К содержанию
РецензированоRU2026

МАВЗУ: COVID-19 ИНФЕКЦИЯСИДАН КЕЙИН РИВОЖЛАНГАН ҚАНДЛИ ДИАБЕТДАГИ АУТОИММУН ЖАРАЁНИНИ КЕЧИШИ ВА АССОРАТЛАРИ.

Арипова М.Д · Хайдарова ФА · Алимова Н.У

Исследователь · 2026

Аннотация

Тадқиқот COVID-19дан кейин ривожланган қандли диабет (ҚД) хусусиятларини ўрганишга бағишланган. COVID-19дан кейин диабет ташҳиси қўйилган 70 нафар беморда гемостаз, D витамин даражаси ва бета- ҳужайраларга қарши аутотаначалар текширилди. Тадқиқот натижасида, диабет 1-тури (16,7%) ва LADA (4,76%) кўп учрагани, айникса, оилавий анамнези бўлган ёш аёлларда аниқланди. Беморларнинг кўпчилиги COVID-19ни енгил даражада кечирган ва кортикостероидлардан фойдаланмаган. Барча беморларда D витамин етишмовчилиги кузатилди. COVID-19дан кейин биринчи 24 ой ичида янги диабет холлари кўп учради. 2-тур диабет беморларида D-димер ва фон Виллебранд фактори баландлиги аниқланди, бу тромбоз хавфини кўрсатади. 1-тур диабет беморларида VCAM-1 даражасининг ошиши эндотелиал дисфункциянинг ишоратидир. COVID-19 диабетнинг аутоиммун механизмни фаоллаштириши мумкин. Оилавий анамнези бўлган беморларда аутотаначаларни текшириш ва вақтинча инсулин терапиясини бошлаш тавсия этилади. COVID-19дан кейин ривожланган 1-тур диабетда юрак-қон томир касалликлари ва эндотелиал дисфункцияни назорат қилиш керак. Калит сўзлар: пост-COVID-19, эндотелиал дисфункция, ICAM-1, VCAM- 1, диабетга оид антитаначалар COVID-19 пандемияси давомида диабетга чалинган беморлар вирус инфекциясига нисбатан, энг ногирон гуруҳлардан бири бўлиб, уларда оғир COVID-19 кечиши ва ўлим хавфи юқори бўлган. Диабет билан хасталанган беморларнинг иммунитетининг пасайиши, юрак-қон томир системасининг зарарланиши ва бошқа мураккаб асоратлар COVID-19нинг оғир кечишига олиб келган. Бироқ, пандемия тугаганидан кейин хам SARS-CoV-2 инфекциясининг узоқ муддатли оқибатлари, шу жумладан диабетнинг янги ҳолатларининг кўпайиши, олимларнинг диққатини тортмоқда. Мақсад: Бу тадқиқотнинг мақсади COVID-19дан кейин диабетнинг хусусиятларини, шу жумладан аутоиммун жараёнлар ва эндотелиал дисфункциянинг ролини ўрганишдир. Бундан ташқари, диабетнинг янги ҳолатларини ривожланиши, беморларнинг демографик хусусиятлари ва лаборатория параметрлари хам таҳлил қилинган. https://scientific-jl.com 2 1 3 59-son_2-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali Материаллар ва усуллар:Тадқиқотда COVID-19дан кейин қандли диабет ташхиси қўйилган 70 нафар бемор иштирок этди. Беморларнинг танланишида қуйидаги мезонлар қўлланилди: 1) МКХ-10 таснифи бўйича диабет диагнози, 2) гликирланган гемоглобин (HbA1c) даражаси ≥6,5%, 3) оч қоринда глюкоза даражаси ≥7,0 ммоль/л, 4) плазмада тасодифий глюкоза даражаси ≥11,0 ммоль/л. 2020 йил январь ойидан олдин диабет ташхиси бўлган беморлар ва гестацион диабетли беморлар тадқиқотдан чиқарилган. Тадқиқот натижалари: Барча болаларнинг 28%ида 1-тур қандли диабет аниқланган, катталарда эса асосан 2-тур қандли диабет учраган (78,57 беморнинг 42%). 