SOVUTISH MINORASINING ELEKTR YURITMA TIZIMI BO‘YICHA MEXANIK UZATMALARNI HISOBLASH VA TIZIMNING SAMARADORLIGINI OSHIRISH

Аннотация

Maqola elektr yuritmalarini ishlatish va ta’mirlashda xavfsizlik texnikasi qoidalarini takomillashtirish masalalarini o‘rganadi. Unda elektr yuritmalari bilan ishlashdagi potentsial xavf-xatarlar, jumladan, elektr toki urishi, mexanik shikastlanishlar va yong‘in xavfi tahlil qilinadi. Xavfsizlikni ta’minlash uchun mavjud qoidalar, xodimlarni tayyorlash, himoya vositalaridan foydalanish va ish joylarini to‘g‘ri jihozlashning ahamiyati ko‘rsatib o‘tiladi. Maqola zamonaviy xavfsizlik standartlariga rioya qilish, avtomatlashtirilgan monitoring tizimlarini joriy etish va xodimlarning malakasini oshirish kabi takomillashtirish usullarini taklif etadi. Kalit so‘zlar: elektr yuritmalari, xavfsizlik texnikasi qoidalari, elektr toki urishi, mexanik shikastlanishlar, monaviy xavfsizlik standartlari. Kirish. Elektr yuritmalar zamonaviy sanoatning ajralmas qismi bo‘lib, ular ko‘plab jarayonlarni avtomatlashtirish va samaradorlikni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, elektr yuritmalarni ishlatish jarayonida bir qator xavflar yuzaga kelishi mumkin. Ushbu xavflarni aniqlash va oldini olish uchun xavfsizlik qoidalarini bilish va ularga rioya qilish juda muhimdir [1]. Elektr yuritmalarni ishlatish jarayonida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asosiy xavflar quyidagilardan iborat: https://scientific-jl.org/obr 2 9 4 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 ✓ Elektr yuritmalar bilan ishlashda eng katta xavflardan biri elektr toki urishidir. Bu, asosan, izolyatsiya etilmagan simlar, noto‘g‘ri ulanishlar yoki asboblarning nosozligi natijasida yuzaga keladi. ✓ Qisqa tutashuv elektr tizimlarida jiddiy muammolarni keltirib chiqarishi mumkin [2]. Bu holat, odatda, simlarning noto‘g‘ri ulanishi yoki izolyatsiyaning buzilishi natijasida yuzaga keladi va bu o‘z navbatida asboblarning ishdan chiqishiga yoki yong‘in xavfiga olib kelishi mumkin. ✓ Elektr yuritmalar odatda mexanik qismlar bilan birga ishlaydi. Ushbu mexanik qismlar ish jarayonida harakatda bo‘lib, ishchilar uchun jarohatlanish xavfini keltirib chiqarishi mumkin. ✓ Elektr yuritmalari ishlayotganda ko‘p issiqlik chiqarishi mumkin [3]. Agar bu issiqlik to‘g‘ri boshqarilmasa, u asboblarning ishdan chiqishiga yoki hatto yong‘inlarga olib kelishi mumkin. ✓ Ba’zi elektr yuritmalar kimyoviy moddalar bilan ishlashda qo‘llaniladi. Bu holat ishchilar uchun kimyoviy zararlanish xavfini keltirib chiqarishi mumkin. Elektr yuritmalarni ishlatish jarayonida xavfsizlikni oshirish uchun zarur qoidalar quyidagilardir: 1. Ishchilarning elektr yuritmalar bilan ishlashga tayyorlanishi va o‘qitilishi shart. Ular xavfsizlik qoidalari, ish usullari va avariya holatlarida qanday harakat qilish kerakligi haqida to‘liq ma’lumotga ega bo‘lishlari kerak [4]. 2. Elektr simlari va asboblarining izolyatsiyasi yaxshi bo‘lishi kerak. Har qanday shikastlangan izolyatsiya darhol ta’mirlanishi yoki almashtirilishi lozim. Shuningdek, himoya vositalaridan, masalan, izolyatsiyalangan qo‘lqoplar va poyabzalardan foydalanish tavsiya etiladi. 3. Elektr yuritmalar va ularga bog‘liq uskunalar muntazam ravishda tekshirilishi kerak. Har qanday nosozlik yoki shikastlanish darhol aniqlanib, bartaraf etilishi lozim. https://scientific-jl.org/obr 2 9 5 Выпуск журнала №-69 Часть–7_ Мая –2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ 2181-3187 4. Ish joylarida xavfsizlik belgilari va ko‘rsatmalari aniq ko‘rsatilgan bo‘lishi zarur. Bu ishchilarga xavfli hududlarni aniqlashda yordam beradi va ehtiyotkorlik choralarini ko‘rishga undaydi. 5. Elektr yuritmalarni ishlatishda yong‘in xavfsizligini ta’minlash muhimdir. Yong‘in o‘chirish uskunalari, masalan, yong‘in o‘chirgichlar va avtomatik yong‘in signalizatsiyasi tizimlari mavjud bo‘lishi kerak. 6. Ishchilar o‘rtasida samarali aloqa o‘rnatilishi zarur. Har qanday muammo yoki xavfli vaziyat haqida tezda xabar berish tizimi mavjud bo‘lishi kerak. Zamonaviy sanoat va ishlab chiqarishda xavfsizlik texnikasi qoidalari muhim ahamiyatga ega. Ish joylarida xavfsizlikni ta’minlash, ishchilar salomatligini himoya qilish va ishlab chiqarish jarayonlarining samaradorligini oshirish uchun zamonaviy texnologiyalar va uskunalarning to‘g‘ri ishlatilishi, shuningdek, ishchilarni o‘qitish va tayyorlash juda muhimdir. Zamonaviy texnologiyalar xavfsizlikni ta’minlashda bir qator yangi imkoniyatlar yaratadi. Masalan, sensorlar va avtomatik nazorat tizimlari yordamida ish joylaridagi xavfli holatlar tezda aniqlanadi. Bu texnologiyalar ishchilarni real vaqt rejimida ogohlantirishga imkon beradi, shuningdek, avariya holatlarining oldini olishda muhim rol o‘ynaydi. Bundan tashqari, virtual va qo‘shilgan haqiqat (VR va AR) texnologiyalari ishchilarni o‘qitishda samarali vosita sifatida foydalanilmoqda. Ushbu texnologiyalar yordamida ishchilar xavfli vaziyatlarni simulyatsiya qilish orqali amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. Bu ularning xavfsizlik qoidalarini yaxshiroq tushunishlariga va real hayotdagi vaziyatlarda qanday harakat qilishlari