OʻSIMLIKLARNING OZUQAVIY QIYMATI HAQIDA.

Аннотация

В этой статье питательная ценность растений, важность их важности, основными питательными веществами являются анализируемые белки, жиры, углеводы, витамины, минералы и их биологическая активность. Различные виды растительных продуктов будут рассматривать различия в питательной ценности зерна, овощей, фруктов. Ключевые слова: растения, питательная ценность, витамины, минералы, белки, углеводы, жиры, биологическая активность, здоровое питание. Kirish qismi Oʻsimliklar inson ovqatlanishining asosiy manbai boʻlib, ular tarkibidagi ozuqa moddalari (vitaminlar, minerallar, oqsillar, uglevodlar) orqali organizmga energiya va zarur moddalarni taʼminlaydi. Hozirgi zamonda tabiiy va organik mahsulotlarga boʻlgan talab ortib bormoqda, shu sababli oʻsimliklarning ozuqaviy qiymatini oʻrganish ahamiyat kasb etmoqda. Oʻsimliklarning asosiy ozuqa moddalari ularning https://scientific-jl.com 1 9 2 59-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali oʻsishi, rivojlanishi va hayot faoliyati uchun zarur boʻlgan unsurlardir. Ular makroelementlar va mikroelementlar ga boʻlinadi. 1. Makroelementlar (asosiy ozuqa moddalari, koʻp miqdorda talab qilinadi): - Azot (N) Oʻsimliklarning yashil massasi (barglari) va oqsillar sintezi uchun zarur. Fosfor (P) Ildizlarning rivojlanishi, gullash va urugʻlanish uchun muhim. Kaliy (K) : Suv rejimini tartibga soladi, kasalliklarga chidamlilikni oshiradi. Kalsiy (Ca) : Hujayra devorlarini mustahkamlash, ildizlarning oʻsishi. Magniy (Mg): Xlorofil tarkibiga kiradi (fotosintez uchun). Oltingugurt (S): Oqsillar va vitaminlar sintezida ishtirok etadi. 2. Mikroelementlar kam miqdorda, lekin muhim hisoblanadi.Temir (Fe): Xlorofil sintezi va nafas olishda muhim roʼl oʻynaydi. Bor (B): Gul va mevalarning rivojlanishi, pollyatsiyada yordam beradi. Mangan (Mn) Fotosintez va ferment faolligi uchun yordam bersa. Mis (Cu) Nafas olish va oqsillar almashinuvida hizmat qiladi. Sink (Zn): Oʻsish gormonlari va urugʻlanish uchun yordam beradi. Har bir elementning yetishmasligi oʻsimlikning zaiflashishda olib keladi. Masalan, barglarning sargʻayishi, oʻsishning sekinlashishi koʻrinishida namoyon boʻladi. Agar oʻsimliklaringizda muammo koʻrsangiz, tuproqni analiz qilish va mos ozuqa moddalarini qoʻllash yaxshi natija beradi. Oʻsimlik mahsulotlarining turli xil turlari don, sabzavot, meva, yongʻoqlarning oqsillar, yogʻlar, uglevodlar, vitaminlar va minerallar)ga qarab farqlanadi. 1. Donli ekinlarga bugʻdoy, arpa, sholi, makkajoʻxori, grechka asosan uglevodlar (qarbohidratlar) va oʻsimlik oqsillariga boy.Bugʻdoy: 100 g – 340 kcal; 13 g oqsil, 2 g yogʻ, 72 g uglevod, 3 g tola. Guruch (oq): 100 g – 130 kcal; 2.7 g oqsil, 0.3 g yogʻ, 28 g uglevod. Grechka: 100 g – 343 kcal; 13 g oqsil, 3.4 g yogʻ, 72 g uglevod, 10 g toʼla boʻladi. 2. Sabzavotlar tarkibida Kartoshkani oladigan boʻlsak (100 g): 77 kcal; 2 g oqsil, 17 g uglevod, 2.2 g tola, C vitamini, kaliy. Sabzi: 41 kcal; 0.9 g oqsil, 10 g uglevod boʻlishini koʻrishimiz mumkun. 3. Mevalar haqida Mevalarda tabiiy shakar va vitaminlar koʻp. Olma (100 g): 52 kcal; 0.3 g oqsil, 14 g uglevod, 2.4 g tola, C vitamini. Banan: 89 kcal; 1.1 g oqsil, 23 g uglevod, 2.6 g tola, kaliy, B6 vitamini. Apelsin: 47 kcal; 0.9 g oqsil, 12 g uglevod, C vitamini (kunlik normaning 88%). 4. Yongʻoqlar va urugʻlar Yongʻoqlar yogʻ va oqsilga boy, ammo kaloriyasi yuqori. Yongʻoq (Grek yongʻogʻi): 100 g – 654 kcal; 15 g oqsil, 65 g yogʻ, 14 g uglevod, Omega-3. Bodom: 579 kcal; 21 g oqsil, 50 g yogʻ, 22 g uglevod, E vitamini, magniy. https://scientific-jl.com 1 9 3 59-son_3-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 2. Oʻsimliklarning ham inson organizmida katta yordam beradi. Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda yordam beradi. Vitamin tanqisligini bartaraf etishda masalan, C vitamini – limon, apelsin uchraydi. Ozgʻinlik va semirishning oldini olishda samaradorlik foydalanadilar. Havoni tozalashga yordam beradi Oʻsimliklar karbonat angidridni yutib, kislorod ajratadi, bu esa nafas olish uchun toza havo beradi. Iqlimni ham tartibga solishga, va oʻsimliklar namlikni saqlab, haroratni moslashtirishga yordam beradi. Xulosa. Oʻsimliklar inson ovqatlanishida muhim oʻrin tutib, ularning ozuqaviy jihatdan boyligi sogʻlom hayot tarzini shakllantirishga yordam beradi. Turli oʻsimlik mahsulotlarini muvozanatlangan isteʼmol qilish orqali organizmga zarur moddalarni toʻliq taʼminlash mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Xolmatov X.X., Karimov H.K. "Oʻsimliklarning fiziologiyasi va biokimyosi". – Toshkent: Oʻqituvchi, 2018. 2. Yusupova Z.R. "Sogʻlom ovqatlanish asoslari". – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020. 3. Oʻzbekiston Qishloq xoʻjaligi vazirligi. (2021). Oʻzbekistonda yetishtiriladigan ekinlarning ozuqa qiymati. 4. Toshkent Tibbiyot Akademiyasi nashrlari. "Fitoterapiya va tabiiy ovqatlanish" qoʻllanmalari. https://scientific-jl.com 1 9 4 59-son_3-to’plam_Aprel-2025