1-тур диабет билан оғриган беморларнинг аксарияти COVID-19ни енгил шаклда ўтказган ва оғир ҳолатларда кортикостероидлардан фойдаланмаган. Янги ташхис қўйилган барча беморларда D витамини даражаси паст бўлган. 1-тур диабет билан касалланган беморларнинг ўртача ёши 32,43±14,73 ёшни ташкил этиб, бу кўрсаткич 2-тур диабетли беморларга (50,44±9,73 ёш) ва LADA билан касалланган беморларга (61,0±5,66 ёш) нисбатан анча пастдир. Болаларнинг ўртача ёши 10,64±4,47 ёш бўлиб, уларнинг ёши 2 ёшдан 18 ёшгача оралиқда бўлган. Тана массаси индекси (ТМИ) бўйича 2-тур диабетли беморларда ўртача кўрсаткич (30,75±6,11 кг/м²) 1-тур диабетли беморларга (23,02±6,54 кг/м²) ва LADA беморларига (28,91±2,22 кг/м²) қараганда юқорироқ бўлган. 1-тур диабет билан касалланган ёш беморлар орасида аёллар кўпчиликни (71,43%) ташкил этган, бу эса умумий аҳоли орасида 1-тур диабет кўпроқ эркакларда учрашига зиддир. 2-тур диабетли беморлар ва болалар орасида эса жинсий тафовут кузатилмаган. Оилавий анамнез 2-тур диабет билан оғриган беморларнинг 63,63%ида, 1- тур диабетли беморларнинг эса 42,86%ида мавжуд бўлган, болаларда эса бу кўрсаткич 7,14%ни ташкил этган. Хулоса: COVID-19 инфекциясидан кейин қандли диабетнинг янги ҳолатлари, айниқса, 1-тур диабетнинг кўпайиши, ушбу касалликнинг аутоиммун механизмлар орқали шаклланиши ва SARS-CoV-2 вирусининг бета- ҳужайраларга таъсири билан боғлиқдир. Ёш аёлларда диабетнинг оилавий анамнези мавжуд бўлганда, уларда диабетга қарши антитаначаларни текшириш ва вақтинчалик инсулин терапиясини бошлаш тавсия этилади. COVID-19дан кейин ривожланган 1-тур қандли диабет юрак-қон томир тизими касалликлари ва эндотелиал дисфункция билан боғлиқ ҳолда даволаниши лозим. Адабиет руйхати: 1. Американская диабетическая ассоциация. Диагностика и классификация диабета. Diabetes Care, 2021. https://scientific-jl.com 2 1 4 59-son_2-to’plam_Aprel-2025 ISSN:3030- 3 6 1 3 T A D Q I Q O T L A R jahon ilmiy – metodik jurnali 2. Всемирная организация здравоохранения. Последствия COVID-19: влияние на эндокринную систему. WHO Report, 2022. 3. Ярошенко, А.В., Климов, П.И. Влияние коронавирусной инфекции на аутоиммунные процессы при сахарном диабете. Журнал эндокринологии, 2021, 27(4), 45-53. 4. Patel, A., Verma, A. Post-COVID-19 D

Доказательный фрагмент

«Тадқиқот COVID-19дан кейин ривожланган қандли диабет (ҚД) хусусиятларини ўрганишга бағишланган.»

Образец извлечения

Демо-превью

Тадқиқот COVID-19дан кейин ривожланган қандли диабет (ҚД) хусусиятларини ўрганишга бағишланган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
пост-COVID-19, эндотелиал дисфункция, ICAM-1, VCAM-, VCAM- 1, Калит сўзлар: пост-COVID-19, диабетга оид антитаначалар
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники