BO‘LAJAK BOSHLANĞICH SINF ÕQITUVCHILARINI SAVODXONLIK DARSLARI ORQALI KASB KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI

Аннотация

Ushbu maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirishda savodxonlik darslarining o‘rni tahlil qilinadi. Savodxonlik nafaqat o‘qish va yozish ko‘nikmalarini shakllantirish, balki mantiqiy fikrlash, axborotni qayta ishlash va kommunikativ qobiliyatlarni rivojlantirishga ham xizmat qiladi.. Kalit so‘zlar: kasb kompetensiyasi, savodxonlik darslari, pedagogik mahorat, o‘qish va yozish ko’nikmalari, interfaol usullar, boshlang’ich sinf o‘qituvchisi, o‘qituvchi, ta’lim sifatini oshirish. Yangi O‘zbekiston ta’limi dunyoyaga yuz tutdi. Ta’lim - tarbiya asosida olib borilayotgan ishlarimiz sifat bosqichiga kutrildi. Ilm-maʼrifat – insonni kamolotga yetaklovchi, unga najot beruvchi buyuk neʼmat. Imom Buxoriyning oʻn ikki asr avval “Dunyoda ilmdan boshqa najot yoʻq va boʻlmagay” degan fikrlari buning yorqin dalilidir. Ajdodlarimiz qadimdan ilm-maʼrifat va farzand taʼlim-tarbiyasiga ustuvor ahamiyat qaratib keladi. Bugun bu anʼana davom etmoqda va soʻnggi yillarda mamlakatimizda ilm-fan va maʼrifatga berilayotgan eʼtibor yaqin kelajakda oʻz samarasini beradi. Davlatimiz rahbari Sh.Mirziyoyev ta’biri bilan aytganda, mamlakatni bunyod etishda sog‘lom va barkamol yoshlarimizni hal qiluvchi kuch deb bilamiz. Shu maqsadda ularning bilim, madaniyat, san’at va sport bo‘yicha salohiyatini ro‘yobga chiqarish, tadbirkorlik faoliyatini rag‘batlantirish borasida ham yangi tizim yaratamiz. Prezidentimiz o‘z fikrlarini davom ettirib, takror va takror aytaman: “Yangi O‘zbekistonning asosiy ustuni – bilim, ta’lim va tarbiya bo‘ladi!” 1 Mana shu fikrlar ayni haqiqat. Ilm-ma’rifat donishmandlari o‘qituvchi o‘z 1 Mirziyoyev Sh. O‘zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta’lim-tarbiya va ilm fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. Toshkent sh., 2020-yil 6-noyabr, PF-6108-son. https://scientific-jl.com 1 9 5 59-son_4-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali bilim malakasini oshirish usullarini puxta egallamoği, mustaqil ishlashini õrganmoği lozim, degan edi. Boshlanğich sinf õqituvchilari bolalar uchun ta'lim va tarbiyaning poydevorini qõyuvchi hamda jamiyat kelajagini shakllantiruvchi eng muhim kasb egalaridan biri hisoblanadi. Ularning ya'ni boshlanğich sinf õqituvchilarining bilim va kompetensiyalari õquvchilarning ta'lim olish sifatiga bevosita ta'sir kõrsatadi. Bu bosqichda o‘quvchilarga nafaqat asosiy bilimlar beriladi, balki mustaqil fikrlash, mantiqiy tahlil qilish va kommunikativ ko‘nikmalar ham shakllantiriladi. Shu sababli boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish dolzarb masalalardan biridir. Savodxonlik darslari esa ushbu jarayonning muhim qismi hisoblanadi.chunki u nafaqat õquvchilarning õzlashtirish darajasini oshiradi, balki õqituvchilarning pedagogik va metodik mahoratini ham takomillashtiradi. Bo‘lajak mutaxassislarini tayyorlash jarayonida ilmiy va amaliy yondashuvlarga asoslanib, bo‘lajak o‘qituvchilar tomonidan kompetensiyaga asoslangan konsepsiyasini o‘zlashtirish masalasi ularning nazariy bilimlarini oshirishga asoslangan oliy ta’limning uslubiy strategiyasini bilishlari asnosida sodir bo‘ladigan jarayon hisoblanadi. Pedagogikada shaxsning o‘qish-o‘rganish natijasida o‘zlashtirgan bilim va ko‘nikmalari hajmi, yo‘nalishi va darajasiga mutaxassis layoqati deyiladi. Ta’lim- tarbiya hamda mustaqil o‘rganish jarayonida kasbiy ma’lumotlar zaxirasi shakllanadi, ongli faoliyat, amaliy jarayonda rivojlanantiriladi. Ongli faoliyat jarayoni ta’limning sifatini ta’minlaydi. Uzluksiz davom etadigan bunday jarayon oilada, maktabda va ta’lim tizimining barcha bo‘g‘nlarida, bosqichlarida amalga oshiriladi. Kasb kompetensiyasi va uning tarkibiy qismlari. Kasb kompetensiyasi- bu õqituvchining kasbiy bilim, kõnikma va malakalar majmuidir. Boshlanğich sinf õqituvchilari uchun asosiy kasb kompetensiyalar quyidagilardan iborat: •Metodik kompetensiya- ta'lim jarayonini rejalashtirish va samarali tashkil qilish. •Didaktik kompetensiya-õquvchilarning yosh xususiyatlariga mos dars berish usullarini tanlash. •Raqamli kompetensiya-zamonaviy texnologiyalarni qõllash. •Refleksiv kompetensiya-õz faoliyatini tahlil qilish •Kommunikativ kompetensiya- õquvchilar, ota-onalar bilan samarali muloqot qilish. Bo‘lajak boshlanğich sinf õqituvchilari uchun asosiy kasb kompetensiyalar ni o‘zlashtirish jarayonini tashkil qilishning asosiy shakli ta’lim va tarbiya mashg‘ulotlaridan iborat. Ma’lumot olish manbalari darslik, qo‘llanma, qo‘shimcha adabiyotlar, atrof-muhitda sodir bo‘layotgan voqea-hodisalar, ma’lumot olish vositasi o‘quv qurollari hamda mantiqiy tafakkur jarayonidan iborat. Ma’lumot oila, bog‘cha, maktab, akademik litsey yoki kasb-hunar maktabi, oliy o‘quv yurti, maktabidan tashqari ta’lim muassasalari, oliy o‘quv yurtidan keyingi ta’lim shakllari hamda qayta kasbga tayyorlashda o‘zlashtiriladi. Zamonaviy axborot va raqamli savodxonlik https://scientific-jl.com 1 9 6 59-son_4-to’plam_Aprel-2025 ISSN:30