MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA O‘YIN FAOLIYATI BOLA TARBIYASINING KAMOLOTI SIFATIDA

Аннотация

This article examines the concept of memory, the characteristics of children's memory, the development of memory in preschool children, the main processes in the field of memory, figurative memory, imagination, and life issues. Абстрактный: В статье рассматриваются понятие памяти, особенности детской памяти, развитие памяти у детей дошкольного возраста, основные процессы в сфере памяти, образная память, воображение, а также жизненные проблемы. Annotatsiya: Ushbu maqolada xotira haqida tushuncha, bola xotirasi xususiyatlari, maktabgacha yoshdagi bolalarda xotiraning rivojlanishi, xotira sohasida asosiy jarayonlar, obrazli xotira tasavvurlar va turmush masalalari oʻrganilgan. Kalit soʻzlar: xotira, obrazli xotira, hissiyot , maktabgacha taʼlim , tarbiyachi- pedagog. https://scientific-jl.com/luch/ 3 1 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 Xotira - idrok etilgan narsa va hodisalarni yoki oʻtmish tajribalarni esda qoldirish va zarur boʻlganda tiklashdan iborat psixik jarayon. Xotira individning oʻz tajribalarida esda olib qolishi, esda saqlashi va keyinchalik uni yana esga olishga xotira deb ataladi. Xotira haqidagi dastlabki ilmiy qarashlar Sharq mutafakkirlari va yunon faylasuflarini asarlarida uchraydi. Aristotel, Forobiy xotira boʻlishdagi aqliy jarayonning tarkibiy qismi sifatida qarab, xotirani faqat insonga emas, hayvonga ham xos xususiyat ekanligini alohida ta'kidlab oʻtgan. Insonlarning butun hayoti davomidagi taraqqiyoti, aqliy taraqqiyoti asosan xotiraning taraqqiyotidan iborat ekan, xotira bola hayotining dastlabki kunlaridan boshlaboq rivojlana boshlaydi. Yosh bolalarda xotiraning dastlabki alomatlari yaqin atrofdagi odamlarni va narsalarni tanishidan koʻrina boshlaydi. Buni biz oʻziga tanish boʻlgan narsalarni va yaqinlarini koʻrganida qiladigan harakatlaridan bilib olishimiz mumkin. Masalan, bola oʻziga yaqin odamni, onasi yoki oila a'zolaridan birini koʻrganida unga talpinadi yoki notanish odamdan yotsiraydi. Kichik yoshli bolalarda tanib olish qobiliyatining borligi, dastlab ixtiyorsiz esda olib qolish va ixtiyorsiz esga tushirish vujudga keladi. Ularda xotira ixtiyorsiz boʻladi. Lekin oʻzlarini e'tiborini tortgan, biron jihatdan qiziqtirgan, diqqatlarini oʻziga tortgan narsa va hodisalarni beixtiyor ravishda egalarida olib qoladilar. Bogʻcha yoshidagi bolalar (xususan kichik guruh bolalari ) oʻzlarining faoliyatlari uchun qandaydir ahamiyatga ega boʻlgan, ularda kuchli taassurot qoldirgan va ularni qiziqtirgan narsalarni beixtiyor eslarida olib qolaveradilar. Ular biron narsani eslarida olib qolishni maqsad qilib qoʻymaydilar. Chunki ular hali maqsad qilishni bilmaydilar. Ular maqsadni faoliyat davomida oʻzgartirib boradilar. Bogʻcha yoshidagi bolalarda asosan ixtiyorsiz esda olib qolishning hukmron boʻlishi tasodifiy bir hol emas. Buning oʻz sabablari bor. Har bir tarbiyachi - pedagog bolalar xotirasiga doir xususiyatlarni yaxshi bilishi kerak. Chunki bola xotirasining rivojlanishida ham tarbiyachi - pedagoglarning oʻrni https://scientific-jl.com/luch/ 3 2 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 beqiyos. Ana shunda bolalar xotirasini toʻgʻri rivojlantirish mumkin. Bogʻcha yoshidagi bolalar xotirasi idrok qilgan narsa va hodisalarini esda olib qolish imkonini beradi. Bola xotirasining rivojlanishida yana bir muhim jihat, nutqining oʻsishi juda katta ahamiyatga ega. Bogʻcha yoshidagi bolalar narsa va hodisalarni faqat koʻrish orqali ham idrok qila oladigan boʻladi. Bundan tashqari bolalar kattalardan soʻrab bilib olish, eshitish orqali ham oʻz xotiralarini boyitadilar. Ilk bolalik davridagi bolalarda xotiraning barcha xususiyatlari namoyon boʻla boshlaydi. Masalan, kichik yoshdagi bola dastavval mexanik ravishda, yani ma'nosiga tushunmasdan esda olib qolaveradi. Bu uning oʻziga xos jihatidir. Bolalarda ma' nosini tushunib esda olib qolish ham juda erta rivojlana boshlaydi. Masalan, ilk bolalik davridagi bolalar oʻzlari yoqtirgan hikolarining ayrim qahramonlarini yaxshi koʻradilar, ba'zilarini esa yomon koʻradilar. Bolalar yaxshi koʻrgan qahramonlariga oʻxshashni, ulardek yasashni xohlaydilar. Aslida bolalar bu paytda yaxshi- yomonni uncha farqlay olmaydilar.Lekin shu qahramonlarning ba'zi odatlari, turmush tarzi, tashqi koʻrinishi yoqmaganligi uchun yomon koʻrib qoladilar. Tarbiyachi bu paytda bolalarga oʻz yordamini berishi kerak. Yani bu qahramonlarni ijobiy tomonini koʻrsatib, ularni qiziqtirishi kerak. Ilk bolalik davridagi xotira bir vaqtning oʻzida juda koʻp idrok qilingan narsalarning farqini yaxshi ajrata olmaydilar.Bogʻcha yoshidagi bolalarda obrazli xotira rivojlangan boʻladi. Shuning uchun ular eshitgan narsalariga nisbatan kegan narsalarni yaxshi eslarida olib qoladilar. Uning asosiy sababi, birinchidan, bogʻcha yoshidagi bolalarning idroklari konkret xarakterga ega. Ikkinchidan, ularda hali nutq toʻla - tekis shakllanmagan. Obrazli xotira qayerda saqlanadi? https://scientific-jl.com/luch/ 3 3 Часть-43_ Том-1_ Май-2025 Ming yillar davomida tibbiyot xodimlari xotiraning saqlanish joyi bosh miya ekanligiga ish