O’ZBEKISTONDA BIOIQTISODIYOTNI RIVOJINING EKOLOGIYAGA TA’SIRI.

Аннотация

In this article, the impact of Uzbekistan's bioeconomic development on the environment is scientifically studied. In addition, strategies of practical measures for the economic development of agriculture, animal husbandry, plant resources, and bioenergy in the country have been practically analyzed. Keywords. Bioeconomics, agriculture, ecology, bioenergy, natural resources. Kirish. O‘zbekistonning bioiqtisodiyoti rivojlanishining ekologiyaga ta’siri hozirgi kunda global va regional miqyosda dolzarb mavzulardan biriga aylangan. Bioiqtisodiyot — bu biologik resurslardan foydalangan holda iqtisodiyotni rivojlantirishga yo‘naltirilgan tizim bo‘lib, u biologik materiallar va energiya manbalarini qayta ishlash va ulardan barqaror foydalanish asosida quriladi. Ushbu soha, tabiiy resurslarni himoya qilish va ekologik barqarorlikni ta’minlash nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega. O‘zbekiston, tabiiy resurslari va qishloq xo‘jaligi salohiyatiga ega bo‘lgan mamlakat sifatida, bioiqtisodiyot sohasida yirik imkoniyatlarga ega. Mamlakatda qishloq xo‘jaligi, hayvonchilik, o‘simliklar resurslari va bioenergiya sohalari rivojlanmoqda. Bu yo‘nalishlar ekologik toza energiya va materiallarni ishlab chiqarish, o‘simlik va hayvonlarning biologik xilma-xilligini saqlash, shuningdek, chiqindilarni qayta ishlash va resurslardan samarali foydalanish kabi masalalarni hal qilishga qaratilgan. https://scientific-jl.com/ 3 8 43-son_4-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Biroq, bioiqtisodiyotni rivojlantirish jarayonida ekologiyaga bo‘lgan ta’sirni e’tibordan chetda qoldirish mumkin emas. Bioenergetika va bioresurslar ishlab chiqarishning faollashuvi o‘z navbatida yer yuzasining degradatsiyasiga, suv resurslari kamayishiga, o‘simlik va hayvonot dunyosining o‘zgarishiga olib kelishi mumkin. Bioiqtisodiyotni joriy etishda tabiatni muhofaza qilish va barqaror taraqqiyotga qaratilgan strategiyalarni ishlab chiqish zarurati yuzaga keladi. Shu bilan birga, bioiqtisodiyotni rivojlantirishda davlat siyosati, ilmiy tadqiqotlar, zamonaviy texnologiyalar va jamoatchilikning ekologik ongini oshirishni ta’minlash orqali ekologik barqarorlikni saqlash mumkin. Bioiqtisodiyotni O‘zbekistonda rivojlantirishda ekologik ta’sirlarni boshqarish va minimallashtirish uchun o‘ta muhim bo‘lgan omillar orasida samarali resurslardan foydalanish, yashil texnologiyalarni joriy etish va biologik xilma-xillikni saqlashni ta’minlash alohida o‘rin tutadi. Tahlillar va natijalar. O‘zbekistonning bioiqtisodiyotini rivojlantirish ekologik muammolarni hal qilish va tabiiy resurslarni barqaror boshqarish nuqtai nazaridan muhim, ammo u o‘ziga xos ekologik ta’sirlarni ham keltirib chiqaradi. Bu jarayonning ijobiy va salbiy ta’sirlarini tahlil qilish, bioiqtisodiyotni rivojlantirishning ekologik natijalarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Quyida O‘zbekistonda bioiqtisodiyotni rivojlantirishning ekologiyaga bo‘lgan ta’siri haqida ayrim tahlillar va natijalar keltirilgan. 1. Ijobiy ta’sirlar. a) Barqaror energiya ishlab chiqarish O‘zbekistonda bioenergiya ishlab chiqarishning rivojlanishi ekologik nuqtai nazardan muhim ijobiy natijalar keltiradi. Biomassa va bioyoqilg‘ilarni qayta ishlash orqali o‘rmonlar va qishloq xo‘jalik mahsulotlarini, shuningdek, organik chiqindilarni energiya manbalariga aylantirish mumkin. Bu nafaqat chiqindilarni kamaytirishga, balki so‘nggi yillarda tabiiy gaz va neftga bo‘lgan qaramlikni kamaytirishga ham yordam beradi. Bioenergiya ishlab chiqarish ekologik toza energiya manbalarini taqdim etib, gazlar va boshqa ifloslantiruvchi moddalarning atmosferaga chiqarilishini kamaytiradi. b) Biologik xilma-xillikni saqlash Bioiqtisodiyot sohasida organik qishloq xo‘jaligi va o‘simliklarni qayta ishlash texnologiyalari yordamida yerning unumdorligini tiklash va o‘simlik va hayvonlar xilma-xilligini saqlashga erishish mumkin. Biologik resurslardan barqaror foydalanish ekologik tizimlarni himoya qilishda muhim rol o‘ynaydi, chunki bioiqtisodiyotni rivojlantirishda tabiiy resurslarni yangilashga va ularni qayta tiklashga e’tibor qaratiladi. c) Suv resurslarini tejash https://scientific-jl.com/ 3 9 43-son_4-to’plam_Aprel -2025 ISSN: 3030-3621 Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi Bioiqtisodiyotni rivojlantirishning yana bir ijobiy ta’siri – suv resurslaridan samarali foydalanishni ta’minlashdir. Qishloq xo‘jaligida barqaror bioiqtisodiy tizimlar, masalan, sug‘orishning samarali texnologiyalari, suvni tejash va resurslardan samarali foydalanish imkonini yaratadi. Bu esa, suv resurslarining kamayishi muammosi bo‘yicha O‘zbekistonda muhim ahamiyatga ega. 2. Salbiy ta’sirlar. a) Yer degradatsiyasi va qurg‘oqchilik Bioiqtisodiyotning salbiy ta’sirlaridan biri bu yer degradatsiyasiga olib kelishi mumkin. O‘zbekistonda intensiv qishloq xo‘jaligi faoliyati va bioenergiya ishlab chiqarish uchun o‘simlik resurslarining ko‘payishi, yerning unumdorligini kamaytirishi va erlarning qurg‘oqchiligini kuchaytirishi mumkin. Yerni haddan