa, uzoq yillar parchalanmaydigan an’anaviy plastiklar ekologik inqirozning asosiy sababi sifatida ko‘rsatiladi. Ushbu muammoning zamonaviy yechimlaridan biri sifatida bioplastmassa — ya’ni, biologik parchalanadigan va qayta tiklanadigan manbalardan tayyorlangan materiallar haqida ma’lumot beriladi. Maqolada bioplastmassaning tarkibi, yaratilish texnologiyasi va parchalanish mexanizmi haqida ilmiy tushunchalar yoritilgan. Shuningdek, o‘quvchilar uchun kichik loyihalar orqali atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan eko-yechimlar ishlab chiqish g‘oyalari taqdim etiladi. Ushbu maqola biologiya fani doirasida ekologik ongni shakllantirishga xizmat qilishi bilan ahamiyatlidir. Kalit so‘zlar: Bioplastmassa, biologik parchalanish, ekologik muammo, plastik chiqindilar, atrof-muhitni muhofaza qilish, qayta tiklanadigan materiallar, eko- yechimlar, barqaror rivojlanish, biotexnologiya, o‘quvchi loyihalari. BIOPLASTICS: A BIOLOGICAL SOLUTION FOR THE ENVIRONMENT KHUDOYBERDIYAVA MAHLUBA SHAVKAT KIZI SURKHANDARYO REGION, TERMEZ CITY BIOLOGY TEACHER AT SCHOOL NO. 1 Annotation This article discusses the problem of plastic waste and its negative impact on the environment. Traditional plastics, which take hundreds of years to decompose, are one of the leading causes of ecological pollution. As a modern solution, bioplastics — materials derived from renewable sources that are biodegradable — are introduced. The article explains the composition, production technology, and decomposition mechanisms of bioplastics. It also encourages students to develop eco-friendly solutions through small-scale projects aimed at environmental protection. This article is significant in fostering ecological awareness within the scope of biology education. Keywords: Bioplastics, biodegradation, environmental problem, plastic waste, environmental protection, renewable materials, eco-solutions, sustainable development, biotechnology, student projects. https://scientific-jl.com 1 7 4 60-son_1-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Hozirgi kunda dunyo miqyosida ekologik muammolar tobora kuchayib bormoqda. Plastik chiqindilar bu muammolarning eng yirik qismini tashkil etadi. Plastiklar tabiiy sharoitda uzoq vaqt davomida parchalanmaydi, bu esa atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazmoqda. Suv havzalarida, yer yuzasida va havoda plastik chiqindilarining ko‘payishi, hayvonot dunyosi uchun xavf tug‘diradi. Bugungi kunda plastikni almashtirish uchun bioplastmassalar — biologik parchalanadigan materiallar ishlab chiqilmoqda. Ushbu maqolada bioplastmassaning ekologik muammo yechimidagi o‘rni, afzalliklari va ishlab chiqarish jarayonlari haqida so‘z yuritiladi. Plastik chiqindilar va ularning atrof-muhitga ta’siri Plastik materiallar hayotimizning ajralmas qismiga aylanganiga qaramay, ularning atrof-muhitga salbiy ta’siri tobora ortib bormoqda. Ayniqsa, bir martalik foydalanish uchun mo‘ljallangan plastiklar — plastik sumkalar, idishlar, butilkalar, tayyor ovqatlar uchun qadoqlar kabi mahsulotlar, global ekologik muammolarning eng katta sabablaridan biridir. Ushbu plastiklar o‘zlari yillar davomida parchalanmay turib tabiatda qoladi va uning tarkibini yomonlashtiradi. Har yili milliardlab tonnalab plastik chiqindilar yer yuzasiga, daryolarga, dengizlarga va havoga tarqalib, tabiiy muvozanatni buzadi. Plastik materiallar, odatda, tabiatda 100 yil yoki undan ko‘proq vaqt davomida parchalanmasdan qoladi. Bu plastiklar faqat jismoniy o‘lchamlarini kichraytirishi mumkin, ammo ular to‘liq parchalanmaydi, natijada mikroskopik bo‘laklarga bo‘linadi va bu bo‘laklar atrof-muhitga doimiy zarar yetkazadi. Plastik chiqindilarning eng katta xavfi, ularning hayvonot dunyosiga bo‘lgan ta’siridadir. Masalan, dengiz hayvonlari — baliqlar, delfinlar, kemiruvchilar va qushlar, plastik chiqindilarga duch kelganda, ularni ovqat deb o‘ylab, yutib yuborishadi. Bu esa ular uchun o‘limga olib keladi. Har yili millionlab dengiz hayvonlari plastik chiqindilarni yutish yoki ularga o‘rash tufayli nobud bo‘ladi. Shuningdek, plastiklar tuproq va suv manbalarini ifloslantiradi, ular orqali inson organizmiga zararli kimyoviy moddalar kirib, sog‘liqni yomonlashtiradi. Plastik chiqindilar nafaqat ekologik, balki iqtisodiy muammolarni ham keltirib chiqaradi. Plastiklarni qayta ishlash yoki ularni yo‘q qilish uchun katta mablag‘lar sarflanadi. Aksariyat plastik chiqindilarni qayta ishlashning o‘zi juda murakkab va qimmatbaho jarayon bo‘lib, ko‘plab rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu iqtisodiy jihatdan qiyin vaziyatni yuzaga keltiradi. Shu bilan birga, plastik chiqindilarni to‘plash, tashish va yo‘q qilish jarayonida atmosferaga chiqariladigan zararli gazlar iqlim o‘zgarishiga olib keladi. Plastik chiqindilarning o‘zgarishi tabiiy resurslarning iste’moliga ham ta’sir ko‘rsatadi. Ularning ko‘pligi va to‘planishi, yerda va suvda o‘suvchi o‘simli